Beyninizin sizin için ne kadar önemli olduğunun söylenmesine ihtiyacınız yok.
Sonuçta, düşünceleriniz, eylemleriniz,
algılarınız ve hafızanızla
tecrübe ettiğiniz her bir şey, burada,
vücudunuzun kontrol merkezinde işlenmektedir.
Bunlar, sadece bir organ tarafından idare edilmesi için fazla gibi gözükse de
aslında bunlar beynin yaptığı işlerin küçük bir kısmı.
Aniden durmadıkları sürece, onun aktitivetelerinin çok büyük bir kısmı
sizin asla haberdar olmadıklarınızdan oluşur.
Beyin milyarlarca nöronlardan ve
trilyonlarca bağlantılardan oluşur.
Nöronlar spesifik uyarıcı ya da düşüncelerle aktif hale getirilebilir,
fakat çoğu zaman kendiliğinden aktiftirler.
Bazıları oluşturulmuş modellerde döngüsel olarak ateşler.
Diğerleri, devreden çıkmadan önce kısa patlamalarda hızlı ateşlerler
ya da diğer nöronlardan binlercesi
doğru şekilde sıraya girene kadar uzun bir dönem hareketsiz kalırlar.
Geniş ölçekte
uykudayken veya uyanıkken ya da
hiçbir şey düşünmemeye çalışırken,
arka planda sessizce vınlayan beyin aktivitelerinin
içten oluşturduğu düzenli ritimlere neden olur.
Bu kendiliğinden oluşan beyin fonksiyonları
üzerinde diğer beyin fonksiyonlarının dayandığı temeli şekillendirir.
Otomatik olan bu aktivitelerin en önemlileri
bizi hayatta tutanlarıdır.
Örnek olarak, siz bu videoya dikkatinizi verirken
kendiliğinden oluşan aktiviteler sizin nefes alıp vermenizi sağlayarak
dakikada 12 ila 16 solunum ile sizin boğulmanızı önler.
Bilinçli hiçbir çaba olmadan
beyinsapınızın kısımlarından gelen sinyaller, doğrudan omurilik vasıtasıyla
ciğerlerinizi şişiren kaslara gönderilir
ve siz dikkat etseniz de etmeseniz de onların genişleyip büzülmelerini sağlar.
Kendiliğinden olan bu tür ritmik faaliyetleri sağlayan sinirsel devreler
merkezi model üreticileri olarak adlandırılır
ve solunum, yürüyüş ve yutma
gibi tekrarlayan
bir çok davranışı
kontrol eder.
Süregiden sinirsel faaliyet duygusal algılayışımızın temelini oluşturur ayrıca.
Işığı sinirsel sinyallere
dönüştüren retinanızdaki nöronlar, karanlıkta
hareketsiz gibi gözükür,
ama gerçekte,
retinada beyinle iletişimi sağlayan gangliyon hücreleri
her zaman faaldir.
Gönderdikleri sinyaller de faaliyetin sıklığına göre
ayrı patlamalardan ziyade yükselir veya azalır.
Bu nedenle her seviyede, sinir sistemimiz alabileceği her sinyali yorumlamasına
ya da karşılık vermesine yardım eden, spontane faaliyetlerle doludur.
Beynimizin otomatik pilotu, temel biyolojik faaliyetlerle sınırlı değildir.
Eve giderken, akşam yemeğinde
ne var diye düşünmeye başladıktan sonra
son beş dakikadır yürüdüğünüzü hatırlamadığınızı fark ettiğiniz oldu mu?
Tüm detayları anlamadığımız halde,
beyninizin çeşitli kısımlarında süregitmekte olan faaliyetler,
karmaşık olan ve zihinsel ve motorsal fonksiyonları içeren görevleri bir
şekilde koordine etmekte ve siz akşam yemeğini kafanızda oluştururken
sizin doğru yoldan gitmenizi ve bacaklarınızı
hareket ettirmenizi sağladığını biliyoruz.
Fakat belki de kendiliğinden olan beyin fonksiyonları hakkındaki en ilginci
vücudumuzun çok gizemli
ve çok az anlaşılan bir gerçeği: uyku
Siz gece durur ve inaktif olabilirsiniz ama
beynizin durmaz.
Siz uyurken
süregitmekte olan spontane aktiviteler derece derece daha senkronize hale gelir
ve sonunda beyninizi saran, geniş ve ritmik
sinirsel titreşimlere dönüşürler.
Daha organize olmuş uyku ritimlerine geçiş
küçük sinir kümelerinin hipotalamusa sokulmasıyla başlar.
Sayılarının az olmasına rağmen
bu sinirlerin önemli etkileri vardır.
Normalde sizi uyanık ve dikkatli tutan beyinsapı bölgesini kapatıp
korteks ve talamus gibi kısımların
yavaşça kendi varsayılan ritimlerine dönmelerine izin verir.
Uykuya ne kadar derin dalarsak,
bu ritimler, büyük genişlikte ve düşük frekansta delta dalgaları
tarafından yönlendirilen derin safhalarda o kadar yavaş ve senkronize olur.
Fakat ilginç bir şekilde bu dalgalı yavaş uykunun tam ortasında
beyinin tamamen uyanık olduğumuzda gerçekleşen ve
tekrarlayan bir tür patlamalara geçişi sağlayan
spontan faaliyetleri senkroniz eder.
Bu REM olarak bilinen ve
rüya görürken gözlerimizin sağa sola hızla hareket ettiği uyku safhasıdır.
Nörologlar hala, uykuyla ilgili zihinsel kapasiteyi yenileme,
hücresel dengeleme,
hafıza güçlendirme gibi bir çok
temel soruya cevap arıyor.
Daha kapsamlı olarak
beynin, araba kullanımı, hatta solunum gibi farkında olmadığımız
böylesine önemli ve karmaşık işleri nasıl başarabildiğini araştırıyor.
Şimdilik, onun içsel spontane
fonksiyonlarının çalışmalarını daha iyi anlayana kadar
bizim olduğumuzdan daha zeki olması için
beynimize fırsat vermeliyiz.