لە زستانی ١٩٩٥دا،
زانایان تێلێسکۆبی هابلیان دەستنیشان کرد لە شوێنێکی ئاسمان نزیک دیببی گەورە،
خاڵێک کە تاریک و لە دەرەوەی ڕێگاکە بوو لە پیسی ڕووناکی ئەستێرەکانی دەوروبەر.
شوێنەکە بە ئاشکرا چۆڵ بوو وە هەموو هەوڵەکەی مەترسیدار بوو.
چی، ئەگەر هەر شتێک، ئایا وا دەرئەکەوێ؟
لە ماوەی دە ڕۆژی یەک لە دوای یەک،
تێلێسکۆبەکە نزیک بوو لە ١٥٠ کاتژمێر بۆ ئەوەی هەمان ناوچە دەرکەون.
و ئەوەی کە گەڕایەوە هیچ شتێکی کەم نەبوو لە سەرنج راکێشکردن:
وێنەی زیاتر لە ١٥٠٠گالاکسیە جیاواز
لە ناو لیرەقێکی بچووکدا دەدرەوشمێ لە گەردووندا.
ئێستا، با هەنگاوێک بۆ دواوە بڕۆین قەبارەی ئەم وێنەیە بۆ تێگەیشتن.
ئەگەر تۆ قەڵەمی تۆپتۆپەکە ببەی
و لە درێژی قۆڵدا بیگری لەبەردەم ئاسمانی شەودا.
سەرنج دەخاتە سەر ئەو زانیاریە زۆر،
ئەوە ئەو شتەیە کە تێلیسکۆبی هابل دەیبەن لە یەکەم وێنەی دیپ فیڵد.
بە ووتەیەکی تر،
ئەو ٣٠٠٠گەلەگەلە بینراون لە ناو تەنها لە ناو ێکی بچوکی گەردوندا،
نزیکەی یەک دوو ملیۆن لە ئاسمانی شەو.
بۆ ئەوەی هەموو ئەمانە بە بەرچاوەوە بپێوم،
تێکڕای پێوانەکانی مرۆڤ نزیکەی ١،٧مەتر.
بە تیرەی زەوی لە ١٢٧٠٠کیلۆمەتر،
کە نزیکەی ٧،٥ملیۆن مرۆڤن سەرتا سەر تا پێی ڕیز کراوە.
ئەپۆلۆ ٨ی ئاسمانی بە دووری فڕی لە ٣٨٠هەزار کیلۆمەترەوە بۆ سەر مانگ.
و خۆری بچوکی ئێمە بە نزیکەیی ١،٤ملیۆن کیلۆمەتر،
یان ١١٠جار تیرەی زەوی.
هەنگاوێک زیاتر،
ڕێگای زێرین لە شوێنێک دایدەما لە نێوان 100 بۆ 400 ملیار ئەستێرە،
بە خۆری خۆمانەوە.
وە هەر خالێکی درەوشاوەی گالاکسییەک گیراوە لە وێنەی دیپ فیڵد
ملیارەها ئەستێرە لەخۆدەگرێت لە کەمترین.
نزیکەی دە ساڵ دوای وێنەی دیپ فیڵد،
زاناکان بینایییان ڕێکخست لە تەلیسکۆبی هابل
وە بەرکەوتنی درێژتری وەرگرت لە ماوەی نزیکەی چوار مانگدا.
ئه م جار چاودێری ١٠هه زار که ڵه ریان کرد.
نیوەی ئەم گەلەگەلە لەوەتەی هەیە ڕونتر شیکردەوە
کە ناسراوە بە وێنەی کێڵگەی قوڵی ئێکستریم،
یان XDF.
بە تێکەڵکردنی زیاتر لە دە ساڵ لە وێنەکان،
ئێکس دی ئێف گالاکسییەکان زۆر دوور نیشان دەدات
کە تەنها یەک دە بلیۆن ەمی ڕوناکی
کە چاوی مرۆڤ دەتوانێت هەستی پێ بکات.
کەواتە، چی فێرئەبیت دەربارەی گەردوون لە وێنەی دیپ فیڵد؟
لە لێکۆڵینەوەیەک لە گەردوون و بۆشایی و کات بە دڵنیای بەستراون.
ئەوەش بەهۆی خێرایی ڕوناکی.
کەواتە وێنە قوڵەکانی کێڵگەکە وەک ئامێرەکانی کات بۆ گەردونی کۆن
تا ئێستا دەگەنە بۆشایی و کات
کە دەتوانین سەیری گالاکسییەکان بکەین کە زیاتر لە ١٣ملیار ساڵ لەمەوبەر هەبووە.
ئەمە مانای ئەوەیە کە ئێمە بەدوای لە گەردووندا وەک ئەوەی
کەمتر لە ملیارێک ساڵ دوای بیگ بانگ،
وە ڕێگە بە زاناکان دەدات توێژینەوە بکەن کەلەکڵەکان لە مناڵیی.
وێنە دیپ فیڵدەکان هەروەها نیشانیان داوە کە گەردون هاوڕەگەزخوازە.
یانی ئەو وێنە و وێنە جیاوازانەی کە گیراون لە ئاسماندا لە یەک دەچن.
ئەوە زۆر سەرسوڕهێنەرە کاتێک بیر لە کە گەردون چەند فراوانە.
بۆچی ئێمە چاوەڕێی ئەوە دەکەین کە هەمان شت بێت لە دووری زۆر گەورەدا؟
لەسەر پێوەری ئەستێرە با گەردوون بەتەنیا بێت،
ئێمە بچوکترین لە دەتوانین بە ئاسانی تێبکۆشین،
بەڵام توانای ئەوەمان هەیە کە بپرسین،
بۆ پرسیارکردن،
بۆ گەڕان،
بۆ لێکۆڵینەوە،
و بۆ ئەوەی خەیاڵی بکەین.
بۆیە جاری داهاتوو کە تۆ بە ووتە دائەبڕیت لە ئاسمانی شەودا،
ساتێک بخایەنە بۆ بیرکردنەوە لە ناشرینی لەو شتەی کە لە دەرەوەی بینینتە،
لە بۆشاییە تاریکەکانی نێوان ئەستێرەکان.