Pomyślcie o trudnym wyborze, który czeka was w przyszłości.
Może to być wybór zawodu:
być artystą czy księgowym?
Lub wybór miejsca zamieszkania: miasto czy wieś?
Albo wybór przyszłej małżonki:
wybór pomiędzy Betty a Lolitą.
Może to być decyzja o posiadaniu dzieci,
o zamieszkaniu ze schorowanym rodzicem,
o wychowaniu dziecka w religii,
którą wyznaje was partner,
a która wam jest obojętna.
Albo o przekazaniu oszczędności życia na cele charytatywne.
Zapewne wybór, o którym pomyśleliście
jest czymś, co ma wielkie znaczenie,
co odgrywa istotną dla was rolę.
Trudnym decyzjom zwykle towarzyszy
zadręczanie się, załamywanie rąk,
zgrzytanie zębami.
Sądzę, że źle pojmujemy trudne wybory
i ich wpływ na nasze życie.
Zrozumienie, czym są trudne wybory,
pomaga odkryć moc,
którą posiadamy.
Wybór staje się trudny,
kiedy opcje są zbliżone.
Przy łatwym wyborze
pierwsza możliwość jest lepsza niż druga.
Przy trudnym wyborze
jedna opcja jest lepsza pod pewnym względem,
a druga jest lepsza pod innym.
I ostatecznie żadna z nich nie jest najlepsza.
Zadręczacie się, rozważając,
czy zachować obecną pracę w mieście,
czy całkowicie zmienić swoje życie
i podjąć ambitniejszą pracę na prowincji.
Pozostanie na miejscu ma zalety,
ale przeprowadzka także je ma
i żadna z opcji nie jest najlepsza.
Nie powinniśmy uważać wszystkich trudnych wyborów za ważne.
Na przykład decyzja, co zjeść na śniadanie.
Możecie zjeść płatki bogate w błonnik
albo pączka z czekoladą.
Załóżmy, że przy wyborze liczy się
smakowitość i zdrowie.
Płatki są zdrowsze,
a pączek smakuje lepiej,
ale żadne z nich nie jest najlepszą opcją.
Trudny wybór.
Świadomość, że małe wybory
też mogą być trudne
może sprawić, że duże wybory będą mniej skomplikowane.
Skoro udało nam się zdecydować, co zjeść na śniadanie,
to może uda nam się zdecydować,
czy zostać w mieście
czy zacząć od nowa na wsi.
Nie powinniśmy też myśleć, że trudne decyzje są trudne,
ponieważ jesteśmy głupi.
Po ukończeniu college'u
nie mogłam zdecydować
między filozofią a prawem.
Uwielbiałam filozofię.
Można zdobyć niesamowitą wiedzę,
będąc filozofem,
siedząc sobie w wygodnym fotelu.
Jednak moja rodzina to skromni imigranci.
Luksusem dla mnie
był ozór wieprzowy i kanapka z dżemem
w pudełku na lunch do szkoły.
Dlatego myśl o spędzeniu swojego życia
na siedzeniu w fotelu i rozmyślaniu
zdawała się szczytem ekstrawagancji i lekkomyślności.
Wyjęłam swój żółty notatnik
i przedzieliłam linią kartkę na pół,
próbując wypisać powody
"za" i "przeciw" dla każdego rozwiązania.
Pomyślałam wtedy,
że chciałabym wiedzieć,
jak moje życie może się potoczyć.
Gdyby tylko Bóg albo portal Netflix wysłał mi DVD
pokazujące obie opcje w przyszłości, wiedziałabym, co robić.
Porównałabym je dokładnie
i wiedziałabym, która jest lepsza.
Wybór byłby prosty.
Ale nie miałam nagrania DVD.
Nie wiedząc, która możliwość jest lepsza,
zrobiłam to, co robi wielu z nas w obliczu trudnych decyzji:
wybrałam bezpieczniejszą opcję.
Strach przed byciem bezrobotną filozofką
popchnął mnie do zostania prawniczką.
I jak się przekonałam
prawo do mnie nie pasowało.
Nie czułam się sobą.
Dlatego teraz jestem filozofką
i badam temat trudnych wyborów.
Strach przed nieznanym,
który często demotywuje
w obliczu trudnych decyzji,
polega na tym, że mylnie je postrzegamy.
Błędem jest myślenie, że podejmując trudne decyzje,
jedna opcja jest rzeczywiście lepsza od drugiej,
a my jesteśmy zbyt głupi, żeby wiedzieć która.
Skoro tego nie wiemy, równie dobrze możemy
wybrać tę mniej ryzykowną.
Nawet porównywanie obu opcji,
mając wszystkie dane, nie ułatwi wyboru.
Trudne wybory są trudne.
Nie z naszej winy czy ignorancji.
Są trudne, bo nie ma najlepszej opcji.
Skoro nie ma najlepszej możliwości,
a jedna nie ma przewagi
nad drugą,
zatem obie muszą być równie dobre.
Może stając przed trudnym wyborem, najlepiej jest powiedzieć,
że obie są równie dobre.
Ale to nie może mieć sensu.
Jeśli są równie dobre,
możemy zadecydować, rzucając monetą.
Błędem byłoby myślenie,
że wyboru dotyczącego kariery
domu, małżonka dokona za nas moneta.
Istnieje kolejny powód, żeby sądzić,
że trudny wybór wcale nie polega na rozważeniu
równie dobrych opcji.
Załóżmy, że wybieracie pomiędzy dwoma posadami:
możecie być bankierem inwestycyjnym
albo artystą grafikiem.
Wiele rzeczy liczy się przy tym wyborze:
atrakcyjność pracy,
zabezpieczenie finansowe,
czas dla rodziny i tak dalej.
Być może kariera artysty pchnie was
na granicę najnowocześniejszych form
wyrazu poprzez obraz.
Może kariera bankiera
zawiedzie was na granicę najnowocześniejszych
form manipulacji finansowej.
Myślcie o obu zawodach tak,
żeby jeden nie był lepszy od drugiego.
Teraz trochę ulepszymy jeden z nich.
Przypuśćmy, że kuszący was bank
zwiększa waszą pensję o 500 dolarów.
Czy wyższa pensja sprawi, że praca w bankowości
wyda się lepsza od pracy artysty?
Niekoniecznie.
Praca w bankowości dzięki wyższej pensji
jest lepsza niż wcześniej,
ale to wcale nie daje pewności,
że lepiej być bankierem niż artystą.
Jeśli ulepszenie jednego zawodu,
nie czyni go lepszym,
zatem oba zawody
nie mogą być tak samo dobre.
Gdy mając dwie równie dobre rzeczy,
ulepszycie jedną z nich,
powinna stać się lepsza od drugiej.
To nie sprawdza się przy podejmowaniu trudnych decyzji.
Zatem mamy łamigłówkę.
Mamy dwa zawody.
Pierwszy nie jest lepszy od drugiego.
Nie są też równie dobre.
Zatem jak mamy podjąć decyzję?
Coś tu jest nie tak.
Może wybór sam w sobie jest problematyczny,
a porównanie niemożliwe?
To nieprawda.
Nie staramy się przecież wybrać pomiędzy
nieporównywalnymi możliwościami.
Rozważamy zalety dwóch zawodów,
a nie zalety liczby dziewięć
oraz talerza smażonych jajek.
Porównanie ogólnych zalet dwóch zawodów
jest dla nas wykonalne
i często to robimy.
Sądzę, że łamigłówka pojawia się,
ponieważ odnosimy się do kwestii wartości
bez większego zastanowienia się.
Mimowolnie przyjmujemy,
że wartości takie jak sprawiedliwość, piękno, dobro
są powiązane z wielkościami
takimi jak długość, masa i waga.
Porównajmy coś, nie biorąc pod uwagę wartości.
Na przykład która z walizek jest cięższa.
Istnieją tylko trzy możliwości.
Waga pierwszej walizki jest większa, mniejsza
od wagi drugiej albo jest jej równa.
Cechy takie jak waga mogą być wyrażone
za pomocą liczb rzeczywistych: jeden, dwa, trzy...
Istnieją tylko trzy możliwe porównania
pomiędzy dwoma liczbami rzeczywistymi.
Jedna liczba jest większa, mniejsza od drugiej
albo jest jej równa.
Tak nie dzieje się z wartościami.
Choć oświecenie dawno już przeminęło,
to zazwyczaj zakładamy,
że myślenie naukowe stanowi klucz
do tego, co ważne.
Ale świat wartości
różni się od świata nauki.
To, co należy do jednego świata,
można przedstawić dzięki liczbom rzeczywistym.
W drugim świecie to niemożliwe.
Nie powinniśmy zakładać,
że świat bytów, długości i wag
jest taki sam jak świat powinności,
tego, co powinniśmy zrobić.
Jeśli to, co jest dla nas ważne:
radość dziecka, miłość do partnera
nie może być przedstawione za pomocą liczb,
to nie ma powodu, żeby sądzić,
że wybór oznacza tylko trzy możliwości:
jedna z opcji jest lepsza, gorsza od drugiej
albo jest jej równa.
Musimy wprowadzić nową, czwartą zależność,
oprócz opcji lepszej, gorszej lub równej.
Określa ona, co dzieje się przy trudnych wyborach.
Mówię o takich opcjach,
że są "równorzędne.
Gdy opcje są równorzędne,
bardzo liczy się, którą wybierzecie,
ale nie ma możliwości wybrania lepszej.
Możliwości mają raczej
sąsiadujące wartości,
wartości należące do tej samej ligi.
Jednocześnie różnią się pod względem
rodzaju wartości.
Dlatego wybór jest trudny.
Takie rozumienie trudnych wyborów
pomaga nam odkryć rzeczy, których o sobie nie wiedzieliśmy.
Każdy z nas może
tworzyć powody.
Wyobraźcie sobie świat, w którym każdy wybór
jest prosty,
w którym zawsze jest najlepsza opcja.
Jeśli istnieje najlepsza opcja,
to ją powinniście wybrać,
ponieważ bycie racjonalnym
oznacza wybór tej lepszej rzeczy, a nie tej gorszej.
To wybór, który dyktuje rozsądek.
W takim świecie
rozsądek podpowiadałby,
żeby nosić czarne, nie różowe skarpety,
jeść płatki zamiast pączków,
mieszkać w mieście, a nie na wsi,
ożenić się z Betty, a nie z Lolitą.
Świat pełen łatwych wyborów
zrobiłby z nas niewolników rozsądku.
Jeśli się nad tym zastanowić,
szaleństwem byłoby sądzić,
że przedstawione powody
dyktują wam, że najrozsądniej będzie skupić się
na konkretnym hobby, którym się zajmujecie,
mieszkać w tym domu, w którym mieszkacie,
wykonywać tę pracę, którą wykonujecie.
W zamian stanęliście przed możliwościami,
które były równorzędne - przed trudnymi wyborami.
Stworzyliście powody,
dla których wybraliście to hobby, ten dom i tę pracę.
Gdy opcje są równorzędne,
nasze powody,
które określają, czy popełniamy błąd,
milczą i nie podpowiadają, co robić.
To tutaj, w obrębie trudnych wyborów,
możemy przećwiczyć
swoją normatywną moc.
Moc tworzenia dla siebie powodów,
przemiany samego siebie
w typ osoby,
której życie na wsi
odpowiada bardziej niż życie w mieście.
Kiedy wybieramy pomiędzy opcjami,
które są ze sobą równorzędne,
możemy dokonać czegoś niesamowitego.
Możemy utożsamić się z daną możliwością.
Jestem tutaj.
Jestem taką osobą. Jestem za bankowością.
Jestem za pączkiem z czekoladą.
Taka reakcja przy trudnych wyborach
jest reakcją racjonalną,
ale nie podyktowaną podanymi nam powodami.
Jest poparta powodami, które sami stworzyliśmy.
Kiedy sami tworzymy powody,
dla których stajemy się konkretną osobą,
wówczas stajemy się ludźmi, którymi jesteśmy.
Można powiedzieć, że stajemy się autorami
naszego własnego życia.
Zatem kiedy stajemy przed trudnymi wyborami,
nie powinniśmy walić głową w mur,
usiłując odgadnąć, która opcja jest lepsza.
Nie ma lepszej możliwości.
Zamiast szukać powodów na zewnątrz,
powinniśmy ich szukać w sobie.
Kim mam być?
Możecie zdecydować się zostać bankierami noszącymi różowe skarpetki,
uwielbiającymi płatki, mieszkającymi na wsi.
Ja mogę zechcieć być artystką noszącą czarne skarpetki.
która mieszka w mieście i kocha pączki.
To, jak postąpimy, podejmując trudne decyzje,
w dużej mierze zależy od nas.
Ci, którzy nie stosują normatywnych mocy
przy podejmowaniu trudnych decyzji, dryfują.
Wszyscy znamy takich ludzi.
Ja dryfując, zostałam prawnikiem.
Nie wkładałam serca w bycie prawnikiem.
Nie byłam za pracą jako prawnik.
Dryfując, ludzie pozwalają światu
pisać scenariusz ich życia.
Pozwalają mechanizmom nagrody i kary:
klepaniu po głowie, strachowi, łatwości wyboru
determinować ich działania.
Oto nauka płynąca z trudnych wyborów:
zastanówcie się, w co możecie włożyć serce,
za czym możecie się opowiedzieć,
a dzięki trudnym wyborom
staniecie się tą osobą.
Nie traktujmy trudnych wyborów w kategoriach męczarni i strachu.
To doskonałe okazje,
dzięki którym doceniamy wyjątkowość
ludzkiego stanu umysłu.
Powody, które określają nasze wybory
jako poprawne lub niepoprawne,
czasami się kończą.
Tutaj, w przestrzeni trudnych wyborów,
mamy tę moc
tworzenia własnych powodów,
dla których stajemy się wyjątkowymi ludźmi.
Dlatego trudne wybory nie są przekleństwem,
ale darem.
Dziękuję.
(Brawa)