Mahallenizdeki, şehrinizdeki ve hatta ülkenizdeki insanların
yarısının öldüğünü düşünün.
Kulağa kıyamet konulu bir korku filmi gibi gelebilir
ama bunlar 14. yüzyılda "Kara Ölüm" olarak bilinen
bir hastalık salgını sırasında gerçekten yaşandı.
Çin'den Asya, Orta Doğu, Afrika ve Avrupa boyunca yayılarak
bu yıkıcı hastalık, dünya nüfusunun 5'te 1'ini yok etti
ve Avrupa nüfusunun yarısını sadece 4 yılda öldürdü.
Kara Ölüm hakkındaki etkileyici ve anlaşılmaz şeylerden biri de
hastalığın yeni bir olgu olmadığı
ve insanları yüzyıllardır etkilediğidir.
Bu dönemdeki ve daha önce gerçekleşen bir salgın olan
M.S 541 yılındaki Justinianos Veba Salgını dönemindeki diş ve kemiklerin DNA analizi
her iki hastalığında bugünkü bubonik vebaya yol açan
aynı bakteri olan Yersinia pestis tarafından meydana geldiğini gösterir.
Bu, aynı patojenden meydana gelen aynı hastalığın tarih boyunca
tamamen farklı bir şekilde davranıp farklı yollarla yayılabileceğini gösterir.
Antibiyotik kullanımdan önce bile, 20. yüzyılın başlarında Hindistan'da
meydana gelenler gibi modern zamanlardaki ölümcül salgınlar
nüfusun %3'ünden fazlasını öldüremedi.
Günümüzde veba bölgesel sınırlar içinde kalıyor ya da
kemirgen pireleri tarafından taşındığı için yayılsa bile yavaş yayılıyor.
Fakat süratle yayılan Orta Çağ vebası
büyük ihtimalle insandan insana geçiyordu.
Eski ve modern bubonik veba bakterilerinin karşılaştırılması
sonucu göze çarpan bir genetik fark ortaya çıkmadı,
bu da önceki salgınların neden bu kadar ölümcül olduğu sırrının
bakteride değil, hastada yattığını gösterir.
Orta Çağ döneminde 300 yıl boyunca,
ılıman iklim ve tarımsal gelişmeler
nüfusun Avrupa boyunca artmasına neden oldu.
Ama beslenmek zorunda olan bu kadar
insan yüzünden bu ılıman dönem felaketlere yol açmaya başladı.
İşgücü arzı çok olmasına rağmen maaşlar azdı
ve yüksek doğum oranı ile düşük üretim birleştiğinde
toprağın nüfusunu destekleyemediği ortaya çıktı.
Sonuç olarak 14. yüzyıldaki çoğu Avrupalının yaşam standartları düştü.
Bu da kıtlığa, yoksulluğa ve hastalığa neden oldu.
Ve onları hastalıklara karşı savunmasız bıraktı.
Gerçekten de veba kurbanlarının Londra'daki iskeletleri incelendiğinde
kötü beslenmenin ve daha önceden var olan diğer hastalıkların işaretlerini görürüz.
Veba tarafından meydana gelen yıkım insanlığı iki yönde değiştirdi.
Toplumsal açıdan, nüfusun hızlı şekilde yok olması
Avrupa'nın ekonomik durumda önemli değişimlere yol açtı.
Daha fazla yiyecek, toprak olması
ve hayatta kalan çiftçilerle işçilere daha iyi para ödenmesi insanların daha iyi
beslenip uzun yaşamasını sağladı ki mezarlıklardaki sayımlar bunu destekler.
Yüksek yaşam standartları ayrıca sosyal hareketliliği yükseltti,
feodalizmi azalttı ve en sonunda politik reformlara neden oldu.
Ama vebanın ayrıca önemli bir biyolojik etkisi de oldu.
Bu kadar zayıf ve hassas insanın bir anda ölmesi
geriye belki de hayatta kalanların kurtulmasını sağlayan genlerin de
yer aldığı farklı gen havuzlarından insanlar bıraktı.
Ve bu tipteki mutasyonlar veba ile aynı şekilde çalışan
birçok mikroba karşı bağışıklık sağladığı için
araştırmalar vebanın genetik sonuçlarının
çoğunlukla yararlı olduğunu gösteriyor.
Günümüzde veba ölçüsünde bir salgın olasılığı
antibiyotikler sayesinde ortadan kaldırılmıştır.
Fakat bubonik veba her yıl dünya çapında birkaç bin insanı öldürmeye devam ediyor
ve yakınlarda ilaca dirençli yeni bir türün doğması
karanlık günlerin geri dönebileceğini gösteriyor.
Vebanın nedenleri ve sonuçları hakkında daha fazla bilgi sahibi olmak
sadece geçmişin dünyamızı nasıl etkilediğini anlamak için değil,
ayrıca gelecekteki bir salgından kurtulmamız açısından da önemli.