Bạn đã bao giờ tự hỏi động vật nghĩ và cảm thấy điều gì?
Hãy bắt đầu với một câu hỏi:
Chú cún của tôi có thực sự yêu tôi, hay nó chỉ muốn được thưởng?
Ừm, thật dễ dàng để thấy được chó của ta thực sự yêu ta,
dễ dể thấy, đúng vậy,
điều gì đang diễn ra trong cái đầu xù bé nhỏ đó.
Điều gì đang diễn ra?
Một điều gì đó đang diễn ra.
Nhưng tại sao câu hỏi luôn là liệu chúng có yêu ta không?
Tại sao luôn là về chúng ta?
Tại sao chúng ta lại là những kẻ quá yêu bản thân vậy?
Tôi tìm ra một câu hỏi khác để hỏi động vật.
Bạn là ai?
Có những khả năng của trí óc con người
chúng ta thường nghĩ chỉ của trí óc loài người.
Nhưng điều đó có đúng ko?
Những loài khác thì làm gì với trí não đó?
Chúng đang nghĩ và cảm thấy gì?
Có cách nào để biết không?
Tôi nghĩ là có một cách.
Tôi nghĩ là có một vài cách.
Ta có thể nhìn vào sự tiến hóa, ta có thể nhìn vào trí não chúng
và ta có thể xem chúng làm gì.
Điều đầu tiên cần nhớ là: não của chúng ta là được thừa hưởng.
Những dây thần kinh đầu tiên đến từ loài sứa.
Sứa khởi nguồn cho những động vật có dây sống đầu tiên.
Động vật có dây sống đầu tiên khởi nguồn những động vật có xương sống đầu tiên.
Động vật có xương sống ra ngoài biển khơi,
và rồi có chúng ta ở đây.
Nhưng vẫn đúng rằng một dây thần kinh, một tế bào thần kinh, nhìn giống như
trong một con tôm, một con chim hay chính bạn.
Điều đó cho thấy gì về trí óc của tôm?
Chúng ta có thể nói gì về nó không?
Ừm, thì ra là nếu bạn đưa đến một con tôm
rất nhiều sốc điện nhỏ tí xíu
mỗi lần nó cố ra khỏi hang,
nó sẽ dẫn đến bị bồn chồn lo lắng.
Nếu bạn cho con tôm đó cùng loại thuốc
dùng để chữa rối loạn lo âu ở người,
nó sẽ thư giãn và ra khỏi hang và khám phá.
Chúng ta thể hiện ta quan tâm thế nào đến chứng lo âu của loài tôm?
Hầu như là, ta luộc chúng lên.
(Tiếng cười)
Bạch tuộc sử dụng công cụ, cũng giống như phần lớn loài khỉ
và chúng nhận biết được khuôn mặt người.
Ta ăn mừng trí thông minh giống-khỉ của động vật không xương sống này thế nào?
Hầu như là luộc lên.
Nếu như con cá mú đuổi theo một con cá vào một kẽ hở trong rạn san hô,
nó sẽ đôi khi đi vào nơi nó biết một con lươn biển Moray đang ngủ
và nó sẽ ra hiệu cho con Moray rằng, "Đi theo tôi,"
và con Moray sẽ hiểu tín hiệu đó.
Con Moray có thể đi vào hang và bắt con cá đó,
nhưng con cá này có thể lao thật nhanh ra và con cá mú có thể bắt được nó.
Đây là một sự hợp tác cổ xưa mà chúng tôi vừa phát hiện ra gần đây.
Chúng ta ăn mừng sự hợp tác cổ xưa này thế nào?
Hầu như là rán lên.
Một kiểu mẫu đang hiện rõ lên và nó nói lên rất nhiều về chúng ta
hơn là về chúng.
Rái cá biển sử dụng công cụ
và chúng dùng thời gian không làm việc đang làm
để chỉ cho con chúng những gì cần làm, gọi là dạy bảo.
Tinh tinh không dạy dỗ.
Cá voi sát thủ dạy bảo và cá voi sát thủ chia sẻ đồ ăn.
Khi sự tiến hóa tạo ra điều gì đó mới,
nó dùng những phần đã có sẵn,
trước khi chế tạo ra một vòng xoắn mới.
Và não chúng ta đã đến với ta
qua sự tán ác của sự quét nhanh của thời gian.
Nếu bạn nhìn vào não con người so sánh với não của một con tinh tinh,
cái bạn nhìn thấy là chúng ta cơ bản có bộ não rất lớn của một con tinh tinh.
Thật là tốt khi não chúng ta lớn hơn, bởi vì chúng ta cũng rất bấp bênh.
(Tiếng cười)
Nhưng, ớ ầu, có một con cá heo,
một bộ não lớn hơn với nhiều nếp nhăn hơn.
Được thôi, có lẽ bạn đang nói rằng, được thôi, ừm, chúng tôi thấy những bộ não,
nhưng đó thì nói lên điều gì về trí tuệ?
Ừm, chúng ta có thể nhìn thấy sự làm việc của trí óc
trong lô-gíc của những hành vi.
Vậy nên những chú voi này, bạn thấy được,
quá rõ ràng, chúng đang nghỉ ngơi.
Chúng đã tìm thấy một mảnh đất có bóng râm dưới những cây cọ
để những đứa con của chúng ngủ,
trong khi chúng chợp mắt nhưng vẫn giữ cảnh giác.
Chúng ta giải thích hoàn toàn hợp lý về hình ảnh đó
giống như chúng giải mã hoàn toàn hợp lý về điều chúng đang làm
vì dưới vòng cung của cùng một mặt trời trên cùng những đồng bằng,
lắng nghe những tiếng tru của cùng những mối nguy,
chúng trở nên đúng bản chất chúng, và ta trở nên đúng bản chất ta.
Chúng ta đã là láng giềng rất lâu rồi.
Không ai có thể nhầm rằng những chú voi này đang thư giãn.
Chúng rõ ràng đang rất lo ngại về điều gì đó.
Chúng lo ngại về điều gì?
Hóa ra nếu chúng ta thu âm giọng nói của khách du lịch
và ta mở bản ghi âm đó từ một cái loa giấu trong bụi cây,
những chú voi sẽ lờ nó đi, vì du khách chẳng bao giờ làm phiền voi.
Nhưng nếu bạn thu âm tiếng của những người chăn thả động vật
những người mang theo giáo, mác và thường hại voi khi chạm trán ở xoáy nước,
đàn voi sẽ túm tụm lại và chạy xa khỏi cái loa giấu kín.
Không chỉ những chú voi biết rằng có người,
chúng còn biết có những loại người khác nhau,
và rằng một số ổn và một số thì nguy hiểm.
Chúng đã theo dõi ta lâu hơn nhiều so với khi ta theo dõi chúng.
Chúng biết về ta nhiều hơn ta biết về chúng.
Chúng ta có những nhu cầu như nhau:
chăm sóc con ta, tìm thức ăn, cố gắng để tồn tại.
Chúng ta được trang bị để leo những ngọn đồi của châu Phi
hay trang bị để lặn dưới biển sâu, chúng ta về cơ bản là như nhau.
Chúng ta về bản chất là cùng dòng dõi.
Loài voi có xương sống tương tự,
cá voi sát thủ có xương sống tương tự,
như chúng ta vậy.
Chúng ta thấy giúp đỡ khi sự giúp đỡ được cần đến.
Chúng ta thấy sự tò mò trong con trẻ.
Chúng ta thấy sự gắn kết của những mối quan hệ gia đình.
Chúng ta nhận ra lòng yêu thương.
Sự tìm hiểu là sự tìm hiểu.
Và rồi chúng ta hỏi, "Chúng có ý thức không?"
Khi bạn bị gây mê tổng quát, nó làm bạn bất tỉnh,
có nghĩa là bạn không có cảm giác về bất cứ điều gì.
Ý thức đơn giản là điều mà cảm giác như thứ gì đó.
Nếu bạn nhìn, nếu bạn nghe, nếu bản cảm nhận, nếu bạn nhận thức điều gì đó,
bạn có ý thức, và chúng có ý thức.
Một số người nói,
ừm, có một số thứ nhất định khiến con người làm con người,
và một trong số đó là sự đồng cảm.
Đồng cảm là khả năng của trí não kết nối tâm trạng phù hợp với những bạn đồng hành.
Đó là điều rất hữu ích.
Nếu những bạn đồng hành của bạn bắt đầu dịch chuyển nhanh,
bạn sẽ phải cảm thấy bạn cần nhanh lên.
Tất cả chúng ta đều đang vội vàng.
Dạng cổ nhất của đồng cảm là nỗi sợ hãi lây lan.
Nếu những người bạn của bạn đột nhiên giật mình và bay đi,
nó không làm tốt lắm trong việc để bạn nói,
"Trời, tôi tự hỏi tại sao mọi người lại bỏ đi."
(Tiếng cười)
Đồng cảm có từ lâu, nhưng đồng cảm, như mọi thứ khác trong cuộc sống,
hiện diện trên một cầu trượt và có sự tỉ mỉ của nó.
Vậy nên có những đồng cảm cơ bản: bạn thấy buồn, nó khiến tôi buồn.
Tôi thấy bạn vui, nó khiến tôi vui.
Rồi có thứ gì đó tôi gọi là đồng cảm,
có một chút khác biệt hơn:
"Tôi rất tiếc khi biết tin bà bạn vừa mất.
Tôi không cảm thấy đau buồn như bạn, nhưng tôi hiểu; tôi biết bạn cảm thấy thế nào
và nó khiến tôi quan tâm."
Và rồi nếu ta được thúc đẩy để hành động vì đồng cảm,
tôi gọi đó là lòng trắc ẩn.
Khác xa so với điều làm chúng ta là con người.
lòng đồng cảm con người không hề hoàn hảo.
Ta dồn những sinh vật thương cảm lại, ta giết chúng và ta ăn chúng.
Giờ thì, có lẽ bạn nói OK, ừm, chúng là những loài khác nhau.
Đó đơn giản là sự ăn thịt, và con người là loài ăn thịt.
Nhưng ta cũng không đối xử tốt với chính đồng loại mình.
Những người có vẻ biết chỉ một điều về thái độ động vật
biết rằng bạn phải không bao giờ quy kết suy nghĩ và cảm xúc con người
cho các loài khác.
Ừm, tôi nghĩ thế là ngốc nghếch,
vì quy suy nghĩ và cảm xúc con người cho các loài khác
là sự dự đoán đầu tiên tốt nhất về điều chúng đang làm và cảm thấy gì,
vì não của chúng về cơ bản là giống chúng ta.
Chúng có cấu trúc giống nhau.
Hóc-môn giống nhau tạo ra tâm trạng và động lực trong chúng ta,
cũng có trong não chúng.
Không khoa học khi nói chúng đói khi chúng săn mồi
và chúng mệt khi chúng lè lưỡi,
và rồi nói khi chúng chơi đùa vói những đứa con
và thể hiện niềm vui và hạnh phúc.
chúng ta không thể biết gì nếu chúng có thể đang trải qua điều gì đó.
Đó không phải là khoa học.
Vậy OK, một phóng viên nói với tôi,
"Có thể, nhưng làm sao bạn thực sự hiểu các loài động vật khác có thể nghĩ và cảm nhận?
Và tôi bắt đầu rà soát toàn bộ hàng trăm
tài liệu khoa học tham khảo mà tôi đưa vào trong sách
và tôi nhận ra câu trả lời ở ngay trong phòng cùng tôi.
Khi chú cún của tôi đứng dậy khỏi thảm và tiến về phía tôi --
không phải về phía ghế đi-văng, về phía tôi --
và nó lăn qua lăn lại và và giơ bụng ra,
nó đã có suy nghĩ, "Mình muốn được gãi bụng.
Mình biết có thể ra chỗ Carl,
anh ấy sẽ hiểu mình đang muốn gì.
Mình biết có thể tin anh ấy vì chúng mình là một gia đình.
Anh ấy sẽ làm việc đó, và nó sẽ có cảm giác rất tuyệt."
(Tiếng cười)
Nó đã nghĩ và nó đã cảm nhận,
và nó thực sự không phức tạp hơn thế.
Nhưng ta nhìn những động vật khác và ta nói, "Ôi nhìn kìa, cá voi sát thủ,
chó sói, voi:
đó không phải cách chúng nhìn nhận nó."
Con đực vây dài kia là L41.
Nó 38 tuổi.
Con cái ngay bên phía trái của nó là L22.
Nó 44 tuổi.
Chúng đã biết nhau hàng thập kỉ nay.
Chúng biết chính xác chúng là ai.
Chúng biết bạn chúng là ai.
Chúng biết đối thủ chúng là ai.
Cuộc sống của chúng đi theo vòng cung một sự nghiệp.
Chúng biết chúng ở đâu mọi lúc.
Đây là chú voi tên Philo.
Chú là một con đực non.
Đây là nó bốn ngày sau đó.
Con người không chỉ cảm thấy đau buồn, ta còn tạo ra rất nhiều cảm giác đó.
Ta muốn cắt ngà của chúng.
Tại sao ta không thể chờ chúng chết đi?
Loài voi đã từng có thời phân bố khắp từ những bờ Biển Địa Trung Hải
xuôi xuống tận Mũi Hảo Vọng.
Vào năm 1980, có những đồn lũy mênh mông của loài voi
ở Trung và Đông Phi.
Và giờ phạm vi của chúng bị phân tán thành những vùng rải rác.
Đây là địa lý của một loài động vật mà ta đang đưa đến bờ tuyệt chủng,
một sự sống gần gũi, sinh vật tráng lệ nhất trên đất liền.
Đương nhiên, ta quan tâm nhiều hơn nhiều tới sinh vật hoang dã của ta ở Hoa Kỳ.
Tại Công viên Quốc gia Yellowstone, ta giết mọi con sói.
Ta giết mọi con sói, thực sự, ở phía nam Biên giới Canada.
Nhưng trong công viên, những bảo vệ đã làm điều đó trong những năm 1920,
và rồi 60 năm sau đó họ phải đưa chúng trở lại,
bởi vì số lượng nai sừng tấm đã vượt quá tầm kiểm soát.
Và rồi con người tới.
Hàng ngàn người tới để xem những con sói,
bầy sói có thể tiếp cận, nhìn thấy được dễ dàng nhất thế giới.
Và rồi tôi tới đó và tôi ngắm gia đình sói đáng kinh ngạc này.
Một đàn là một gia đình.
Nó có một số con sinh sản trưởng thành và những con non của một vài thế hệ.
Và tôi ngắm đàn sói nổi tiếng, ổn định nhất ở Vườn Quốc gia Yellowstone.
Và rồi, khi chúng lang thang ngay bên ngoài biên giới,
hai trong số những con trưởng thành bị giết,
gồm cả con sói mẹ,
mà ta đôi khi gọi là con cái alpha.
Những con còn lại trong gia đình lập tức xuống dốc, tranh giành giữa ruột thịt.
Những con chị em đuổi các chị em khác đi.
Con bên trái đã cố gắng mấy ngày liền để tái gia nhập gia đình.
Chúng không cho phép nó vì chúng ghen tị với nó.
Nó đã được chú ý quá nhiều bởi hai con đực mới,
và nó là một con sớm phát triển.
Điều đó quá sức với chúng.
Nó kết thúc sự sống khi lang thang bên ngoài công viên và bị bắn.
Con đực alpha kết thúc khi bị chối bỏ bởi chính gia đình mình.
Khi mùa đông đang tới,
nó mất lãnh thổ, sự hỗ trợ săn mồi,
các thành viên trong gia đình và bạn đời của nó.
Chúng ta đã gây ra quá nhiều nỗi đau cho chúng.
Bí ẩn là, vì sao chúng không hại ta nhiều hơn chúng?
Con cá voi này vừa mới ăn xong một phần con cá voi xám
cùng với các bạn nó đã giết con cá voi kia.
Những người trên thuyền kia không có gì phải sợ cả.
Con cá voi này là T20.
Nó vừa xé xong một con hải cẩu thành ba mảnh cùng với hai bạn nó.
Con hải cẩu nặng tương đương những người trên thuyền.
Chúng chẳng có gì phải sợ.
Chúng ăn hải cẩu.
Tại sao chúng không ăn ta?
Tại sao ta có thể tin chúng khi chúng ở quanh con nhỏ của ta?
Tại sao cá voi sát thủ quay lại với những nhà thám hiểm lạc trong sương mù dày
và dẫn họ đi hàng dặm đến khi sương mù tan đi
và nhà những người thám hiểm thì ngay ở đó trên bờ?
Và điều đó xảy ra nhiều hơn một lần.
Tại Bahamas, có một người phụ nữ tên Denise Herzing,
và cô ấy nghiên cứu cá heo đốm và chúng biết cô.
Cô hiểu chúng rất rõ. Cô hiểu tất cả chúng là ai.
Chúng biết cô. Chúng nhận ra tàu nghiên cứu.
Khi cô ấy xuất hiện, đó là sự đoàn tụ hạnh phúc lớn lao.
Ngoại trừ, một lần cô xuất hiện và chúng không muốn đến gần con tàu,
và điều đó rất kỳ lạ.
Và họ không thể hiểu điều gì đang diễn ra
tới tận khi một ai đó đi ra trên boong tàu
và thông báo rằng một người trên tàu đã chết
khi đang chợp mắt trên giường.
Làm thế nào cá heo biết được một trong những trái tim của con người
đã vừa ngừng lại?
Tại sao chúng lại quan tâm?
Và tại sao nó lại làm chúng sợ hãi?
Những điều bí ẩn này vừa gợi ý tất cả những thứ đang diễn ra
trong những trí óc ở cùng chúng ta trên Trái Đất
mà ta hầu như không bao giờ nghĩ tới.
Ở bể nuôi cá và loài thủy sinh tại Nam Phi
có một cô cá heo mũi-chai nhỏ tên Dolly.
Nó đang được cho bú, và một ngày người trông coi nghỉ giải lao để hút thuốc
và anh ấy nhìn qua cửa sổ, nhìn vào bể, hút thuốc.
Dolly lại gần và nhìn anh ấy,
quay lại với mẹ, bú mẹ trong một hoặc hai phút,
quay lại cửa sổ
và nhả ra một đám mây sữa bao quanh đầu như khói vậy.
Bằng cách nào đó, chú cá heo mũi chai mới sinh này
có ý nghĩ sử dụng sữa để tượng trưng cho làn khói.
Khi loài người dùng một thứ để biểu trưng cho thứ khác,
ta gọi đó là nghệ thuật.
(Tiếng cười)
Những điều làm ta thành con người
không phải những điều mà ta nghĩ làm ta thành con người.
Điều khiến ta thành con người là,
trong tất cả những điều trí não ta và trí não chúng có,
chúng ta cực độ nhất.
Chúng ta là loài vật có lòng trắc ẩn nhất,
bạo lực nhất, sáng tạo nhất
và sức hủy diệt lớn nhất từng tồn tại trên hành tinh này,
và ta là tất cả những thứ đó lộn xộn lẫn vào nhau.
Nhưng tình yêu không phải điều khiến ta là con người.
Nó không riêng biệt với ta.
Chúng ta không phải loài duy nhất quan tâm đến bạn ta.
Chúng ta không phải loài duy nhất quan tâm đến con cái ta.
Loài hải âu lớn thường bay sáu, đôi khi mười ngàn dặm
qua vài tuần để vận chuyển một bữa ăn, một bữa ăn lớn,
về cho con chúng đang đợi chúng.
Chúng làm tổ trên những đảo xa xôi nhất ở những đại dương của thế giới,
và nó trông như thế này.
Truyền sự sống từ thế hệ này sang thế hệ tiếp theo là chuỗi sự sống.
Nếu nó dừng lại, mọi thứ sẽ biến mất.
Nếu bất cứ thứ gì là linh thiêng, và vào trong mối quan hệ linh thiêng đó
xuất hiện rác ni-lông của chúng ta.
Toàn bộ những chú chim này giờ có ni-lông trong chúng.
Đây là một chú hải âu lớn sáu tháng tuổi, sẵn sàng đủ lông đủ cánh để bay --
đã chết, chứa đầy bật lửa thuốc lá đỏ.
Đây không phải mối quan hệ ta đáng ra phải có
với phần còn lại của thế giới.
Nhưng ta, những người đã đặt tên chính bản thân theo trí óc mình,
không bao giờ nghĩ về những hậu quả.
Khi ta chào đón sinh mệnh con người mới đến với thế giới,
ta chào đón những đứa con ta vào sự bầu bạn của những sinh vật khác.
Ta sơn hình những con vật trên tường.
Ta không sơn điện thoại di động.
Ta không sơn phòng ngủ nhỏ nơi làm việc.
Ta sơn hình động vật để chúng thấy ta không hề đơn độc.
Ta có bạn đồng hành.
Và mọi động vật trong số đó ở mọi bức vẽ trên thuyền Noah,
tưởng như xứng đáng sự cứu tế giờ đang trong nguy hiểm sống còn,
và nạn lụt của chúng là chúng ta.
Vậy ta bắt đầu với một câu hỏi:
Chúng có yêu ta không?
Ta sẽ hỏi một câu hỏi khác.
Liệu ta có khả năng sử dụng thứ ta có
để đủ quan tâm để đơn giản khiến chúng tiếp tục?
Cảm ơn rất nhiều.
(Tiếng vỗ tay)