لەساڵی ١٩٩٧، ئافرەتێکی فەڕەنسی بەناوی جانی کاڵمێنت
کۆچی دوای کرد دوای ۱۲۲ ساڵ و ۱٦٤ ڕۆژی مانەوە لە ژیان لەسەر زەوی،
بەهۆی ئەوە بوو بە بە تەمەنترین کەس لە مێژوودا.
تەمەنی ئەو ئافرەتە زۆر سەرسوڕهێنەر بوو
ملیۆنێرێک بەڵێنی ملیۆنێک دۆلاری دا بۆهەرکەسێک بتوانێ ئەم پێوانەیە بشکێنێت.
بەڵام لەڕاستیدا مانەوە لەژیان لەم تەمەنە یان زیاتر
کارێکی زۆر دەگمەنە، یان ڕەنگە هیچ مرۆڤێک،
توانای بەدیهێنانی ئەم کارەی نەبێت.
لاشەی مرۆڤەکان بەم شێوەیە دروست نەکراوە بەرگەی بەتەمەن داچوون بگرێت.
توانستی ئێمەی مرۆڤ بە ۹۰ ساڵ مەزەندە دەکرێت.
بەڵام مەبەستمان لە پیربوون چییە بەتەواوی
هەروەها دژایەتی لاشە چۆنە لەپێناو مانەوە لەژیان؟
ئێمە بەشێوەیەکی ڕووکەشی دەزانین پیری چییە.
بۆهەندێک کەس، بەمانای گەشەکردن و گەورەبوون دێت،
لەکاتێکدا بۆهەندێکی تر، پیربوونە.
سەڕەرای ئەوەش هێشتا پێناسەی زانست بۆ پیری بەرەنگارییە.
دەتوانین بڵێین پیری پڕۆسەیەکی سەرەکییە دەکرێ ڕووبدات
و بە کارلێکردن لەگەڵ ژینگە و تیشکی خۆر،
و ژەهراویبوونی هەوا، ئاو و ماددە خۆراکیەکانمان،
بەهۆیی گۆرانی پێکهاتەیی
و چالاکی گەردیلە کیماییەکان و خانەکانی لاشە.
ئەم گۆڕانکاریانە دەگەڕێنەوە بۆ پووکانەوەی خانەکان،
و دوای ئەمەش شکست هێنانی زیندەیی بەتەواوی.
تێگەیشتنمان بۆ میکانیزمی پیری زۆر کەم و کورتە.
بەڵام بەم دوایانە زاناکان نۆ تایبەتمەندی فسیۆلۆژیان دایە پاڵ،
خۆیی دەبینێتەوە لە گۆڕانی بۆماوە
و هەتا گۆڕان لەتوانای نوێ بوێ نەوەی خانەکانیش
و ئەمە ڕۆڵێکی گرینگی دەگێڕێت.
سەرەتا ،بۆماوەیی لاشەمان بە تێپەڕبوونی کات بە کۆمەڵ تێک دەشکێت
دەگۆڕێ بۆ سەرشێوەی برینی ناوکە ترش"DNA".
ئەوە بەشێوەیەکی سرووشتی ڕوودەدات کاتێک ناووکە ترش دووبارە لەلاشە نوێدەبێتەوە،
بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا لەخانە دابەشبووەکان نیە.
ئەندامەکانی مایتۆکۆندریا هۆکاری سەرەکی ئەم تێک شکاندنەن.
مایتۆکۆندریا ئەدیسۆن و سێ فۆسفات بەرهەم دێنێت.
یان ATP،
کە ئەمەش سەرچاوەی سەرەکی وزەیە بۆ سەرجەم پڕۆسەکانی خانەیی،
سەرەڕایی ئەوەش مایتۆکۆندریا دەست بەسەر چەندین چالاکی جیاوازدا دەگرێت
و ڕۆڵێکی گرنگی هەیە لە خانە مردووە ڕێکخراوەکاندا.
ئەگەر چالاکی مایتۆکۆندریا سست ببێت،
دواتر خانەکان و سەرجەم ئەندامەکانیش تێک دەشکێن.
وەک زانراوە گۆڕانەکانی تر لە شێوەی بۆ ماوەیی ڕوودەدات،
هەروەها پێدەڵێن گۆڕانی نا بۆ ماوەی ئۆپۆژنتیکی،
کە کار دەکاتە سەر خانەو شانەکانی لاشە.
خامۆشی بۆماوەیی بە ئاستێکی نزمتر دەردەکەوێ لە نەوە نوێیەکاندا
لە مرۆڤە بە تەمەنەکان زیاتر دەردەکەوێ،
دەبێتە هۆیی بەرز بوونەوەی گەشەی نەخۆشیە خراپەکانی ڕزین،
پووکانەوە، وەک ئەلزەهایمەر کە پیری زیاتر پێش دەخات.
تەنانەت ئەگەر خۆمان لە هەموو گۆڕانێکی بۆماوەیی بەدوور بگرین،
سەرەڕای ئەمەش خانەکانیش نامان پارێزن.
ڕاستیەکەی بۆ نوێبوونەوەی خانەکان دەگەڕێتەوە،
کە ئەمە کارێکی زۆر سەرەکیە بۆمانەوە لەژیان،
دەگەڕێتەوە بۆ ئەوکاتەی بەتەمەندا دەچین.
ناوکە ترشی ناو خانەکانمان لەناو کڕۆمۆسۆماکاندا ناواخنن،
هەریەک لەمانە دوو ناوچەی پارێزەری هەیە لە دەورووبەری پێیدەڵێن تێلۆمێرەکان.
ئەمە نوێ بوونەوەیەکە هەموو کاتێک ڕوودەدات.
کاتێک تێلۆمێرەکان زۆر کورت دەبنەوە،
خانەکان لە نوێ بوونەوە دەوەستن و دەمرن،
توانایی لاشەمان زۆرهێواش دەبێت لەنوێ کردنەوەی خۆیدا.
لەگەڵ پیربوون خانەکانیش بەشێوەیەکی زیاتر گەشەدەکەن و گەورە دەبن،
پڕۆسەیەکە تیایدا خانە بازنەیەکان دەوەستن لەکاتی مەترسی،
لەم کاتەدا خانە شێرپەنجەیەکان دەست بە زیاد بوون دەکەن.
ئەم کاردانەوانە کەم دەبنەوە بە تێپەڕبوونی تەمەن،
گەشەی خانەکان دەوەستن، توانای نوێبوونەوەی کەم دەکات.
هەروەها پیری لە خانەکانیش لە چەندین لقی خانەیی پێکدێن، لەزۆربەی شانەکان جێگیر دەبن
و تایبەتمەندی دابەشبوونی بێ سنووری هەیه بێ ئەوەی قەرەبووی خانەکانی تر بکاتەوە.
کاتێک پیردەبین خانە لق دارەکان لە ژمارەدا کەم دەبنەوە
و دەست دەکەن بە لەدەستدانی توانستی دابەشبوونیان،
کارلەسەر نوێبوونەوەی شانەکان و هێزی پارێزگاری کردن لە فرمانی سەرەکی ئەندامەکان
گۆڕانکاریەکانی تری خانە بریتیە لە ئەنجامدانی فرمانەکانی خانە بە دروستی.
کاتێک پیر دەبن، لە کۆنتڕۆڵ کردنی کوالێتی پڕۆتینەکان دەوەستن،
هۆکاری کەڵەکە بوونی تێک شکاندنەکان و خۆراکە ژەهراویەکان،
بەهۆی چالاکی زۆری خۆراکی کە ئەمەش دەبێتە هۆی کووشتنیان.
پەیوەندی نێوان خانەکان زۆر کزو هێواش دەبێت،
سەرەنجام توانای لاشە لە ڕاپەڕاندنی فرمانەکانی کزو لاواز دەبێت.
زۆرشت هەن تا ئێستا تێنەگەیشتووین دەربارەی پیربوون.
لەکۆتایدا، ئایا تەمەنێکی درێژ پەیوەندی بە سیستەمی خۆراکییەوە هەیە،
یان ڕاهێنان،
و داو دەرمان،
یان هەرشتێکی تر؟
ئایا تەکنیکی نوێی داهاتوو وەک چاک بوونەوەی خانەکانی کاربۆهیدرات،
یان چارەسەری بۆماوەیی،
بەشێوەیەکی دەست کرد تەمەنمان زیاد دەکات؟
و ئایا لەم کاتەدا دەمانەوێ زیاتر بژین وەک لەوەی ئێستا هەیە؟
١٢٢ساڵ مانەوە لەژیان وەک ئیلهامێک وایە،
هیچ قسەیەکمان نییە، زانیخوازی بۆ کوێمان دەبات.