Hầu hết mọi người đều uống thuốc,
đi tiêm,
hoặc dùng một vài liệu pháp chữa trị trong suốt cuộc đời họ,
nhưng phần lớn chúng ta không biết gì về cách thức hoạt động của những chất này.
Các hợp chất khác nhau ảnh hưởng đến cách chúng ta cảm nhận,
suy nghĩ,
và thậm chí là cư xử như thế nào?
Phần lớn điều này phụ thuộc vào cách mà thuốc làm thay đổi mối liên kết
giữa các tế bào trong bộ não.
Có nhiều cách khác nhau để điều đó có thể xảy ra.
Nhưng trước khi chúng đi vào bộ não,
bất kỳ loại thuốc nào cũng phải đi vào mạch máu trước
trong một hành trình có thể kéo dài từ vài giây cho tới vài tiếng,
tùy thuộc vào các yếu tố như cách chúng được đưa vào
Cách chậm nhất là uống thuốc.
bởi nó phải được hấp thụ bằng hệ tiêu hóa
trước khi bắt đầu có tác dụng.
Hít thuốc sẽ đưa thuốc vào máu nhanh hơn.
Và tiêm thuốc vào trong tĩnh mạch là nhanh nhất
bởi nó bơm các chất hóa học thẳng vào máu.
Khi đã ở trong máu, thuốc nhanh chóng tới điểm cuối của nó, bộ não.
Cổng vào cơ quan này được canh giữ bởi hàng rào máu não,
thứ phân cách máu và Hệ thần kinh
để giữ các chất nguy hiểm tiềm tàng ở bên ngoài.
Vậy là tất cả các loại thuốc hẳn phải có một thành phần hoá học
cho chúng những chìa khóa để mở hàng rào này và đi tiếp.
Khi đã vào trong, thuốc bắt đầu can thiệp vào chức năng bình thường của não
bằng cách nhắm vào mạng lưới các neuron và synap.
Neuron là các tế bào não bao gồm một hạt nhân, các nhánh thần kinh và một sợi trục.
Synap là các cấu trúc được đặt giữa các nhánh hoặc sợi trục,
cho phép sự trao đổi tín hiệu điện hóa giữa các neuron.
Những tín hiệu này ở dạng hóa chất gọi là các chất dẫn truyền thần kinh.
Mỗi chất dẫn đóng một vai trò khác nhau trong việc duy trì hành vi,
cảm xúc,
và nhận thức.
Nhưng chúng đều hoạt động theo một trong hai cách.
Chúng có thể ức chế neuron nhận tín hiệu,
hạn chế các hoạt động của nó,
hoặc kích thích nó,
tạo ra một tính hiệu điện hóa mới lan ra khắp mạng lưới.
Những chất dẫn truyền thần kinh còn thừa thường bị phân giải
hoặc bị hấp thụ lại vào các neuron đã truyền chúng đi.
Sự hiệu quả của thuốc bắt nguồn từ khả năng
điều khiển các chất dẫn truyền thần kinh ở các giai đoạn khác nhau của quá trình.
Điều này dẫn đến việc tăng hay giảm
lượng chất dẫn truyền thần kinh được truyền đi.
Ví dụ, thuốc chống trầm cảm thông thường, như SSRIs,
ngừng việc tái hấp thụ serotonin,
một chất dẫn truyền thần kinh giúp điều chỉnh cảm xúc.
Điều này khiến lượng serotonin nhiều hơn ở mạng lưới thần kinh.
Trong khi đó, thuốc giảm đau, như morphine
làm tăng nồng độ serotonin và noradrenaline,
giúp điều tiết năng lượng,
sự hưng phấn,
tỉnh táo,
và khoái cảm.
Những chất dẫn truyền thần kinh đó tác động lên thụ thể endorphin,
làm giảm nhận thức về đau.
Thuốc an thần làm tăng sản xuất GABA
để ức chế hoạt động của neuron
khiến cơ thể ở trong trạng thái thoải mái.
Vậy còn những loại ma túy bất hợp pháp thì sao?
Chúng có những tác động mạnh mẽ lên bộ não mà chúng ta vẫn đang cố gắng tìm hiểu.
Ma túy đá, một loại amphetamine,
gây ra quá trình giải phóng lâu dài dopamine,
một chất dẫn truyền thần kinh liên quan tới khoái lạc.
Nó còn hoạt hóa các thụ thể noradrenaline.
làm tăng nhịp tim,
giãn đồng tử,
và kích hoạt phản ứng "chiến hay chạy" của cơ thể.
Cocaine ngăn cản sự tái hấp thu dopamine và serotonin,
làm tăng nồng độ của chúng trong mạng lưới
nơi chúng làm tăng năng lượng,
tạo ra cảm giác hưng phấn,
và làm mất cảm giác thèm ăn.
Các loại ma túy gây ảo giác có những phản ứng khó hiểu nhất.
Các chất như LSD,
mescaline,
và DMT
đều ngăn cản sự giải phóng serotonin,
chất điều chỉnh cảm xúc và bốc đồng.
Chúng còn có tác động lên mạch thần kinh
liên quan tới nhận thức, khả năng học hỏi và khả năng điều chỉnh hành vi,
giải thích vì sao mà những loại ma túy này có ảnh hưởng lớn đến vậy.
Kể cả khi những tác dụng này nghe có vẻ thú vị
có những lý do khiến những loại thuốc này bị kiểm soát gắt gao và thường bất hợp pháp.
Các loại ma túy có khả năng can thiệp vào cơ chế hoá học của não
và việc tái sử dụng có thể làm thay đổi vĩnh viễn mạng lưới thần kinh
đóng vai trò hỗ trợ khả năng suy nghĩ,
ra quyết định,
học hỏi,
và ghi nhớ.
Có rất nhiều điều chúng ta chưa biết về thuốc và tác dụng của chúng,
cả mặt tốt lẫn xấu.
Nhưng những gì chúng ta biết là những gì đã được nghiên cứu chặt chẽ,
và biến thành tác dụng của thuốc.
Khi kiến thức của chúng ta về thuốc và não bộ ngày càng sâu sắc,
thì càng ngày càng có nhiều khả năng
cho việc giải quyết các vấn đề y tế còn làm đau đầu các nhà nghiên cứu.