Έζησα το πρώτο μου πραξικόπημα στην ηλικία των τεσσάρων.
Εξαιτίας του πραξικοπήματος
η οικογένειά μου εγκατέλειψε το πατρικό σπίτι στην Γκάνα
και να μεταναστεύσει στην Γκάμπια.
Καθώς ήταν τυχερό μας,
έξι μήνες μετά την άφιξή μας,
έγινε και εκεί στρατιωτικό πραξικόπημα.
Θυμάμαι ζωηρά να με ξυπνάνε μέσα στη νύχτα,
να μαζεύουμε τα λίγα μας υπάρχοντα,
και να περπατάμε σχεδόν δύο ώρες
για να φτάσουμε σε ασφαλές κρησφύγετο.
Για μια εβδομάδα, κοιμόμασταν κάτω από τα κρεβάτια μας
φοβούμενοι ότι σφαίρες θα μας γάζωναν από τα παράθυρα.
Αργότερα, όταν ήμουν οκτώ,
μετακομίσαμε στην Μποτσουάνα.
Αυτή τη φορά ήταν διαφορετικά.
Δεν έγινε πραξικόπημα.
Όλα πήγαν καλά. Τρομερή εκπαίδευση.
Είχαν τόσο καλές υποδομές που ακόμη και εκείνο τον καιρό
είχαν τηλεφωνικό σύστημα με οπτική ίνα,
πολύ πριν φτάσει στις χώρες της Δύσης.
Το μόνο που τους έλειπε
είναι ότι δεν είχαν
δικό τους κρατικό τηλεοπτικό σταθμό,
έτσι θυμάμαι να βλέπω τηλεόραση
από τη γειτονική Νότια Αφρική,
και να βλέπω τον Νέλσον Μαντέλα στη φυλακή
να του προσφέρεται η δυνατότητα αποφυλάκισης
με τον όρο να εγκαταλείψει των αγώνα κατά του απαρτχάιντ.
Αλλά δεν το έκανε.
Το αρνήθηκε μέχρι που τελικά πέτυχε τον σκοπό του
να απαλλάξει τη Νότια Αφρική από το απαρτχάιντ.
Και θυμάμαι να αντιλαμβάνομαι πώς ένας καλός ηγέτης μόνος του
μπορούσε να κάνει τόσο μεγάλη διαφορά για την Αφρική.
Μετά, στην ηλικία των δώδεκα,
η οικογένειά μου με έστειλε γυμνάσιο στη Ζιμπάμπουε.
Αρχικά, και εδώ ήταν καταπληκτικά:
αναπτυσσόμενη οικονομία, θαυμάσιες υποδομές,
και φαινόταν ως πρότυπο οικονομικής ανάπτυξης
στην Αφρική.
Τελείωσα το γυμνάσιο στη Ζιμπάμπουε
και έφυγα για το πανεπιστήμιο.
Έξι χρόνια μετά, επέστρεψα στη χώρα.
Τα πάντα ήταν διαφορετικά.
Είχε διαλυθεί.
Εκατομμύρια ανθρώπων είχαν μεταστεύσει,
η οικονομία ήταν σε χαοτική κατάσταση
και ξαφνικά φαινόταν ότι 30 χρόνια ανάπτυξης
είχαν διαγραφεί.
Πώς ήταν δυνατόν μια χώρα να καταστραφεί τόσο γρήγορα;
Οι περισσότεροι θα συμφωνούσαν
ότι οφείλεται εξ ολοκλήρου στην ηγεσία.
Ένας άνθρωπος, ο πρόεδρος Ρόμπερτ Μουγκάμπε,
είναι σχεδόν αποκλειστικά υπεύθυνος
για την καταστροφή της χώρας.
Όλες αυτές οι εμπειρίες από τη ζωή μου
σε διαφορετικά μέρη της Αφρικής καθώς μεγάλωνα
είχαν δύο επιπτώσεις.
Το πρώτο είναι ότι ερωτεύτηκα την Αφρική.
Όπου κι αν πήγα
βίωσα τη θαυμάσια ομορφιά της ηπείρου μας
και είδα την ανθεκτικότητα και την ψυχή του λαού μας,
και τότε συνειδητοποίησα ότι ήθελα να αφιερώσω
το υπόλοιπο της ζωής μου στο να κάνω αυτή την ήπειρο σπουδαία.
Ταυτόχρονα, όμως, συνειδητοποίησα ότι για να γίνει αυτό
προϋπόθεση ήταν να αντιμετωπίσουμε το πρόβλημα εξουσίας.
Βλέπετε, σε όλες τις χώρες που έζησα,
τα πραξικοπήματα και η διαφθορά που είχα δει
στην Γκάνα και την Γκάμπια
και στη Ζιμπάμπουε,
αντιπαραβάλλονταν με τα θαυμάσια παραδείγματα καλής ηγεσίας
που είχα δει στην Μποτσουάνα και στη Νότιο Αφρική.
Με έκανε να αντιληφθώ ότι η Αφρική μέλλει να αναστηθεί ή να καταρρεύσει
εξαιτίας της ποιότητας των ηγετών μας.
Κάποιος βέβαια μπορεί να σκεφτεί
ότι η ηγεσία μετράει παντού.
Αλλά αν είναι κάτι που θα σας μείνει από την ομιλία μου σήμερα, είναι αυτό:
Στην Αφρική, περισσότερο από παντού στον κόσμο,
η διαφορά που μπορεί να κάνει ένας μόνο καλός ηγέτης
είναι πολύ μεγαλύτερη από οπουδήποτε αλλού και να ο λόγος.
Επειδή στην Αφρική έχουμε αδύναμους θεσμούς,
όπως το δικαστικό σύστημα, το σύνταγμα,
η κοινωνία των πολιτών και ούτω καθεξής.
Και αυτός είναι ένας γενικός εμπειρικός κανόνας που ασπάζομαι:
Όταν οι κοινωνίες έχουν ισχυρούς θεσμούς,
η διαφορά που μπορεί να κάνει ένας καλός ηγέτης είναι περιορισμένη,
αλλά όταν έχουμε αδύναμους θεσμούς,
τότε φτάνει ένας καλός ηγέτης
για να φτιάξει ή να καταστρέψει τη χώρα.
Να το κάνω λίγο πιο συγκεκριμένο.
Γίνεσαι πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών.
Σκέφτεσαι, «Τέλεια! Τα κατάφερα.
Είμαι ο ισχυρότερος άνδρας στον κόσμο».
Αποφασίζεις, λοιπόν, να φτιάξεις ένα νόμο.
Ξαφνικά, το Κογκρέσο σε προειδοποιεί,
«Όχι, όχι, όχι, δεν μπορείς να το κάνεις αυτό».
Λες, «Ας το κάνω λοιπόν διαφορετικά».
Η Γερουσία έρχεται και λέει,
«Όχι, δεν νομίζουμε ότι μπορείς να το κάνεις».
Πιθανόν να πεις, «Ας τυπώσω λίγο χρήμα.
Νομίζω ότι η οικονομία χρειάζεται μια ώθηση».
Η κεντρική τράπεζα θα σε θεωρήσει τρελό.
Μπορεί να σου ασκηθεί πρόταση μομφής για αυτό το λόγο.
Αλλά αν γίνεις πρόεδρος της Ζιμπάμπουε,
και πεις, «Ξέρεις κάτι, μου αρέσει αυτή η δουλειά.
Νομίζω ότι θα μείνω για πάντα». (Γέλια)
Τότε απλά μπορείς.
Αποφασίζεις να τυπώσεις χρήματα.
Καλείς τον διοικητή της κεντρικής τράπεζας και του λες,
«Παρακαλώ, διπλασίασε το αποθεματικό».
Θα πει,
«Μάλιστα κύριε. Μπορώ να κάνω κάτι άλλο για σας;»
Αυτή τη δύναμη έχουν οι Αφρικανοί ηγέτες
και γι' αυτό τον λόγο κάνουν μεγάλη διαφορά
στην ήπειρο.
Τα καλά νέα είναι ότι
η ποιότητα της ηγεσίας στην Αφρική βελτιώνεται.
Τρεις γενιές ηγετών μπορώ να φέρω στο μυαλό μου.
Η πρώτη γενιά ήταν αυτοί που εμφανίστηκαν
στις δεκαετίες του '50 και του '60.
Είναι άνθρωποι όπως ο Κουάμε Νκρούμα από την Γκάνα
και ο Τζούλιους Νιερέρε στην Τανζανία.
Αυτοί μας κληροδότησαν την ανεξαρτησία της Αφρικής.
Μας ελευθέρωσαν από την αποικιοκρατία,
πρέπει να τους το αναγνωρίσουμε.
Ακολουθήθηκαν από τη δεύτερη γενιά.
Αυτοί είναι άνθρωποι που δεν έφεραν τίποτα
παρά μόνο πανωλεθρία στην Αφρική.
Βλέπε εχθροπραξίες, διαφθορά, παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Αυτό είναι το στερεότυπο του Αφρικανού ηγέτη
που γενικά έχουμε:
ο Μομπούτου Σεσέ Σέκο από το Ζαΐρ,
ο Σάνι Αμπάτσα από τη Νιγηρία.
Το καλό είναι ότι οι περισσότεροι από αυτούς προχώρησαν,
και αντικαταστάθηκαν από την τρίτη γενιά.
Αυτοί είναι άνθρωποι όπως ο Νέλσον Μαντέλα
και οι περισσότεροι ηγέτες σήμερα στην Αφρική,
όπως ο Πολ Καγκάμε και άλλοι.
Αυτοί οι ηγέτες επ' ουδενί μπορούν να θεωρηθούν τέλειοι
αλλά κάτι σημαντικό που έκαναν
είναι ότι συμμάζεψαν αρκετά το χάλι της δεύτερης γενιάς.
Σταμάτησαν τους πολέμους
και τους θεωρώ γενιά σταθεροποίησης.
Είναι πολύ πιο υπόλογοι προς το λαό τους,
έχουν βελτιώσει τις μακροοικονομικές πολιτικές,
και για πρώτη φορά βλέπουμε την Αφρική να αναπτύσσεται
και είναι η δεύτερη ταχύτερα αναπτυσσόμενη οικονομία
στον κόσμο.
Αυτοί λοιπόν οι ηγέτες σαφώς δεν είναι τέλειοι
αλλά είναι με διαφορά
οι καλύτεροι ηγέτες που έχουμε δει τα τελευταία 50 χρόνια.
Προς τα πού οδεύουμε λοιπόν;
Πιστεύω ότι η επόμενη γενιά
που θα ακολουθήσει, η τέταρτη γενιά,
έχει μια μοναδική ευκαιρία
να μεταμορφώσει την ήπειρο.
Ειδικότερα, μπορούν να κάνουν δύο πράγματα
που δεν έκαναν οι προηγούμενες γενιές.
Το πρώτο που χρειάζεται να κάνουν
είναι να δημιουργήσουν ευημερία για την ήπειρο.
Γιατί είναι η ευημερία τόσο σημαντική;
Γιατί καμία από τις προηγούμενες γενιές
δεν μπόρεσε να λύσει το πρόβλημα της φτώχειας.
Η Αφρική σήμερα
έχει τον πιο γρήγορα αυξανόμενο πληθυσμό στον κόσμο,
αλλά επίσης και τον φτωχότερο.
Έως το 2030, η Αφρική θα έχει μεγαλύτερο εργατικό δυναμικό από την Κίνα
και έως το 2050, θα έχει το μεγαλύτερο εργατικό δυναμικό στον κόσμο.
Ένα δισεκατομμύριο Αφρικανοί θα χρειαστούν δουλειές
έτσι αν δεν αυξήσουμε την οικονομία μας αρκετά γρήγορα,
καθόμαστε πάνω σε ωρολογιακή βόμβα,
όχι μόνο για την Αφρική αλλά για ολόκληρο τον κόσμο.
Να σας δώσω ένα παράδειγμα
ενός ατόμου που ανταποκρίνεται σ' αυτή την κληρονομιά
του να δημιουργεί ευημερία: η Λετίσια.
Η Λετίσια είναι μια νέα γυναίκα από την Κένυα
που στα 13 της αναγκάστηκε να εγκαταλείψει το σχολείο
επειδή η οικογένειά της δεν μπορούσε να πληρώσει τα δίδακτρα.
Έτσι ξεκίνησε δική της δουλειά εκτρέφοντας κουνέλια
που θεωρούνται λιχουδιά
στην περιοχή απ' όπου κατάγεται.
Το επιχείρημα πήγε τόσο καλά που σε ένα χρόνο
απασχολούσε 15 γυναίκες
και παρήγαγε αρκετό εισόδημα
ώστε μπόρεσε να ξαναπάει σχολείο,
και μέσω αυτών των γυναικών
να χρηματοδοτεί άλλα 65 παιδιά να πάνε στο σχολείο.
Με τα κέρδη που έβγαλε
έχτισε ένα σχολείο
και σήμερα προσφέρει εκπαίδευση
σε 400 παιδιά από την κοινότητά της.
Και μόλις έγινε 18 χρονών.
(Χειροκρότημα)
Ένα άλλο παράδειγμα είναι ο Έρικ Ρατζεονάρι.
Ο Έρικ κατάγεται από το νησί της Μαδαγασκάρης.
Ο Έρικ κατάλαβε ότι η γεωργία
θα ήταν η λύση για δημιουργία θέσεων εργασίας
στις αγροτικές περιοχές της Μαδαγασκάρης,
αλλά επίσης κατάλαβε ότι τα λιπάσματα
ήταν πολύ ακριβό υλικό για τους περισσότερους αγρότες.
Η Μαδαγασκάρη έχει αυτές τις ειδικές νυχτερίδες
που τα περιττώματά τους
είναι πολύ πλούσια σε θρεπτικά συστατικά.
Το 2006 ο Έρικ παραιτήθηκε από ορκωτός λογιστής
και έφτιαξε μια εταιρεία παραγωγής λιπάσματος
από περιττώματα νυχτερίδων.
Σήμερα ο Έρικ έχει φτιάξει μια επιχείρηση
που αποφέρει έσοδα αρκετών εκατομμυρίων
και απασχολεί 70 ανθρώπους με πλήρες ωράριο
και άλλους 800 ανθρώπους για την περίοδο
που οι νυχτερίδες έχουν περισσότερη παραγωγή περιττωμάτων.
Αυτό που μου αρέσει σ' αυτή την ιστορία
είναι ότι οι ευκαιρίες για δημιουργία ευημερίας
βρίσκονται σχεδόν παντού.
Ο Έρικ είναι γνωστός ως Μπάτμαν.
(Γέλια)
Ποιος θα το σκεφτόταν
ότι μπορείς να φτιάξεις μια επιχείρηση πολλών εκατομμυρίων
και να απασχολείς τόσους ανθρώπους απλά και μόνο από περιττώματα νυχτερίδων;
Το δεύτερο πράγμα που χρειάζεται να κάνει αυτή η γενιά
είναι να δημιουργήσει τους θεσμούς μας.
Πρέπει να φτιάξουν τέτοιους θεσμούς
ώστε να μην είμαστε ποτέ ξανά δέσμιοι κάποιων λίγων ατόμων
όπως ο Ρόμπερτ Μουγκάμπε.
Όλα αυτά βέβαια ακούγονται θαυμάσια,
αλλά πού θα βρεθεί η τέταρτη γενιά;
Απλά θα καθίσουμε να περιμένουμε
μήπως τυχόν προκύψουν κατά τύχη ή ίσως μας τους στείλει ο Θεός;
Όχι, δεν νομίζω.
Παραείναι σημαντική υπόθεση για να την αφήσουμε στην τύχη.
Πιστεύω ότι πρέπει να δημιουργήσουμε δικά μας αφρικανικά ιδρύματα,
που θα εντοπίζουν και θα εξελίσσουν αυτούς τους ηγέτες
με συστηματικό, πρακτικό τρόπο.
Το κάνουμε αυτό εδώ και 10 χρόνια
μέσω της Αφρικανικής Ακαδημίας Ηγεσίας.
Η Λετίσια είναι ένας από τους νέους μας ηγέτες.
Σήμερα έχουμε 700 τέτοια άτομα
που προετοιμάζονται για την Αφρικανική ήπειρο,
και στα επόμενα 50 χρόνια
προσδοκούμε να δημιουργήσουμε άλλους 6.000.
Ένα πράγμα όμως με απασχολεί.
Λαμβάναμε περίπου 4.000 αιτήσεις το χρόνο
για 100 άτομα που μπορούσαμε να δεχθούμε
στην ακαδημία,
και έτσι είδα την τρομερή πείνα που υπήρχε
για την εκπαίδευση ηγετών που προσφέρουμε.
Δεν μπορούσαμε όμως να την καλύψουμε.
Έτσι για πρώτη φορά ανακοινώνω δημόσια
μια επέκταση στο όραμα για την Αφρικανική Ακαδημία Ηγεσίας.
Χτίζουμε 25 ολοκαίνουργια πανεπιστήμια στην Αφρική
που θα καλλιεργήσουν την επόμενη γενιά
των Αφρικανών ηγετών.
Κάθε πανεπιστημιούπολη θα δέχεται 10.000 ηγέτες ανά περίοδο
έτσι θα εκπαιδεύουμε και θα δημιουργούμε
250.000 ηγέτες ανά πάσα στιγμή.
(Χειροκρότημα)
Στα επόμενα 50 χρόνια
αυτό το ίδρυμα θα δημιουργήσει τρία εκατομμύρια ηγέτες
που θα μεταμορφώσουν την ήπειρο.
Ελπίζω ότι οι μισοί
θα γίνουν οι επιχειρηματίες
που θα δημιουργήσουν τις απαιτούμενες θέσεις εργασίας
και οι άλλοι μισοί
θα μπουν στην κυβέρνηση
και στον μη κερδοσκοπικό τομέα
και θα χτίσουν τους θεσμούς που χρειαζόμαστε.
Δεν θα πάρουν μόνο ακαδημαϊκή μόρφωση.
Θα μάθουν και πώς να είναι ηγέτες
και θα αναπτύξουν τις δεξιότητές τους ως επιχειρηματίες.
Σκεφτείτε τα λοιπόν σαν τα πρωτοκλασάτα πανεπιστήμια της Αφρικής
αλλά αντί να γίνεσαι δεκτός με τη βαθμολογία σου σε εξετάσεις SAT
ή εξαιτίας των χρημάτων που έχεις εσύ
ή η οικογένειά σου,
το κύριο κριτήριο εισαγωγής σου στο πανεπιστήμιο
θα είναι το δυναμικό που έχεις
για να μεταμορφώσεις την Αφρική;
Αλλά αυτό που κάνουμε είναι απλά μια ομάδα ιδρυμάτων.
Δεν μπορούμε να μεταμορφώσουμε την Αφρική μόνοι μας.
Ελπίδα μου είναι
ότι πολύ πολύ περισσότερα αυτόχθονα αφρικανικά ιδρύματα
θα δημιουργηθούν
και όλα μαζί θα συνενωθούν
με κοινό όραμα την ανάπτυξη
της επόμενης γενιάς Αφρικανών ηγετών,
της τέταρτης γενιάς,
και θα τους διδάξουν αυτό το κοινό μήνυμα:
δημιουργείστε θέσεις εργασίας, χτίστε τους θεσμούς μας.
Ο Νέλσον Μαντέλα είπε κάποτε,
«Ενίοτε,
μια γενιά καλείται να μεγαλουργήσει.
Εσείς μπορεί να είστε αυτή η μεγάλη γενιά».
Πιστεύω ότι αν προσεκτικά εντοπίσουμε και καλλιεργήσουμε
την επόμενη γενιά Αφρικανών ηγετών,
τότε η επερχόμενη τέταρτη γενιά
θα είναι η μεγαλύτερη γενιά που η Αφρική,
αλλά και ολόκληρος ο κόσμος έχει ποτέ δει.
Ευχαριστώ.
(Χειροκρότημα)