Genel bir yanlış kanı var:
Eğer eşyalarını titizlikle düzenlemekten hoşlanıyorsan,
ellerini temiz tutuyorsan
ya da hafta sonunu en ince ayrıntısına kadar planlıyorsan
OKB hastası olabilirsin.
Aslında, OKB
ya da obsesif kompulsif bozukluk
ciddi bir psikiyatrik durumdur.
Sıklıkla da toplum
ve akıl sağlığı uzmanları tarafından eşit derecede yanlış anlaşılmaktadır.
Öyleyse bazı efsaneleri çürüterek işe başlayalım.
Efsane bir:
Tekrarlayıcı ya da törensel davranışlar, OKB ile eş anlamlıdır.
Adının da belirttiği gibi,
obsesif kompulsif bozukluğun iki boyutu vardır:
İşgalci düşünceler, görüntüler ya da dürtüler;
yani obsesyonlar
ve davranışsal kompulsiyonlar,
yani insanların obsesyonların yol açtığı kaygıyı gidermek
için yaptığı davranışlar.
İnsanların sıklıkla OKB ile ilişkilendirdiği eylemler,
aşırı el yıkama
veya birşeyi defalarca kontrol etme gibi,
obsesif ya da kompulsif eğilimlerin örnekleri olabilse de
pek çoğumuz zaman zaman bu tür eylemler sergileriz.
Ancak gerçek rahatsızlık çok daha nadirdir
ve son derece yıpratıcı olabilir.
Etkilenen kişilerin obsesif düşünce ve kompulsif davranışları üzerinde
kontrolleri ya çok azdır ya da hiç yoktur.
Bu da zaman tüketici olabilir ve
iş, okul hayatını ya da sosyal hayatı
kaydadeğer şekilde sıkıntıya sokar.
Bu tanı kriterleri OKB'li kişileri
sadece normalden biraz daha titiz
ya da temizlik takıntılı olanlardan ayırır.
Efsane iki:
OKB'nin başlıca semptomu aşırı el yıkamadır.
El yıkamak, OKB'nin popüler kültürde en sık yansıtılan imajı da olsa,
obsesyonlar ve kompulsiyonlar pek çok şekil alabilir.
Obsesyonlar kendini pislik ve hastalık korkusu,
diğerlerine zarar verme korkusu ya da
sayılar, örüntüler, ahlak, cinsel kimlik
konularıyla meşguliyet olarak gösterebilir
ve kompulsiyonlar aşırı temizlik ya da çifte kontrol etmekten
eşyaları aşırı bir titizlikle düzenlemeye
ya da önceden belirlenmiş bir düzende yürümeye varabilir.
Efsane üç:
OKB hastası bireyler mantık dışı davrandıklarını anlamazlar.
Aslında OKB'li pek çok kişi
obsesyonları ve kompulsiyonları arasındaki ilişkiyi oldukça iyi anlar.
Bu düşünce ve davranışlardan
onların mantıksızlığının farkında olduğu halde kaçınamamak
OKB'nin bu kadar sıkıntı verici olmasının nedenlerindendir.
OKB hastaları
mantıksız düşüncelere bağlı kaygı yaşadıkları için
çıldırmış hissettiklerini
ve tepkilerini kontrol etmede zorlandıklarını belirtmektedir.
Peki OKB'ye tam olarak ne yol açar?
Düş kırıklığı yaratan cevap şu ki bunu kesin olarak bilmiyoruz.
Ama elimizde bazı önemli ip uçları var.
OKB'nin nörobiyolojik bir hastalık olduğu düşünülüyor.
Başka bir ifadeyle,
araştırmalar OKB'li hastaların beyinlerinin gerçekten de
belli bir şekilde davranmaya programlı olduğunu gösteriyor.
Araştırmalar beyinde üç bölgenin
sosyal davranış ve kompleks zihinsel planlama,
istemli hareket ve
duygusal ve motivasyonel cevaplarla ilgili olduğunu gösteriyor.
Bulmacanın diğer parçası
OKB'nin düşük serotonin seviyeleriyle ilişkili olmasıdır.
Serotonin beyin yapıları arasında bağlantı kuran bir nörotransmitterdir
ve yaşamsal süreçlerin kontrolüne yardımcı olur.
Duygudurum, saldırganlık, dürtü kontrolü,
uyku, iştah, vücut sıcaklığı ve ağrı gibi.
Ama bu beyin bölgelerindeki serotonin ve aktivite
OKB'nin kaynağı mı
yoksa hastalığın altta yatan bilinmeyen bir nedeninin
yol açtığı semptomlar mı?
Bunu muhtemelen
beyni çok daha yakından inceleyip anlayana kadar bilemeyeceğiz.
İyi haber,
OKB için etkili tedaviler bulunmakta.
Beyindeki serotonini arttıran ilaçlar gibi,
bunlar serotoninin beyin hücrelerine geri alınmasını engelliyor.
Hastayı aşamalı olarak kaygılarına duyarsızlaştıran
davranışsal terapi
ya da bazı durumlarda elektrokonvulsif terapi
ya da ameliyat; OKB diğer tedavilere cevap vermediğinde.
Kendi beyninin sana yalan söylediğini bilirken
onun emirlerine direnememek çok acı verici olabilir.
Ama hastalık hakkında bilgi ve anlayışla birlikte yardım arama gücü gelir
ve beyinle ilgili daha ileri araştırmalar
sonunda bize aradığımız cevabı sağlayabilir.