Korkutucu bir gerçek:
Bankamatiklerin, şu nakit dağıtan otomatların
ortaya çıkışından 45 yıl içinde
Birleşik Devletler'de çalışan bankacıların sayısı
kabaca iki katına çıktı,
bir milyonun çeyreğinden yarım milyona.
1970'te bir milyonun çeyreğinden, bugün bir milyonun yarısına,
2000 yılından beri 100 bin eklendi.
Boston Üniveristesi ekonomisti James Bessen'ın
yeni kitabında açıklanan bu gerçekler
akıllara merak uyandıran bir soru getiriyor:
Bu bankacılar ne yapıyor
ve makineleşme onların istihdamını şimdiye kadar neden ortadan kaldıramadı?
Bu konuda düşünürseniz
son 200 yılın büyük buluşlarının çoğu
insan iş gücünün yerini alması için tasarlanmıştır.
Traktörler bedensel emeğin
yerini mekanik gücün alması için geliştirilmiştir.
İnsan emeğinin tutarsızlığının yerini
makinelerin kusursuzluğunun almasını sağlayan
montaj üretim hatları geliştirildi.
Bilgisayarlar, hataya açık, tutarsız
insan hesaplamasının yerini dijital mükemmeliyetin
alması için programlanmıştır.
Tüm bu icatlar işe yaradı.
Artık elimizle hendekler kazmıyor,
demirden aletler dövmüyor,
defterlerle muhasebe hesapları tutmuyoruz.
Yine de, Amerika'da içinde bulunduğumuz 2016 yılında
çalışan yetişkin oranı, 125 yıl
öncesinden(1890) , daha yüksek
ve bu artış arada geçen 125 yılda
her geçen yıl daha da arttı.
Bu bir paradoksu ortaya çıkarıyor.
Makinelerimiz giderek daha çok bizim işimizi yapıyorlar.
Peki neden bu işgücümüzü gereksiz ve yeteneklerimizi işe yaramaz kılmıyor?
Neden hala bu kadar çok iş var?
(Gülüşmeler)
Bu gece bu soruyu cevaplamaya çalışacağım,
bu sırada bunun iş hayatının geleceği açısından ne anlama geldiğini
ve makineleşmenin toplumumuzda ortaya çıkaracağı ve çıkarmayacağı
tehlikeleri anlatacağım.
Neden bu kadar çok iş var?
Aslına bakarsanız tehlikede olan iki ekonomik prensip söz konusu.
Bunlardan biri insan zekası
ve yaratıcılıkla ilgili.
Diğeri ise insanoğlunun istikrarsızlığı ile ilgili, ya da
açgözlülüğü de diyebilirsiniz.
Bunlardan ilkine O-ring(halka) ilkesi diyeceğim
ve bu ilke yaptığımız işin türünü belirliyor.
İkinci ilke ise hiçbir zaman yetinmeme ilkesi ve
gerçekte ne kadar iş olduğunu belirliyor.
O-ring ilkesi ile başlayalım.
ATM'ler, yani bankamatiklerin
bankacılar açısından iki telafi edici etkisi oldu.
Doğal olarak bankacıların çoğu görevini üstlendiler.
Şube başına düşen bankacı sayısı üçte bir oranında azaldı.
Ama bankalar kısa zamanda yeni şube açmanın daha ucuz olduğunu keşfettiler
ve aynı zaman diliminde banka şubelerinin sayısı
yüzde kırk arttı.
Sonuç; daha çok banka şubesi ve daha çok banka çalışanı.
Ancak, banka çalışanları aslında biraz farklı bir iş yapıyorlardı.
Rutin nakit para idaresi işlemleri azaldıkça,
vezne memurlarından ziyade
satıcı haline geldiler,
müşteri ilişkilerini geliştirip,
sorunları çözen ve onlara
kredi kartı, krediler ve yatırımlar gibi hizmetler sunan kişiler haline geldiler:
daha fazla çalışan zihinsel açıdan daha fazla yetenek gerektiren işler yapıyorlar.
Burada genel bir ilke söz konusu.
Yaptığımız işlerin büyük çoğunluğu
bir arada birden çok yeteneğin varlığını gerektiriyor
ve Thomas Edison'un sözüyle zihin ve kas gücü,
teknik beceri ve sezgisel hakimiyet,
çaba ve ilham.
Genel olarak, bu görevlerin birkaçının alt kümesinin makineleşmesi
diğerlerini gereksiz kılmıyor.
Aslına bakarsanız onları daha da önemli hale getiriyor.
Onların ekonomik değerlerini yükseltiyor.
Size çarpıcı bir örnek vereyim.
1986'da Challenger uzay mekiği
kalkışından sonra iki dakikadan kısa bir zamanda
patladı ve Dünya'ya düştü.
Bu kazanın nedeni, meğerse,
güçlendirici rokette kullanılan ucuz bir halkaydı(O-ring),
bu önceki gece fırlatma rampasında donmuştu ve
kalkışından birkaç dakika sonra feci bir şekilde patladı.
Bu milyarlarca dolarlık girişim
basit kauçuk halka(O-ring),
görevin başarılı olamamasında büyük bir etki oluşturdu
ve yedi astronot acı bir şekilde hayatını kaybetti.
Harvard Üniversitesindeki Profesör Michael Kremer
Challenger uzay mekiği kazasından sonra
bu trajik durum için O-Ring üretim fonksiyonu diye
çok akıllıca bir benzetme yaptı.
O-ring üretim fonksiyonun tasarımı,
zincirdeki bağlantılar gibi birbirine geçmiş bir dizi
adımdan oluşmaktadır.
Görevi başarmak için bu bağların hepsinin birbirine tutunmuş olması lazımdır.
Eğer biri hatalı olursa,
görev veya üretim veya hizmet
başarısız olur.
Bu tehlikeli durum şaşırtıcı derecede olumlu bir etkiye sahiptir,
ki bu her bir zincirin
diğerine olan bağlantısının
güvenilirliğinin değerini arttırır.
Somutça, eğer bağlantıların çoğu kırılgan veya kırılmaya yatkın ise,
sizin bağlantınızın güvenirliliği
önemli değildir.
Muhtemelen başka şeyler patlak verecektir.
Ancak, diğer tüm bağlantılar güçlü ve güvenilir olursa,
sizin bağlantınızın ehemmiyeti daha önemli hale gelir.
Her şey ona bağlı olur.
O-Ring uzay mekiği Challenger için çok kritikti,
çünkü diğer her şey mükemmel çalışmıştı.
Eğer Challanger bir uzay dönemi olsaydı,
Microsoft Windows 2000'in eşiti olurdu.
(Gülüşmeler)
O-ring'in önemi olmadı
çünkü uzay mekiği patladı.
(Gülüşmeler)
İşte daha kapsamlı bir nokta.
Aslında biz yaptığımız işlerin çoğunda O-Ringiz.
ATM'ler belli nakit para işleme işlerini
veznedardan daha hızlı ve daha iyi yapabilir,
fakat bu veznedarları gereksiz yapmaz.
Bu onların sorunları çözme becerilerini ve
onların müşterilerle olan ilişkisinin önemini arttırdı.
Aynı ilke bina inşa ederken, hastanın hastalığını teşhis ederken
ve onunla ilgilenirken
veya bir sınıf dolusu lise öğrencisine
ders anlatırken uygulanabilir.
Aletlerimiz geliştikçe,
teknoloji bizi bir üst seviyeye çıkaracak,
bizim bilgimizin, muhakeme yeteneğimizin ve olayları
çözümlememizin önemini arttıracak.
Ve bu beni ikinci ilkeye getiriyor:
Asla yetinmeyin.
Düşünebilirsin, tamam, O-Ring, anladım,
bu insanların yaptığı işin önemini gösteriyor.
Bunu makineler yapamaz ama bunların yapılması gerek.
Ama bu bana kaç tane işin gerektiğini söylemez.
Düşünürseniz,
bir konuda yeteri kadar üretken olduğumuzda
işten kurtulmanın bir yolunu bulduğumuz çok aşikar değil mi?
1990'da bütün Amerikanın %40 istihdamı
çiftliklerde idi.
Bugün bu oran %2'den az.
Neden bugün daha az çiftçi var?
Sebebi bizim daha az yememiz değil.
(Gülüşmeler)
Tarımda bir asırlık verimlilik artışı
bugün bir kaç milyon çiftçinin
320 milyonluk bir ülkeyi besleyebildiği anlamına geliyor.
Bu şaşırtıcı bir ilerleme,
fakat bu, tarımda çok fazla O-ring görevi çıktığı anlama da gelir.
Yani, teknoloji işleri yok edebilir.
Tarım sadece bir örnek.
Bunun gibi daha pek çoğu var.
Fakat tek bir ürün, hizmet veya endüstri için doğru olan şey
bir bütün olarak asla ekonomi için doğru olmadı.
Şu anda çalıştığımız sağlık, tıp
finans, sigorta
elektronik ve bilgisayar
gibi sektörlerin çoğu
bir asır önce ya yoktu ya da yeni yeni oluşuyordu.
Bugün biraz para harcayarak sahip olduğumuz
klimalar, spor aletleri,
bilgisayarlar ve cep telefonları
gibi ürünler bir asır önce
ulaşılmaz derece pahalıydı veya icat edilmemişti.
Otomasyon bizim zamanımızı boş bırakırken yeni ürün, fikir bulabilir veya
zamanımızı alan ve tüketime teşvik eden,
dikkatimizi çeken yeni hizmetler
keşfetmek gibi yapabileceğimiz
şeylerin kapsamını arttırır.
Yoga, macera turizmi, Pokémon GO
gibi şeylerin bazılarının gereksiz olduğunu
düşünebilirsiniz,
ben de aynı fikirdeyim.
Ancak insanlar bu şeyleri arzular ve onlar için çok çalışmaya razıdırlar.
2015'de çalışan ortalama bir işçi
1915'deki ortalama yaşam standardına ulaşmak isterse,
bunu, yılın sadece 17 haftasında, yani üçte biri daha az
çalışarak yapabilir.
Ancak çoğu insan bunu seçmez.
Onlara sunulan teknolojik nimetleri
satın almak için çok çalışmaya razıdırlar.
Malzeme bolluğu hiç bir zaman hissedilen kıtlığı ortadan kaldırmaz.
Ekonomist Thorstein Veblen'in söylemiyle,
buluşun anası gerekliliktir.
Peki şimdi...
Eğer O-ring ve asla yetinme
ilkelerini kabul ettiyseniz,
o zaman benimle hemfikirsiniz.
Yeni işler olacak.
Yani endişelenmeye gerek yok mu?
Otomasyon, işsizlik, robotlar ve işler --
hepsi kendi başının çaresine bakacak mı?
Hayır.
Bu benim savım değil.
Otomasyon daha az zamanda daha çok iş
yapmamızı sağlayan servet getirecek.
Bu serveti iyi kullanacağımızı ve
bunun endişelenmeye değer bir şey olduğunu
gösteren ekonomik bir kural yok.
İki ülkeyi karşılaştıralım,
Norveç ve Suudi Arabistan.
İkisi de petrol zengini bir ülke,
sanki onlar yerden para fışkırtan bir deliğe sahiplermiş gibi.
(Gülüşmeler)
Fakat bu serveti insanların refahını arttırmak için eşit şekilde--
iyi kullanmamışlardır.
Norveç gelişen bir demokrasi.
Vatandaşlarının çoğu çalışıyor ve birbiriyle iyi geçiniyor.
Genellikle ulusal mutluluk sıralamasında
bir ve dört arasında gösterilirler.
Suudi Arabistan çoğu vatandaşın
kendini geliştirmesinin bir yolu olmayan mutlak monarşi ile yönetilir.
Onlar da mutluluk sıralamasında zengin bir ülke için düşük bir değer olan
35. sırada yer alırlar.
Bu karşılaştırma yöntemi ile
Amerika sıklıkla 12-13. sırada yer alır.
Bu iki ülke arasındaki fark
ne servetleri
ne de teknolojilerdir.
Onların kurumlarıdır.
Norveç fırsatları ve ekonomik hareketliliği olan bir toplum
oluşturmak için yatırım yapatı.
Suudi Arabistan bir çok insanın çabalarını
engelleyerek insanların yaşam standartlarını yükseltti.
İki ülke, ikisi de zengin
ama eşit şekilde iyi değiller.
Ve bu beni bugün yüzleştiğimiz zorluğa getirdi,
bu otomasyonun bizim için getirdiği sorun.
İşimizi elimizden almayacak bir sorun.
ABD büyük buhrandan bu yana
14 milyon iş imkanı ekledi.
Sorun bazı işlerin iyi bir iş olmaması
ve birçok vatandaşın
bu yeni oluşan iyi işler için
vasıfsız olması.
ABD'deki ve gelişmiş dünyanın büyük bölümündeki istihdam artışı,
halter çubuğunun her iki
ucundaki artan ağırlıklar gibi görünüyor.
Diğer yandan,
siz doktorluk, hemşirelik, mühendislik, programcılık,
pazarlama ve satış elemanı gibi yüksek eğitim gerektiren
yüksek maaşlı işlere sahipsiniz.
Bu işlerdeki istihdam ve istihdam arışı güçlüdür.
Benzer şekilde yemek servisi, temizlik, güvenlik,
evde sağlık yardımı gibi az yetkinlik
ve az eğitim gerektiren işlerdeki istihdam
artışı da güçlüdür.
Aynı zamanda, mavi yakalı üretim işçilik pozisyonları
beyaz yakalı büro, satış pozisyonları
gibi birçok orta eğitim gerektiren orta ücretli,
orta sınıf işlerde istihdam küçülüyor.
Bu taşeronlaşmanın arkasındaki
nedenler gizemli değil.
Çoğu orta sınıf işlerde
giderek yazılımla kodlanabilen ve
bilgisayarlar tarafından yürütülebilen iyi anlaşılmış kurallar
ve prosedürler kullanılır.
Bu olgunun oluşturduğu sorun,
ekonomistlerin istihdam kutuplaşması dediği şey,
ekonomik merdiven basamaklarının bazılarının çürümesi,
orta sınıfın boyutunun küçülmesi ve
bizi daha katmanlı bir toplum haline getirme tehdidinin olmasıdır.
Bir tarafta, yüksek ücretli, iyi eğitimli, ilginç işler yapan, profesyonellerden
oluşan bir topluluk,
diğer tarafta birincil sorumluluğu zenginlerin konforu ve
sağlığı için düşük ücretli işlerde çalışan çok sayıda vatandaş.
Bu benim kalkınma görüşüm değil,
bunun sizin görüşünüz olduğundan şüpheliyim.
Fakat cesaretlendirici haberler de var.
Geçmişte aynı derecede önemli ekonomi dönüşümlerle karşılaştık
ve başarılı bir şekilde onların üstesinden geldik.
1800'lerin sonu ve 1900'lerin başında
otomasyon çok sayıda tarım işini ortadan kaldırmaya başlamıştı--
o traktörü hatırlıyor musunuz?
Çiftlik eyaletleri toplu işsizlik tehdidiyle yüzleştiler.
Artık çiftlikte genç nesillere gerek yoktu
ve sanayi için hazır değildiler.
Bu sorunla birlikte,
genç nüfusun tamamının
okulda kalmasını ve 16 yaşına kadar
eğitim alması gibi
radikal kararlar aldılar.
Buna lise hareketleri deniyordu
ve bu tamamen maliyetli bir şeydi.
Sadece okullara yatırım yapmaları gerektiği için değil
ayrıca çocukları çalıştıramadıkları için.
Aynı zamanda ABD'nin 20. yüzyılda yaptığı
en iyi yatırımlardan biri olduğu ortaya çıktı.
Bu Amerika'ya dünyadaki en yetenekli,
en esnek ve en üretken iş gücünü verdi.
Bunun ne kadar başarılı olduğunu görmek için, 1899 iş gücünü alın
ve onları günümüze getirildiğini hayal edin.
Güçlü geçmişlerine ve iyi karakterlerine rağmen
çoğu en sıradan işler hariç bütün işleri yapmak için
temel okuma yazma ve aritmetik becerilerinden yoksun kalacaklardı.
Çoğu işsiz kalacaktı.
Bu örnekte vurgulandığı gibi, kurumlarımızın önceliği,
özellikle de okullarımızın,
teknolojik zenginliğimizin hasadını
kazanmamızdaki rolü büyüktür.
Endişe edecek bir şey yok demek aptalca olur.
Açıkçası, yanlış anlamış olabiliriz.
ABD bir asır önce lise hareketiyle okullarına ve okulların becerilerine
yatırım yapmamış olsaydı, refah seviyesi
daha az haraketli ekonomisi olan
ve muhtemelen daha az mutlu bir toplum olurdu.
Fakat geleceğimizin mühürlendiğini söylemek de aptalca.
Bu kararı makineler alamaz.
Piyasa bile buna karar veremez.
Bu karar biz ve kurumlarımız tarafından alınabilir.
Bu konuşmayla bir paradoks başlattım.
Makinelerimiz giderek bizim için çalışıyor.
Neden bu emeğimizi ve yeteneklerimizi
gereksiz hale getirmiyor?
Ekonomik ve sosyal cehenneme giden yolun kendi büyük buluşlarımızla
kaplandığı açık değil midir?
Tarih, tekrar tekrar bu paradoksa bir yanıt buldu.
Cevabın ilk bölümü, teknoloji iş sahamızı büyüttü, önemini arttırdı,
uzmanlığımıza, yargılarımıza
ve yaratıcılığımıza değer kattı.
Bu, O-ring prensibi.
Cevabın ikinci kısmı, daimi yaratıcılığımız ve
çok derin arzularımız.
Yani hiç yetinmedik, asla yetinmeyeceğiz demek.
Mutlaka yapacak yeni bir iş vardır.
Teknolojik değişimin süratli temposuna adapte olmak
büyük sorunlar yaratır
ve bunlar daha çok kutuplaşmış iş gücü piyasamızda
ve ekonomik hareketliliğe getirdiği tehditte görülüyor.
Bu sorunların artmasının nedeni otomasyon değil.
Masrafsız değil.
Kolay değil.
Fakat uygulanabilir.
İşte bazı cesaret verici haberler:
Muhteşem üretkenliğimiz sayesinde
zenginiz.
Tabii ki, yüz yıl önce lise hareketiyle Amerika'nın yaptığı gibi,
kendimize ve çocuklarımıza yatırım yapmayı karşılayabiliriz.
Ve muhtemelen, bunu yapmamayı karşılayamayız.
Şimdi, şöyle düşünüyor olabilirsiniz:
Profesör Autor bize uzak geçmişi,
yakın geçmişi, belki de bugünümüzü,
ancak muhtemelen geleceği
anlatan güzel bir masal anlattı.
Çünkü herkes bu zamanın farklı olduğunu bilir.
Doğru mu? Bu zaman farklı mı?
Tabii ki farklı.
Bütün zamanlar farklı.
Bilim adamları ve aktivistler, son 200 yılda sayısız olayla,
işlerimizin yok olmaması ve
kendimizi yıpratmamıza dair uyarılarını arttırdılar:
Örneğin, 1800'lü yılların başında Luddite;
1920'lerde ABD Çalışma Sekreteri olan
James Davis;
1982'de Nobel ödüllü kazanan ekonomist Wassily Leontief;
ve elbette bugün pek çok akademisyen,
uzmanlar, teknologlar ve
medya figürleri.
Bu tahminler bana kibirli gibi geliyor.
Bu kendi kendini kahin ilan edenler,
"Gelecekte insanların iş için ne yapacaklarını düşünemiyorsam,
sen de ben de ve çocuklar da
bunu düşünmeyecektir." diyor.
Bu iddiaları insanın becerisine
karşı koymaya benim cesaretim yok.
Bakın, yüzyıl içinde insanların meslekler için
ne yapacağını söyleyemem.
Fakat geleceğimiz benim hayal gücümün üzerine kurulu değil.
1900 yılında Iowa'da bir çiftçi olsaydım
ve 21. yüzyıldaki bir ekonomist, tarlama ışınlanarak
"Hey, biliyor musun çiftçi Autor,
bence önümüzdeki yüzyıl içinde
artan üretkenlik yüzünden
tarımsal istihdam %40'dan
%2'ye düşecek.
İşçilerin %38'inin ne yapacağını düşünüyorsun?" deseydi.
"Biz bunun üstesinden gelebiliriz.
Uygulama geliştiricisi, radyolojik tıp uzmanı,
yoga eğitmeni, emoji tasarımcısı olabiliriz." diyemezdim.
(Gülüşmeler)
Hiçbir fikrim olmazdı.
Fakat, umarım ki şunu söylemek için bilgeliğim olurdu:
"Vay canına, gıda sıkıntısı çekmeden
tarım istihdamında %95'lik bir azalma.
Bu müthiş bir gelişme.
Umarım, insanlık tüm bu refah için
olağanüstü bir şey bulur. "
Ve ben genel olarak bunun, gerçekleştiğini söyleyebilirim.
Çok teşekkür ederim.
(Alkışlar)