"Tasarım" dediğimde aklınıza ne geliyor?
Muhtemelen bu gibi şeyleri düşünüyorsunuz;
güzel bir forma sahip, ellerinle hissedebileceğin ürünler
ya da logolar, posterler
ve görsel açıklama yapan haritalar.
Modası geçmeyen tasarımın klasik parçaları.
Fakat burda olma nedenim bu tür bir tasarımı anlatmak değil.
Benim anlatmak istediğim
her gün kullandığınız, muhtemelen
çok da farkına varmadığınız,
cebinizde yaşayan
ve sürekli değişen tasarım.
Bahsettiğim tasarım
dijital deneyimlerin,
özellikle de sistemlerin tasarımı,
bu sistemler o kadar büyük ki,
büyüklüğünü kavramak bile zor olabilir.
Örneğin; Google
her gün bir milyardan fazla aramayı çalıştırıyor.
Her dakika, 100 saatten uzun kayıt
YouTube'a yükleniyor.
Bu da tek bir günde,
Amerika'daki en büyük üç TV kanalının
son beş yılda yaptığı yayının toplamını geçiyor.
Facebook, 1,23 milyardan fazla insanın
fotoğraftlarını,
mesajlarını ve hikayelerini yayınlıyor.
Bu İnternet kullanıcılarının neredeyse yarısına,
tüm insanlığın da altı da birine denk geliyor.
Bunlar, kariyerim boyunca
tasarlanmasına yardım ettiğim ürünlerden bazıları.
Boyutları o kadar büyük ki,
tasarımla çözülmesi gereken alışılmadık
problemleri oluyor.
Fakat, büyük sistemler için
tasarlamanın esas zorluğu
iki önemli şeyi aynı anda barındırmayı gerektirmesi;
özgüven ve alçak gönüllülük.
Tüm dünyanın istediği ve ihtiyaç duyduğu
şeyleri yaptığına inanacak özgüvene
ve yaptıklarının seninle veya senin portfolyonla ilgili
olmadığının, tasarladığın insanlarla ve onların
daha iyi bir hayat yaşamasına yardım etmekle
ilgili olduğunun farkında olacak bir
alçak gönüllülüğe sahip olmak.
Günümüzde ne yazık ki
"İnsanlık İçin Tasarıma Giriş" dersi veren bir okul yok.
Ben ve benzer ürünler
tasarlayan diğerler tasarımcılar
bunu deneyimleyerek keşfetmek zorunda kaldık.
Büyük sistemler için tasarlamakla
ilgili ortaya çıkan en iyi yöntemleri
kendi kendimize öğretiyoruz.
Şimdi tecrübeyle öğrendiklerimizden
birkaçını paylaşmak istiyorum.
Büyük sistemler için
tasarımla ilgili
bilmeniz gereken ilk şey; küçük şeyler gerçekten önemlidir.
Çok küçük bir tasarım öğesinin
ne kadar büyük bir etki yaratabildiğine güzel bir örnek vereceğim.
Facebook'taki "Beğen" butonundan sorumlu ekip
bu buton
yeniden tasarlanması gerektiğine karar verdiler.
Buton markanın gelişimine ayak uyduramamıştı
ve daha modern
hale getirilmesi gerekiyordu.
"Hmm, alt tarafı küçük bir buton,
oldukça net ve kolay bir tasarım işi
olmalı" diye düşünebilirsiniz. Ama öyle olmadı.
Bu butonla ilgili farklı farklı
kurallar olduğu ortaya çıktı.
Belirli bir yükseklik ve genişlikte çalışmak zorunluğu vardı.
Tasarım, farklı dillerde kullanıldığında da
bozulmadan görünmeliydi.
Eski İnternet tarayıcılarında sıkıntısız görüntülenebilmesi için
gösterişli renk ve şekil kullanımlarında
dikkatli olunması gerekiyordu.
İşin doğrusu, bu küçük butonu
yeniden tasarlamak tam bir baş belasıydı.
Gördüğünüz butonun yeni versiyonu.
Projeyi yürüten tasarımcı,
bu butonun yeniden tasarımı için
280 saatten fazla çalıştığını tahmin ediyor.
Peki, neden bu kadar küçük bir şeyin
tasarımı için bu kadar çok zaman harcadık?
Çünkü büyük sistemler için
tasarlarken hiçbir şey sadece "küçük bir detay" değildir.
Bu masum küçük buton
bir günde ortalama 22 milyar kere,
7.5 milyondan fazla site üzerinde görüntüleniyor.
Bu şimdiye kadar tasarlanmış, en çok görülen tasarım öğelerinden biri.
Küçük bir buton için büyük bir baskı,
tabi arkasındaki tasarımcı için de.
Ama bu tarz ürünlerde
en küçük şeyleri bile doğru yapmalısın.
Öğrenilmesi gereken sonraki konu da,
veriler ile nasıl tasarım yapılacağı.
Bu gibi ürünlerde,
tasarım kararlarını alırken değerlendirilebilecek,
insanların ürünü nasıl
kullandıkları ile ilgili
devasa bir bilgi oluyor.
Ama bu sadece rakamları takip etmek kadar kolay değil.
Neden bahsettiğimi daha
iyi anlayabilmeniz için bir örnek vereceğim.
Facebook uzun bir süre, kötü niyetli veya
zararlı içeriğe sahip, toplum standartlarına
uygun olmayan fotoğrafları kullanıcıların bildirilmesini
sağlayan bir sisteme sahipti.
Binlerce fotoğraf şikayet edildi.
Ama daha sonra
bu şikayetlerin sadece çok küçük
bir yüzdesinin toplum standartlarını ihlal ettiği orta çıktı.
Çoğu tipik parti fotoğrafıydı.
Şimdi size farazi bir örnek vereceğim.
Varsayalım, arkadaşım Laura
sarhoş olduğum
karaoke gecesinden bir fotoğrafımı Facebook'a yüklüyor.
Sizi temin ederim, bu sadece bir varsayım.
(Kahkahalar)
Bazılarının, Facebook'taki
utanç verici fotoğraflarını,
patronlarının veya çalışanlarının
görmesinden endişelendiğini
biliyor musunuz?
Eğer Facebook'ta çalışıyorsanız
bundan kaçınmanın ne kadar zor olduğunu biliyor musunuz?
Her neyse, şikayet edilenlerin arasında
bu gibi fotoğraflardan çok fazla vardı.
Takımdaki mühendislerden biri, burda
saklı olan başka bir şey olduğunu sezdi ve
bu tahminin de haklıydı.
Şikayetlerin bir kısmını incelediğinde
farketti ki, bunların bir çoğunda
insanlar kendi fotoğraflarının
kaldırılmasını istiyordu.
Bu ekibin daha önce
hiç değerlendirmediği bir senaryoydu.
Onlar da insanların arkadaşlarına
mesaj atarak fotoğrafı kaldırmasını
isteyebileceği yeni bir özellik geliştirdiler.
Ama bu işe yaramadı.
İnsanların sadece %20'si
bu mesajı arkadaşlarına gönderdi.
Bunun üzerine ekip yeniden çalışmaya başladı.
Çıkar çatışması çözümünde uzmanlaşmış kişilere danıştılar.
Dilin kibar kullanımıyla ilgili uluslararası
kuralları bile çalıştılar,
ki ben araştırma başlayana kadar
bu kuralların varlığından habersizdim.
Sonunda çok ilginç bir şey keşfettiler.
Arkadaşlarından fotoğrafın kaldırmasını
istemelerini sağlamak yeterli değildi.
Bunun ötesine geçerek, fotoğrafın nasıl hissettirdiğini
arkadaşlarıyla paylaşmalarına yardım etmeliydiler.
Deneyim bugün şu şekilde işliyor;
ben bu "varsayımsal" fotoğrafımı görüyorum,
kötü niyetli veya zararlı bir içeriği yok ama
bu fotoğrafımın Facebook'ta olmasını hiç istemiyorum.
Bu yüzden fotoğrafı şikayet ediyorum ve "Bu fotoğrafta görünüyorum
ve bundan hoşlanmıyorum." diyorum.
Bundan sonra biraz daha derine iniyoruz.
"Bu fotoğraftan neden hoşlanmadın?"
"Fotoğraf utanç verici" seçeneğini işaretliyorum.
Ardından, arkadaşıma mesaj göndermek için yönlendiriliyorum.
Ama arada kritik bir fark var,
Facebook şimdi uygun bir dille yazılmış,
Laura'ya bu fotoğrafın beni nasıl hissettirdiğini
açıklamamı sağlayacak bir metin sunuyor.
Projede çalışan ekip, bu görece küçük değişikliğin çok büyük
bir etkisi olduğunu farketti.
Önceden insanların sadece %20'si
bu mesajı gönderiyordu,
şimdi ise bu rakam %60'e ulaştı.
Yapılan araştırmaya göre, şimdi
bu sürecin sonunda iki taraf da
kendini çok daha iyi hissediyor.
Yine aynı araştırma gösterdi ki,
arkadaşlarınızın %90'ı sizi mutsuz edecek bir şey
yaptıklarında bunu bilmek istiyorlar.
Geri kalan %10'un kim olduğunu bilmiyorum
ama "Arkadaşlıktan Çıkar" özelliği
bu noktada işe yarayabilir.
Sizin de gördüğünüz üzere,
bu kararlar çok küçük detaylar içeriyor.
Tabii ki kararlarımızı alırken çok fazla
veriden faydalanıyoruz.
Ama aynı zamanda iterasyona, araştırmaya,
teste, içgüdüye ve empatiye de bel bağlıyoruz.
Bu hem sanat hem de bilim.
Bu tarz ürünler üzerinde çalışan tasarımcılara bazen
"veriye dayalı" deniyor ve
bu terim bizi gerçekten çıldırtıyor.
İşin gerçeği, bu kadar çok insan bizim doğru şeyleri
yapacağımıza güveniyorken tasarımlarımızı
titizlikle test etmemek büyük bir
sorumsuzluk olur.
Ama veri analizleri hiç bir zaman
tasarım sezgisinin yerine geçemeyecek.
Veriler ile güzel bir tasarım mükemmel hale getirebilir
ama hiç bir zaman kötü bir tasarım iyi bir tasarıma dönüştürülemez.
Bilmeniz gereken bir diğer prensip ise,
bir şeyleri değiştirirken
bunu fevkalede dikkatli yapmalısınız.
Değişikliğin nasıl sunacağımızla
neredeyse değişikliğin
kendisi kadar çalışıyorum
diye arada espirisini yaparım.
Hepimiz şu hissi tanıyoruz eminim;
çok fazla kullandığın bir şey değişir
ve yeniden adapte olmak zorunda kalırsın.
Doğrusu, insanlar kötü tasarımları
çok etkin kullanır hale gelebiliyorlar.
Değişiklik uzun vadede onlar için daha iyi olsa da
ilk anda büyük bir hayal kırıklığı yaratabiliyor.
Özellikle de içeriğin kullanıcı
tarafından üretildiği platformlarda bunu görüyoruz.
Çünkü insanlar, haklı olarak, ürünü daha çok sahipleniyorlar.
Neticede bu onların içeriği.
Ben yıllar önce Youtube'da çalışırken,
daha çok insanı video oylamaya
teşvik etmenin yollarını arıyorduk.
Verileri incelediğimizde, ilginç bir şekilde
çoğu insanın sadece en yüksek oy olan
beş yıldızı verdiğini, bir avuç insanın da
en düşük oy olan
tek yıldızı kullandığını farkettik.
Neredeyse hiç kimse
iki, üç ve dört yıldızı kullanmıyordu.
Biz de sistemi basitleştirerek sadece
"beğendim" ve "beğenmedim" seçimini sunmaya karar verdik.
İnsanların etkileşime geçmesi çok daha kolay olacaktı.
Ama beş yıldızlı oylama sistemine
çok bağlılardı.
Videoları yükleyenler oylarını gerçekten sevmişti.
Milyonlarca insan
eski tasarıma alışkındı.
Değişikliğe kendilerini hazırlamarına
yardım etmek ve yeni tasarıma
daha kolay adapte olmalarını sağlamak için
oylama sistemi kullanımının verilerini yayınladık,
yapacağımız değişikliğin arkasındaki
mantığı kullanıcılarımızla paylaştık.
Bu yaklaşım, sektörün geniş bir kesiminin
konuya dahil olmasına ve de
benim favorim olan TechCrunh manşetinin atılmasına yol açtı:
"Youtube beş yıldızlı bir farkındalığa erişti,
oylama sistemi hiç bir işe yaramıyor."
Çok fazla insanın kullandığı ürünlerde
değişiklik yaparken, değişime verilecek tepkiden
tamamen kaçınmak imkansız.
Bunu en doğru şekilde yapmaya
çalışmamıza rağmen alışılagelmiş şekilde
bir yığın video protesto, öfkeli e-posta
ve hatta güvenlik aramasından geçmek zorunda olan bir paket aldık.
İnsanların gerçekten
umursadığını, çünkü bu ürünlerin, bu çalışmanın
onlar için cidden önemli olduğunu
her zaman aklımızda tutmalıyız.
Evet, detaylara çok dikkat etmemiz
gerektiğini biliyoruz.
Tasarım sürecinde verileri
bilinçli kullanmalı
ve değişiklikleri sunarken
çok çok dikkatli olmalıyız.
Bunlar gerçekten faydalı,
büyük sistemler için tasarımda başarılı olan yöntemler.
Ancak çok daha hayati olan
bir şeyi kavramadıysak
hiç bir anlamları olmaz.
Kimin için tasarım yaptığınızı anlamak zorundasınız.
Bütün insan ırkı için tasarlama
hedefini belirleyerek
samimi bir şekilde bu hedef için çalışmaya başladığında
bir noktada içinde yaşadığın balonun
duvarlarına tosluyorsun.
San Fransico'da, telefonumuzun çekmediği bir yere
denk gelince keyfimiz kaçıyor,
çünkü telefonu gözde olan
yeni kafenin yerini bulmak için kullanamıyoruz.
Peki ya güvenilir bir elektirik kaynağınız olmadığından,
telefonunuzu şarj edebilmek
için arabayla 4 saat yol katetmeniz gerekseydi?
Ya halk kütüphanelerine erişiminiz olmasaydı?
Ya ülkenizde basın özgürlüğü olmasaydı?
Bu ürünler sizin için ne ifade etmeye başlardı?
Google, Youtube ve Facebook dünyanın büyük
bir çoğunluğuna böyle görünüyor
ve 5 milyar yeni
İnternet kullanıcısının çoğuna da
böyle görünecek.
Düşük teknolojiye sahip cep telefonları için
tasarlamak cezbedici bir tasarım işi değil.
Ama bütün dünya için tasarım yapmak
istiyorsan kendin için değil, diğerleri
için tasarlamak zorundasın.
Peki bu büyük resmi nasıl akılda tutuyoruz?
Kullanıcılarımızı duymak ve anlamak için kendi
balonumuzun dışına çıkıyoruz.
Ürünlerimizi, aynı kalitede olduklarına emin
olmak için yabancı dillerde de kullanıyoruz.
Zaman zaman bu telefonları da kullanarak
onların gerçekliğinden haberdar olmak istiyoruz.
Bütün bunlar tüm dünya için tasarlamakla ilgili bize ne anlatıyor?
Bu ürünleri iyileştirmenin ve geliştirmenin gerçekten zor,
bazen de çileden çıkarıcı olduğunu.
Hakkıyla bu işi yapacak özgüveni ve alçakgönüllüğü bulmak
çok yorucu olabiliyor.
Alçakgönüllülük kısmı
tasarımcı egosunu biraz zorluyor.
Bu ürünler sürekli değiştiği için kariyerim
boyunca yaptığım tasarımların neredeyse hepsi
ortadan kaboldu
ve ileride tasarlayacaklarım da silinip gidecek.
Geriye kalan ise, akıl erdirmekte
bile zorlandığın büyüklükte bir şeyin
parçası olmanın getirdiği
hiç bitmeyen heyecan
ve onun belki de dünyayı değiştirebileceğine olan inanç.
Teşekkürler.
(Alkışlar)