Inson ovozi:
barchamiz foydalanadigan vosita.
Balki dunyodagi eng kuchli tovushdir.
U urushni boshlashi, yoki “Men seni sevaman” deyishi mumkin.
Ko’pchilikda shunday tajriba bo'lganki
siz gapirasiz, lekin sizni tinglashmaydi.
Nega bunday?
Qanday qilib dunyoni o’zgartira oladigan, nutq kuchiga ega bo’lishimiz mumkin?
Menda bir taklif bor:
Xalos bo’lishimiz kerak bo’lgan bir qator odatlarimiz bor.
Sizning e’tiborngiz uchun, men muloqotda 7 asosiy gunohlarni to’pladim.
Men bu ro’yxat to’liq demoqchi emasman,
lekin bularning 7 tasi, barchamizda uchraydigan odatlardir.
Birinchisi – g’iybatchilik.
Kimningdir orqasidan gapirish.
Juda yomon odat va hammaga ma’lumki,
yonimizda g’iybat qilganlar, 5 daqiqadan so’ng, biz haqimizda g’iybat qilishadi.
Ikkinchisi – hukm qilish.
Suhbatda bunday qilishni yoqtiradiganlarni bilamiz,
va bunday kishilarni tinglash qiyin,
chunki ular bizni ham shu paytning o'zida hukm qilishlari mumkin.
Uchinchisi – salbiylik. Unga
osongina yengilish mumkin.
Onam so’nggi yillarida juda salbiy bo’lib qolgan edilar, ularni
tinglash qiyin bo’lgan edi.
Bir kuni men ularga : “Bugun 1-oktabr” – dedim.
Ular esa: “Bilaman, bu daxshatli emasmi?”.
(Kulgi)
Kimdir salbiy bo’lsa, uni tinglash juda qiyin.
(Kulgi)
Salbiylikning yana bir shakli – nolish.
Bu Buyuk Britaniyaning milliy san’atidir.
Bizning milliy sportimiz.
Biz ob-havodan, sportdan, politikadan, hullas barcha narsadan nolimiz.
Lekin nolish – virus falokati kabidir.
U dunyoda nur va yorug'lik tarqatmaydi.
Bahona qidirish.
Bunga duch kelgandirsiz.
Ba’zan biz ham bahona izlaymiz.
Ba’zilar boshqalarni ayblash bilan har doim ovora.
Ular aybni kimga bo’sayam tashashadi
va ma’sulyatni o’z bo’ynilariga olishmaydi.
Kimnidir bunday xatti harakatlarini qabul qilish qiyin.
Yettitadan oltinchisi bu –
bo’rttirmoq, mubolag’a.
Ba’zan bu bizning leksikamizni kambag’allashtiradi.
Masalan, agarda men rostdan ham zo’r narsani ko’rsam,
men uni qanday baholayman?
(Kulgi)
keyin esa, bu mubolag’a yolg’onga aylanadi, mutloq yolg’on bo’ladi,
yolg’on gapiradiganlarni esa eshitishni hech kim istamaydi.
Va nihoyat – dogmatism.
Fakt va fikrlarni bir-birlari bilan aralashtirish.
Qachonki bunday narsa sodir bo'lganda,
bekorga vaqt ketgan bo'ladi.
Boshqalarning fikrini sizga gapirishadi, huddi haqiqatdek.
Buni tinglash qiyin.
Mana ular, muloqotning eng asosiy 7 ta gunohi.
Biz ulardan qutilishimiz lozim deb hisoblayman.
Lekin, bularni yengish uchun konstruktiv yo’l bormi?
Ha bor.
Men sizlarga 4 asosiy poydevorni taklif qilmoqchiman,
ularga tayanib, sizning ovozingiz kuchli
va dunyoni o’zgartira oladigan bo’ladi.
Ularning to’rtasi bitta so’zni hosil qilishadi.
Bu HAIL (Do'l) so’zi (matnda SHHS) va u juda ajoyib ma’noga ega.
Men osmondan boshga tushadigan narsalar
haqida etmoqchi emasman.
Men: “hursand salomlashish”
haqida gapiryapman,
shu 4 bandni bajarsak, so'zlarimizni albatta
to'gri qabul qilishadi.
Demak,harflarning ma’nosi nima?
Ko’ramiz, payqa olasizmi.
S – samimiylik,
rostgo’y, to’g’ri so’z va tushunarli bo’lish degani.
H – haqiqiylik. Haqiqiy bo’lish.
Mening do’stim buni insonning haqiqiy timsoli deb tariflagan,
menimcha, bu juda qiziqdir.
H – halollik. So’zda turish,
etgan narsalarni qilish,
ishonchli odam bo’lish.
Va S – sevgi.
Men romantik sevgi haqida emas,
balki insonlar 2 sabablarga ko’ra yaxshilik tilash haqida aytamoqdaman.
Birinchidan, men mutloq halollik, bizga kerak emas, deb ishonaman.
Masalan: “Voybo, bugun ko’rinishlaring juda yomon ku!”
Balki, bunday deyish zarur emas.
Lekin sevgi bilan muvozanatlangan haqiqat – ajoyib narsa.
Agar chindan ham insonlarga yaxshilik tilasak,
bir vaqtning o’zida ularni hukm ham qilish juda qiyin.
Menimcha, ularni bir vaqta qilish mumkin ham emas.
Demak, SHHS.
Demak, bu bizda chiqqan so’zlar.
Bir qo’shiqda aytilganidek: bu sening so’zlaring
va so’zlash yo’ling hamdir.
Sizda ajoyib vositalar to’plami bor.
Ushbu vositalarning o’zi ajoyibdir.
Shunday bo’lsa ham, ulardan juda kam insonlar foydalanadi.
Endi esa keling, vositalarning orasidan
bir nechtasini topamiz,
balki siz ularni keyinchalik ishlatasiz
va ular nutqingizni kuchaytira oladi.
Misol uchun, ovoz registrlari.
Faltset, ehtimol, ko’p hollarda zarur emas,
shuning uchun pastroq registrni tanlaymiz.
Men sahna nutqi mutaxassislariga
texnik taraflarni tushuntirmayman.
Biroq, ovozni ko’chirish mumkin.
Men shunday burun yordamida baland gapirsam farqni sezasilar.
Ko’pchilik gapirgandek,
men ham shunday bo’g’izga tushib gapirsam bo’ladi.
Agar so’zlarga og'irlik bermoqchi
bo’lsangiz, ko’krakka tushib gapirish zarur bo’ladi.
Farqni sezyapsimi?
Biz past ovozli siyosatchilarga ovoz beramiz, bu haqiqat.
Chunki, biz uchun ovozning chuqurligi,
kuch va obro’ bilan bog’liqdir.
Bu ovoz registrlari haqida.
Keyingi o’rinda esa – tembr,
ovozingizni his qilish yo’li.
Tadqiqotlar ta’kidlashicha,
biz to’kis, yumshoq va issiq shokolad kabi muloyim
ovozlarni afzal ko’ramiz.
Agar sizning ovozingiz unday bo’lmasa, hafa bo’lmang, chunki
ovozni tarbiyalash mumkin.
Borib shug’ullaning.
Juda ajoyib ishlar qilishingiz mumkin,
nafas olish, gavda va ovoz tembrini mashqlar bilan
ovozingizni zo'r o’zgartirishingiz mumkin.
Keyin prosodiya, ya’ni, so’z urg’usi.
Bu urg’u, ohang va intonatsiyaning birikmasi,
ular bilan, biz gapning mazmunini uzatamiz.
Bu suhbatga ma’no beruvchi birinchi narsadir.
Bitta notada gapiruvchi insonlarni tinglash juda qiyin,
chunki ularda prosodiya elementi yo’q.
Shu sababga ko’ra “zerikarli” va “monotonniy”
so’zlari paydo bo’lgan.
Hozirda qaytarilish prosodiyasi mashhur bo’lib qolgan,
unda barcha gaplar tasdiq shaklida kelsa ham,
savol ohangi bilan yakunlanadi.
(Kulgi)
Va buni cheksiz qaytaraversak,
menimcha, intonatsiya yordamidagi aloqa qobilyati kamayadi,
Shuning uchun, bu odatni
to’xtatishga harakat qilish kerak.
Temp.
Men hayajonlanib, juda tez-tez gapirishim mumkin,
yoki bir narsani ajratish uchun, gapirish tempimni sekinlashtiraman.
Va nihoyat, bizning eski do’stimiz – sukunat.
Suhbatda ozgina sukunat saqlash yomon emas, to’g’rimi?
Uni “Hm” yoki "M" so’zi bilan to’ldirish zarur emas.
U foydali bo’la oladi.
Temp bilan bir qatorda ovoz yuqoriligi turadi.
Hayajonlanishni faqat uning yordamida ko’rsatish mumkin.
Kalitlarimni qayerda qoldirding?
(Balandroq) Kalitlarimni qayerda qoldirding?
Bu ikki xil gapirishda har xil ma’no bordir.
Va nihoyat, ovozning balandligi.
(Baqirib) Balandlikning turlari bilan ishqiboz bo’lib qolish mumkin.
Kimnidir qo’rqitib yuborgan bo’lsam, uzur.
Yoki ovozimni pasaytirib, e’tiboringizni o’zimga tortishim mumkin.
Ba’zi insonlar to’xtovsiz gapirishadi.
Bunday qilmang.
Buni “sodkasting” deyishadi.
(Kulgi)
Atrofdagi insonlarga uyalmasdan va beparvo gapingizni majburan yuklashdir.
Bu yaxshi emas.
Va albatta, muhim masalani aytmoqchi bo’lganingizda,
bularning barchasi juda muhim bo’ladi.
Balki, tinglovchilarga sahnadan turib gapirayotganingizda.
Yoki o’ylanishni taklif qilganingizda,
yoki maoshni ko’tarishni so’rayotganingizda.
Nima bo’lishidan qat’iy nazar,
bu muhim bo’lsa, siz bu vositalarga va “ovozimizning ishlovchi dvigateliga”
qarashingiz albatta kerak.
Va hech qaysi dvigatel oldindan qizdirilmasa, yaxshi ishlamaydi.
Ovozingizni qizdiring.
Buni qanday qilish kerakligini ko’rsataman.
Bir lahzaga barchangiz tura olasizmi?
Men sizlarga 6 ta ovoz
uchun mashqlarni ko’rsataman, men sahnaga chiqishdan oldin, ulardan foydalanaman.
Barcha muhim bo’lgan suhbatlardan oldin shunday qiling.
Avvalo, qo’llar yuqoriga, chuqur nafas olib:
“A-a-a-a” – mana shunday.
Yana bir marta:
“A-a-a-a”. Juda yaxshi.
Endi lablarni qizdiramiz.
Endi: “ba”, “ba”, “ba”, “ba”,
“ba”, “ba”, “ba”, “ba”. Zo’r.
Endi esa: “Brr-r-r-r”
– huddi yoshligimizdagidek.
“Brr-r-r-r”. Endi lablaringiz jonlandi.
Endi tilga o'tib, uni o’tkir:
“la”, “la”, “la”, “la”, “la”, “la”, “la”, “la”.
Barakalla. Juda yaxshi qilyapsizlar.
Endi gulduraydigan “r” – “R-r-r-r-r”.
Huddi, tilingizda shampan vinosi bordek.
Nihoyat, juda muhim joyga keldik.
Mutaxassislar uni "sirena" deyishadi.
Boshida “Vi” bilan boshlanib, “ou” bilan davom etadi.
“Vi” baland, “ou” esa past.
Chiqishda: “vi-i-i-i-ou-u-u-u”, “vi-i-i-i-ou-u-u-u”.
Barakalla. O’zingizni olqishlang.
O’tiring. Rahmat.
(Qarsaklar)
Sahnaga chiqishdan oldin shu mashqlarni qiling.
Keling, yakun yasab, bugungi mavzuga aniqlik kiritamiz.
Bu juda muhim.
Vaziyat quyidagichadir:
biz fikrimizni aniq va lo'nda
tushuntira olmaymiz.
yomon akustikali joyda bizni unchalik tinglashmaydi.
Bu haqda men bir necha bor aytgan edim.
Agar maqsadimizga
hizmat qiluvchi vaziyatlarda,
odamlar bilan gaplashganda
aniq ifodalarni ishlatsak edi, dunyo naqadar o’zgarib ketgan bo’lardi?
Kengroq qilib aytadigan bo’lsak,
borduyu, har bir tovushni
anglagan holda ishlatsak va
suhbat joyini shu maqsadga loyiq va
qulay qilganimizda edi, unda dunyo
naqadar o’zgargan bo’lardi?
Bunday dunyoda har bir tovush ajoyib tarzda jaranglagan bo’lardi,
bunday dunyoda aniq tushunish tabiiy holga aylangan bo’lib qolardi.
Bu mening butun dunyoga yoyilishga arziydigan fikrimdir.
Rahmat.
(Qarsaklar)