Hedefin tam durduğu yerde bekliyorsun ki
kafanın arkasına aniden yoğun bir kaşıntı hissi geliyor.
Zamansız bir kaşıntının verdiği rahatsızlığı hepimiz yaşamışızdır,
peki hiç neden kaşındığımıza kafa yordunuz mu?
Ortalama bir insan her gün düzinelerce kaşıntıya maruz kalır.
Kaşıntı pek çok sebepten kaynaklanabilir;
alerjik reaksiyonlar,
kuruluk
ve hatta hastalıklar dâhil.
Bir de hiçbir neden yokken oluşan ya da sadece bahsi açılınca
ortaya çıkan gizemli kaşıntılar var.
Şu anda kafanı kaşıyorsun, değil mi?
Neyse, şimdi en yaygın nedenlerden birini ele alalım: Böcek ısırıkları.
Bir sinek seni ısırdığında,
kanın pıhtılaşmasını engelleyen bir bileşim olan
antikoagülanı vücuduna salgılar.
Hepimizin hafif alerjik olduğu o bileşen,
kılcal damarlarımızı şişiren bir kimyevi olan
histaminin salgılanmasını tetikler.
Bu, algılanan tehditle
vücudun bağışıklık tepkisinin hızlanmasını sağlayan
hızlanmış kan akışına olanak sağlar.
Bu şişmeyi açıklar
ve polenin gözleri şişirmesiyle de aynı nedendir.
Histamin ayrıca kaşınmada rol oynayan sinirleri harekete geçirir
ki bu böcek ısırıkları kaşınmasını açıklar.
Yine de bu kaşıntı hissi tamamem anlaşılamamıştır.
Hatta, bildiğimiz çoğu şey
farenin kaşıntı mekanizmasının araştırılmasından gelmektedir.
Araştırmacılar, derilerindeki kaşıntı sinyallerinin
acı ile ilişkili alt-sınıf sinirler aracılığıyla iletildiğini keşfetmiştir.
Bu söz konusu sinirler, omurilikten beyne uzanan,
kaşıntı hissinin tetiklendiği
natriüretik polipeptid B molekülü üretir.
Kaşıdığımızda, tırnaklarımızın cildimizde yaptığı hareket
kaşınma hissini bastıran düşük seviyeli bir acı sinyaline neden olur.
Rahatlama hissini yaratan bir oyalama gibidir bu.
Yani, kaşıntının altında gerçekten de evrimsel bir amaç mı yatıyor,
yoksa sadece bizi sinir etmek için mi var?
Başlıca teori, derimizin, bizi dış dünyadaki tehlikelerden korumak için
temastan hemen haberdar olacak hâle ulaşmış olmasıdır.
Biraz düşünün.
Otomatik kaşıntı tepkimiz cildimizde gizlenen zararlı
herhangi bir şeyi kovabilir;
mesela zararlı bir sokma,
ısıran bir böcek
ya da zehirli bir bitkinin filizleri gibi.
Bu dışarıdaki tehditlerden güvende olan
vücutlarımızın içinde, örneğin bağırsaklarda,
neden kaşıntı hissetmediğimizi açıklayabilir;
yine de nasıl delirtici bir şey olabileceğini hayal edin.
Bazı insanlar için, sinir yollarındaki aksaklıklar,
sağlıklarına zarar verebilecek aşırı bir kaşıntıya sebep olabilir.
Bir uç örnek, insanların vücutlarının mayt veya pirelerle
dolu olduklarını, derilerinin üstünde ve altında gezdiklerini sandıkları,
aralıksız olarak kaşınmalarına neden olan
delüzyonel parazitoz adında psikolojik bir durumdur.
Hayali kaşıntı adı verilen diğer bir olay da
ampütasyon geçirmiş hastalarda meydana gelmektedir.
Çünkü bu yaralanma, sinir sistemine o kadar ağır bir zarar verir ki
vücudun normal sinir sinyallerini karıştırır
ve artık orada olmayan uzuvlarda hisler yaratır.
Doktorlar, artık bu kaşıntı bozuklukları için tedavi yolları buluyor.
Hastalara, geride kalan uzvu kaşırken
bir ayna yansıtılır.
Bu da beyinde hayali kaşıntının
giderildiğine dair bir yanılsama yaratır.
İşin tuhafı, bu gerçekten de işe yarar.
Araştırmacılar ayrıca kaşınmayla ilgili genleri araştırıyor
ve aşırı vakalarda görülen, kaşıntının yolunu kesecek
tedaviler geliştiriyorlar.
Eğer geçmeyen bir kaşıntı şahsi cehenneminiz gibi hissettiriyorsa,
bilin ki Dante de sizinle aynı fikirde.
İtalyan şair, insanların sonsuza kadar kaşınacakları çukurlarda
cezalandırıldıkları cehennemin bir bölümü hakkında yazmıştı.