หากคุณกำลังเป็นหวัด เมือกคงเป็นสิ่งที่หลีกเลี่ยงได้ยาก
แต่มันคืออะไร มันทำอะไรบ้าง นอกจากทำให้คุณรู้สึกแย่
ร่างกายของคุณสร้างเมือก ปริมาณมากกว่าหนึ่งลิตรขึ้นทุก ๆ วัน
ในบริเวณพื้นผิวที่ชุ่มชื้นของร่างกาย ที่ไม่ได้ห่อหุ้มด้วยผิวหนัง
เช่น ดวงตา
จมูก
ปาก
ปอด
และ กระเพาะอาหาร ก็มีสิ่งนี้ปกคลุมอยู่
และนั่นเป็นเหตุผลว่า ทำไมมันถึงถูกเรียกว่า "เยื่อเมือก"
เมือกมีบทบาทสำคัญหลายอย่างต่อร่างกายของคุณ
มันปกป้องเนื้อเยื่อบอบบาง จากการแห้งและปริแตก
ซึ่งอาจนำไปสู่การติดเชื้อได้
มันทำให้ดวงตาของคุณชุ่มชื้น คุณจึงสามารถกระพริบตาได้
มันปกป้องผนังกระเพาะอาหารของคุณจากกรด
มันต่อต้านการคุกคาม โดยการกำจัดหรือดักจับสสาร
ที่สามารถทำให้คุณป่วยได้
และท้ายที่สุด มันเป็นที่อยู่และเป็นแหล่ง ของแบคทีเรียประจำร่างกายจำนวนมหาศาล
ไมโครไบโอตา (microbiota) ของคุณ ซึ่งอยู่ในความควบคุม
เมือกประกอบด้วยสารประกอบ ที่แตกต่างกันหลายชนิด
ได้แก่ โปรตีน ไขมัน และเกลือ
แต่ส่วนประกอบสำคัญของน้ำเมือก คือ กลุ่มของโปรตีนืที่เรียกว่า มิวซิน (mucin)
มิวซิน คือ โมเลกุลหลักที่มีขนาดใหญ่ในเมือก
และมีความสำคัญ ในการทำให้เมือกมีสัมผัสที่ลื่น
มันอยู่ในกลุ่มของโปรตีนที่เรียกว่า ไกลโคโปรตีน (Glycoprotein)
ซึ่งประกอบด้วยกรดอะมิโนและน้ำตาล
ในมิวซิน โซ่โมเลกุลสายยาวของน้ำตาล จะจับเข้ากับกรดอะมิโนจำเพาะ
ที่อยู่ในแกนหลักของโปรตีน
สายโซ่โมเลกุลน้ำตาลที่ชอบน้ำ (hydrophilic) ช่วยให้เมือกละลายในสารคัดหลั่งของร่างกาย
เมือกซึ่งประกอบด้วยน้ำถึง 90 เปอร์เซนต์
สามารถกักเก็บความชุ่มชื้นไว้ได้ เพราะโซ่โมเลกุลของน้ำตาลเหล่านี้
บางโมเลกุลของมิวซิน สามารถมีปฏิสัมพันธ์ระหว่างมิวซินโมเลกุลอื่น ๆ
เพื่อเกิดเป็นเครือข่ายซับซ้อนที่เป็นสิ่งกีดขวาง
ต่อเชื้อก่อโรค และผู้บุกรุกอื่น ๆ
นี่จึงเป็นเหตุผลว่าทำไมเมือกคือด่านแรก ที่ปกป้องร่างกายจากสิ่งแปลกปลอมภายนอก
เช่น แบคทีเรีย และฝุ่นละออง
มันถูกสร้างขึ้นอย่างต่อเนื่อง เพื่อกำจัดสิ่งแปลกปลอมออกจากทางเดินหายใจ
คล้ายสายพานลำเลียงเมือกลื่นไหล
มันช่วยป้องกันแบคทีเรีย ที่พยายามเข้าไปในเนื้อเยื่อปอดอันบอบบาง
หรือพยายามเข้าไปในกระแสเลือด ซึ่งอาจเป็นสาเหตุให้เกิดการติดเชื้อรุนแรง
แบคทีเรียที่เป็นอันตรายเหล่านี้ ยังอาจทำให้เกิดโรคได้ด้วยเช่นกัน
เมื่อมันรวมตัวกันและก่อตัวกลายเป็นเมือกลื่น ๆ ที่เรียกว่า ไบโอฟิล์ม (biofilm)
แต่ในเมือกประกอบด้วยมิวซิน
เปปไทด์ต้านจุลชีพ
แอนติบอดี
รวมถึงไวรัสที่ชอบเขมือบแบคทีเรีย ที่เรียกว่า แบคทีรีโอฟาร์จ (Bacteriophage)
ทั้งหมดนี้ทำงานร่วมกัน เพื่อป้องกันการก่อตัวของไปโอฟิล์ม
ถ้าจุลินทรีย์มีอันตรายและทำให้คุณป่วย
ร่างกายจะเพิ่มการสร้างเมือก เพื่อพยายามกำจัดมันอย่างรวดเร็ว
จากนั้นระบบภูมิคุ้มกันจะปล่อย เซลล์เม็ดเลือดขาวเข้าไปในเมือกของคุณ
อันที่จริง เมือกที่มีสีออกเขียว มักเกี่ยวข้องกับการติดเชื้อ
สีของมันได้มาจากเอนไซม์ ที่ถูกสร้างโดยเม็ดเลือดขาวเหล่านั้น
วิธีการจัดการแบคทีเรียแบบหลายทิศทางเช่นนี้
คือหนึ่งในเหตุผล ที่ทำให้เราไม่ต้องป่วยตลอดเวลา
แม้ว่าเมือกจะช่วยต่อต้านแบคทีเรีย ที่ก่อให้เกิดการติดเชื้อ
แต่แบคทีเรียส่วนใหญ่จำนวนมหาศาล ที่อาศัยอยู่ประจำในร่างกายไม่ได้เป็นอันตราย
และหลายชนิดก็มีคุณประโยชน์อย่างมาก
โดยเฉพาะอย่างยิ่ง เมื่อพวกมันอยู่ในเมือก
ที่ซึ่งมันสามารถทำหน้าที่สำคัญต่าง ๆ ได้
เช่น การสังเคราะห์วิตามิน
ระงับการติดเชื้อที่เป็นอันตราย
และควบคุมการเจริญเติบโตของแบคทีเรีย ชนิดที่เป็นอันตรายต่อร่างกาย
ดังนั้น แม้ว่าคุณอาจนึก เอาเมือกไปเกี่ยวข้องกับเรื่องของความเจ็บป่วย
แต่จริง ๆ แล้วมันกำลังช่วยให้คุณแข็งแรง
แน่ละ มันอาจฟังดูน่าขยะแขยง
แต่คุณคิดออกอีกไหมว่าสสารใด ที่จะสามารถให้ความชุ่มชื้น
รักษาความสะอาดของร่างกาย
ต่อต้านการติดเชื้อ
และช่วยควบคุมประชากรแบคทีเรีย ที่มีอยู่อย่างมหาศาลได้
นึกไม่ออกใช่ไหมล่ะ ก็มีแค่น้ำเมือกนี่แหละ