تصور کنید در یک مسابقه تلویزیونی هستید، و میتوانید بین دو جایزه انتخاب کنید:
یک الماس
یا یک بطری آب.
انتخاب سادهایست.
الماس به وضوح ارزش بیشتری دارد.
حال تصور کنید که باز هم همین را باید انتخاب کنید،
منتها این بار، در مسابقه تلویزیونی نیستید،
بلکه پس از روزها پیادهروی در بیابان در حال هلاک شدن هستید.
انتخاب دیگری میکنید؟
چرا؟ ارزش الماس دیگر بیشتر نیست؟
این تناقض ارزش است،
که اقتصاددان پیشگام آدام اسمیت، شرح مشهوری برای آن داده است.
و چیزی که به ما میگوید این است که تعریف ارزش آنقدر که به نظر میرسد هم ساده نیست.
در مسابقه تلویزیونی، به ارزش تبادل هر گزینه فکر میکردید،
بعداً چقدر میتوانید در ازای هرکدام دریافت کنید،
اما در شرایط اضطرار، مانند سناریوی بیابان،
چیزی که مهمتر است ارزش استفاده آنها است،
در شرایط موجود چقدر میتوانند به شما کمک کنند.
و از آنجا که تنها یک انتخاب داریم،
باید هزینه فرصت آن را هم در نظر بگیریم،
یا اینکه با صرف نظر از انتخاب دیگر چه چیزی را از دست میدهیم.
از هرچه بگذریم، اگر هرگز از بیابان نجات پیدا نکنید
مهم نیست چقدر از فروختن الماس به دست خواهید آورد.
بیشتر اقتصاددانان مدرن در مواجهه با تناقض ارزش
تلاش میکنند این ملاحضات را،
در مفهومی به نام سودمندی یکی کنند،
یعنی چقدر یک چیز خواستهها و نیازهای شخص را ارضا میکند.
سودمندی میتواند به هر کدام از نیازهای اساسی از غذا گرفته
تا لذت شنیدن موسیقی مورد علاقه اعمال شود،
و به صورت طبیعی میان افراد و شرایط مختلف متفاوت است.
یک اقتصاد بازاری راهی ساده برای درک سودمندی برای ما فراهم کرده است.
به سادگی، فایدهای که یک چیز برای شما دارد را
در برابر مقداری که حاضرید برای آن بپردازید قرار دهید.
حال، خود را دوباره در بیابان تصور کنید،
فقط این بار، هر پنج دقیقه یک الماس یا یک بطری آب تازه
به شما پیشنهاد داده میشود.
اگر مثل بیشتر مردم باشید، اول آب کافی برای اتمام سفر را انتخاب میکنید،
و بعد تا جایی که میتوانید با خود الماس میبرید.
این مسئله به دلیل چیزی به نام سود حاشیهای است،
و به این معنی است که وقتی بین آب و الماس انتخاب میکنید،
فایده هر بطری آب اضافه را
با هر الماس اضافه مقایسه میکنید.
و این کار را هر وقت پیشنهاد جدیدی مطرح میشود انجام میدهید.
اولین بطری آب از هر چه الماس برای شما باارزشتر است،
اما در نهایت، همه آب مورد نیاز را دارید.
بعد از مدتی، هر بطری اضافه بار اضافی خواهد بود.
آن جایی است که الماس را به جای آب انتخاب میکنید.
و این تنها درباره ملزوماتی مانند آب نیست.
به اکثر چیزها که میرسیم، هر چه بیشتر از آن نیاز دارید،
هر ذره اضافی که ازآن بدست میآورید کمتر مفید و لذت بخش خواهد بود.
این قانون کاهش فایده حاشیهای است.
شما با خوشحالی دو یا سه وعده از غذای مورد علاقهتان را سفارش میدهید،
اما چهارمی حالتان را به هم میزند،
و صدمی قبل از اینکه به آن برسید خراب خواهد شد.
یا ممکن است بارها و بارها برای دیدن یک فیلم پول بدهید تا آنکه از آن خسته شوید
یا همه پولتان را خرج آن کنید.
به هر حال، در نهایت به جایی خواهید رسید،
که سود حاشیهای خرید یک بلیت دیگر به صفر میرسد.
سودمندی تنها به خرید کردن ختم نمیشود، بلکه به تمام تصمیمات ما مربوط است.
و راه مستقیم به حداکثر رساندن آن و اجتناب از کاهش دستاوردها
صرف منابع و زمانمان در راههای مختلف است.
پس از برآورده شدن نیازهای اساسی،
از نظر نظری تا جایی که مفید یا لذت بخش هستند
در انتخابها سرمایهگذاری میکنیم.
البته اینکه هرکس چطور مدیریت کند تا سودمندی را در زندگی واقعی به حداکثر برساند
بحث دیگری است.
اما کمک میکند به یاد داشته باشیم که منبع اصلی ارزش از خود ماست،
نیازهایی که به اشتراک میگذاریم،
چیزهایی که از آنها لذت میبریم،
و تصمیماتی که میگیریم.