ਕਈ ਪਿਤਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਮਾਜਾਂ ਤੇ ਆਦਿਵਾਸੀ ਸਮਾਜਾਂ ਵਿੱਚ
ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਤੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ
ਪਰ ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਕੁਝ ਪਿਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹਾਂ
ਜੋ ਆਪਣੀ ਧੀ ਕਰਕੇ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ
ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਗੱਲ ਉੱਤੇ ਮਾਣ ਹੈ।
(ਤਾੜੀਆਂ)
ਮਲਾਲਾ ਨੇ 2007 ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਲਈ ਮੁਹਿੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ
ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਹੱਕਾਂ ਲਈ ਖੜ੍ਹੀ ਹੋਈ
ਅਤੇ ਉਸਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਨੂੰ 2011 ਵਿਚ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ
ਅਤੇ ਜਦ ਉਸਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਯੁਵਾ ਸ਼ਾਂਤੀ ਇਨਾਮ ਮਿਲਿਆ
ਅਤੇ ਉਹ ਬਹੁਤ ਚਰਚਿਤ ਹੋ ਗਈ
ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਬਹੁਤ ਹਰਮਨਪਿਆਰੀ ਕੁੜੀ ਬਣ ਗਈ।
ਉਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਮੇਰੀ ਧੀ ਸੀ
ਪਰ ਹੁਣ ਮੈਂ ਉਸਦਾ ਪਿਤਾ ਹਾਂ।
ਭੈਣੋ ਤੇ ਭਰਾਵੋ,
ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਮਨੁੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਉੱਪਰ ਝਾਤੀ ਮਾਰੀਏ
ਤਾਂ ਔਰਤ ਦੀ ਕਹਾਣੀ
ਅਨਿਆਂ,
ਨਾਬਰਾਬਰੀ,
ਹਿੰਸਾ ਤੇ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ।
ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਦੇਖਦੇ ਹੋ
ਮਰਦ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਮਾਜਾਂ ਵਿੱਚ
ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ
ਜਦ ਇੱਕ ਕੁੜੀ ਜਨਮ ਲੈਂਦੀ ਹੈ
ਉਸਦਾ ਜਸ਼ਨ ਨਹੀਂ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ।
ਉਸਦਾ ਸਵਾਗਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ
ਨਾਂ ਤਾਂ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਦੁਆਰਾ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਮਾਂ ਦੇ ਦੁਆਰਾ।
ਗੁਆਂਢੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ
ਅਤੇ ਮਾਂ ਨਾਲ ਹਮਦਰਦੀ ਜਤਾਉਂਦੇ ਹਨ
ਅਤੇ ਕੋਈ ਵੀ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਵਧਾਈ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ।
ਅਤੇ ਇੱਕ ਮਾਂ ਬਹੁਤ ਮਾਯੂਸ ਹੁੰਦੀ ਹੈ
ਇੱਕ ਧੀ ਨੂੰ ਜੰਮ ਕੇ।
ਜਦ ਉਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਇੱਕ ਧੀ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੰਦੀ ਹੈ
ਉਹ ਦੁਖੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਜਦ ਉਹ ਦੂਜੀ ਧੀ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੰਦੀ ਹੈ,
ਉਹ ਡਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ,
ਤੇ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਆਸ ਵਿੱਚ,
ਜਦ ਉਹ ਤੀਜੀ ਧੀ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੰਦੀ ਹੈ,
ਤਾਂ ਉਹ ਅਪਰਾਧੀ ਵਾਂਗ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਨਾ ਸਿਰਫ ਮਾਂ ਨੂੰ ਭੁਗਤਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ,
ਸਗੋਂ ਉਸ ਧੀ, ਉਹ ਨਵ-ਜੰਮੀ ਬੱਚੀ
ਜਦ ਵੱਡੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ,
ਉਹ ਤਦ ਵੀ ਸਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਪੰਜ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ,
ਜਦ ਉਸਨੂੰ ਸਕੂਲ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ,
ਉਹ ਘਰ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ
ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਭਰਾਵਾਂ ਦਾ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਿਲਾ ਕਰਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
12 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਤੱਕ, ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ,
ਉਹ ਇੱਕ ਚੰਗਾ ਜੀਵਨ ਬਿਤਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਉਹ ਮਸਤੀ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਉਹ ਸਹੇਲੀਆਂ ਨਾਲ ਗਲੀ ਵਿੱਚ ਖੇਡ ਸਕਦੀ ਹੈ
ਤੇ ਗਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਉੱਡ ਸਕਦੀ ਹੈ
ਤਿੱਤਲੀ ਵਾਂਗ।
ਪਰ ਜਦ ਉਹ ਕਿਸ਼ੋਰ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ
ਜਦ ਉਹ 13 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ
ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਘਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਣ ਤੋਂ ਮਨਾਂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕਿਸੇ ਮਰਦ ਦੇ ਸਾਥ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ
ਉਸਨੂੰ ਘਰ ਦੀ ਚਾਰਦੀਵਾਰੀ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਉਹ ਹੁਣ ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰ ਵਿਅਕਤੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ।
ਉਹ "ਅਣਖ" ਦਾ ਇਕ ਚਿੰਨ੍ਹ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ
ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਤੇ ਭਰਾਵਾਂ
ਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਲਈ
ਤੇ ਜੇਕਰ ਉਹ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰਦੀ ਹੈ
ਇਸ ਅਣਖ ਦੀ
ਤਾਂ ਉਸਦੀ ਹੱਤਿਆ ਵੀ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਅਤੇ ਇਹ ਵੀ ਦਿਲਚਸਪ ਹੈ ਕਿ ਇਹ
"ਅਣਖ"
ਨਾ ਸਿਰਫ ਉਸ ਕੁੜੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਉੱਪਰ ਅਸਰ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ
ਇਹ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ
ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਮਰਦਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਵੀ।
ਮੈਂ 7 ਭੈਣਾਂ ਤੇ ਇੱਕ ਭਰਾ ਵਾਲੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ
ਤੇ ਉਹ ਇੱਕ ਭਰਾ
ਉਹ ਖਾੜੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾ ਬਸ ਗਿਆ ਹੈ
ਉਹਨਾਂ 7 ਭੈਣਾਂ ਲਈ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਕਮਾਉਣ ਲਈ
ਤੇ ਮਾਂ-ਬਾਪ ਲਈ
ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਇੰਝ ਸੋਚਦਾ ਹੈ ਉਸਦੀ ਬੜੀ ਬੇਇਜ਼ਤੀ ਹੋਵੇਗੀ
ਜੇਕਰ ਉਸਦੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਕੋਈ ਕੰਮ ਸਿੱਖ
ਘਰੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ
ਖੁਦ ਆਪਣੀ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਕਮਾਉਣ ਲੱਗ ਜਾਣ।
ਇਸਲਈ ਇਹ ਭਰਾ
ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਸੁੱਖ ਦੀ ਬਲੀ ਦੇ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਭੈਣਾਂ ਦੀਆਂ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਲਈ
ਆਪਣੀ "ਅਣਖ" ਲਈ।
ਅਤੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਆਦਰਸ਼ ਹੈ
ਮਰਦ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਮਾਜਾਂ ਵਿੱਚ
ਜਿਸਨੂੰ ਆਗਿਆਕਾਰਿਤਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਕ ਚੰਗੀ ਕੁੜੀ ਉਸਨੂੰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ
ਜੋ ਬਹੁਤ ਸ਼ਾਂਤ, ਬਹੁਤ ਸੋਹਲ
ਤੇ ਬਹੁਤ ਨਰਮ ਸੁਭਾਅ ਦੀ ਹੋਵੇ।
ਇਹੀ ਪੈਮਾਨਾ ਹੈ।
ਇਕ ਆਦਰਸ਼ਕ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਖਾਮੋਸ਼ ਜਿਹੀ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਉਸਨੂੰ ਚੁੱਪ ਕਿਸਮ ਦੀ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਫੈਂਸਲਿਆਂ ਨੂੰ ਮੰਨ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ
ਆਪਣੇ ਮਾਂ-ਬਾਪ ਅਤੇ
ਤੇ ਵੱਡਿਆਂ ਦੇ ਕੀਤੇ ਹੋਏ,
ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਪਸੰਦ ਨਾ ਹੋਣ।
ਜੇਕਰ ਉਸਦਾ ਨਿਕਾਹ ਕਿਸੇ ਅਜਿਹੇ ਸ਼ਖਸ ਨਾਲ ਹੈ ਜੋ ਉਸਨੂੰ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ
ਜਾਂ ਫਿਰ ਜੇਕਰ ਉਸਦਾ ਨਿਕਾਹ ਕਿਸੇ ਬੁੱਢੇ ਆਦਮੀ ਨਾਲ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ
ਉਸਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨਾ ਪਵੇਗਾ
ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੀ
ਉਸਨੂੰ ‘ਬਦਤਮੀਜ਼’ ਕਿਹਾ ਜਾਏ।
ਜੇਕਰ ਉਸਦਾ ਨਿਕਾਹ ਬਹੁਤ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ
ਤਾਂ ਵੀ ਉਸਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨਾ ਪਵੇਗਾ
ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਬਦਤਮੀਜ਼ ਕਿਹਾ ਜਾਵੇਗਾ।
ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿਚ ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?
ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਕਵਿੱਤਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ
ਉਸਦਾ ਵਿਆਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਸੰਭੋਗ
ਤੇ ਫਿਰ ਉਹ ਜਨਮ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਹੋਰ ਧੀਆਂ ਤੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ।
ਅਤੇ ਇਹੀ ਸਥਿਤੀ ਦੀ ਵਿਡੰਬਨਾ ਹੈ
ਤੇ ਇਹੀ ਮਾਂ
ਫਿਰ ਉਹੀ ਆਗਿਆਕਾਰਿਤਾ ਦਾ ਪਾਠ ਪੜਾਉਂਦੀ ਹੈ
ਆਪਣੀਆਂ ਧੀਆਂ ਨੂੰ
ਤੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਉਸੇ "ਅਣਖ" ਦਾ ਪਾਠ
ਤਾਂ ਇਹ ਚੱਕਰ ਚੱਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਭੈਣੋ ਤੇ ਭਰਾਵੋ,
ਲੱਖਾਂ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਇਸ ਦੁਰਦਸ਼ਾ ਨੂੰ
ਬਦਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ
ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਵੱਖਰਾ ਸੋਚੀਏ
ਜੇਕਰ ਔਰਤ ਤੇ ਮਰਦ ਵੱਖਰਾ ਸੋਚਣ
ਜੇਕਰ ਆਦਿਵਾਸੀ ਤੇ ਮਰਦ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਮਾਜਾਂ ਦੇ ਮਰਦ ਤੇ ਔਰਤ
ਵਿਕਾਸਸ਼ੀਲ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ
ਜੇਕਰ ਉਹ ਕੁਛ ਮਾਨਦੰਡਾਂ ਨੂੰ ਤੋੜ ਸਕਣ
ਪਰਿਵਾਰ ਤੇ ਸਮਾਜ ਵਿਚਲੇ
ਜੇਕਰ ਉਹ ਵਿਤਕਰੇ ਵਾਲੇ ਪੈਮਾਨਿਆਂ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰ ਦੇਣ
ਆਪਣੇ ਰਾਜਾਂ ਵਿਚ, ਪ੍ਰਬੰਧਾਂ ਵਿੱਚ
ਜੋ ਮੂਲ ਮਾਨਵੀ ਹੱਕਾਂ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਹਨ
ਔਰਤਾਂ ਦੇ।
ਪਿਆਰੇ ਭਰਾਵੋ ਤੇ ਭੈਣੋ, ਜਦ ਮਲਾਲਾ ਜੰਮੀ ਸੀ
ਤੇ ਜਦ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ,
ਤੁਸੀਂ ਯਕੀਨ ਮੰਨਿਓ
ਮੈਨੂੰ ਨਵਜੰਮੇ ਬੱਚੇ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਸੱਚਮੁਚ,
ਪਰ ਜਦ ਮੈਂ ਗਿਆ ਤੇ ਮੈਂ ਉਸਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਦੇਖਿਆ,
ਯਕੀਨ ਮੰਨਿਓ
ਮੈਂ ਖੁਦ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨਿਤ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ
ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਜੰਮਣ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਸਮਾਂ ਪਹਿਲਾਂ
ਮੈਂ ਉਸਦਾ ਨਾਂ ਸੋਚਿਆ ਸੀ
ਅਤੇ ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਸੀ
ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੀ ਇਕ ਮਹਾਨ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਸੈਨਾਨੀ ਤੋਂ।
ਉਸਦਾ ਨਾਂ ਸੀ ਮਲਾਲਾਈ ਆਫ ਮੈਵੰਦ
ਅਤੇ ਮੈਂ ਉਸਦੇ ਨਾਂ ਉੱਤੇ ਆਪਣੀ ਧੀ ਦਾ ਨਾਂ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ।
ਮਲਾਲਾ ਦੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਕੁਝ ਦਿਨ ਬਾਅਦ
ਮੇਰੇ ਧੀ ਜੰਮਣ ਉੱਤੇ
ਮੇਰੇ ਭਰਾ ਆਏ
ਅਤੇ ਸੰਜੋਗ ਨਾਲ
ਉਹ ਸਾਡੇ ਘਰ ਆਏ
ਅਤੇ ਇਕ ਫੈਮਿਲੀ ਟ੍ਰੀ ਨਾਲ ਲਿਆਏ
ਯੂਸਫਜ਼ਈ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਫੈਮਿਲੀ ਟ੍ਰੀ
ਅਤੇ ਜਦ ਮੈਂ ਉਸ ਕੁਲ-ਰੁੱਖ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ
ਉਸ ਵਿਚ 300 ਸਾਲ ਪੁਰਾਣੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਸੀ
ਪਰ ਜਦ ਮੈਂ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਦੇਖਿਆ ਤਾਂ ਉਹ ਸਾਰੇ ਮਰਦ ਸਨ।
ਅਤੇ ਮੈਂ ਫਿਰ ਆਪਣੀ ਕਲਮ ਉਠਾਈ
ਆਪਣੇ ਨਾਂ ਦੇ ਕੋਲ ਇੱਕ ਲਕੀਰ ਖਿੱਚੀ
ਉਸਦੇ ਹੇਠਾਂ ਲਿਖਿਆ, “ਮਲਾਲਾ”।
ਅਤੇ ਜਦ ਉਹ ਥੋੜੀ ਵੱਡੀ ਹੋਈ
ਜਦ ਉਹ ਸਾਢੇ ਚਾਰ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸੀ
ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਕੂਲ ਵਿਚ ਭਰਤੀ ਕਰਾਇਆ।
ਤੁਸੀਂ ਸੋਚ ਰਹੇ ਹੋਵੋਂਗੇ ਕਿ ਜ਼ਿਕਰ ਕਿਉਂ ਕਰ ਕੀਤਾ
ਕਿ ਮੈਂ ਇਕ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਸਕੂਲ ਵਿਚ ਦਾਖਿਲ ਕਰਾਉਣ ਬਾਰੇ ?
ਹਾਂ, ਮੈਨੂੰ ਇਸਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਭਲੇ ਹੀ ਕੋਈ ਵੱਡੀ ਗੱਲ ਨਾ ਹੋਵੇ ਕਨੈਡਾ ਵਿੱਚ
ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਕਈ ਹੋਰ ਵਿਕਸਿਤ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ
ਪਰ ਗਰੀਬ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ,
ਮਰਦ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਮਾਜਾਂ ਵਿਚ, ਆਦਿਵਾਸੀ ਸਮਾਜਾਂ ਵਿਚ
ਇਹ ਇਕ ਕੁੜੀ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਦਿਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਇਕ ਸਕੂਲ ਵਿਚ ਨਾਮ ਦਰਜ ਹੋਣ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ
ਉਸਦੀ ਪਹਿਚਾਣ ਤੇ ਉਸਦੇ ਨਾਂ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਮਿਲਣਾ।
ਇਕ ਸਕੂਲ ਵਿਚ ਦਾਖਿਲੇ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ
ਕਿ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸੁਪਨਿਆਂ
ਅਤੇ ਸੱਧਰਾਂ ਦੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿਚ ਦਾਖਿਲਾ ਲੈ ਲਿਆ ਹੈ
ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਯੋਗਤਾਵਾਂ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾ ਸਕਦੀ ਹੈ
ਆਪਣੇ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਲਈ।
ਮੇਰੀਆਂ 4 ਭੈਣਾਂ ਹਨ
ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇਕ ਵੀ ਸਕੂਲ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕੀ
ਅਤੇ ਤੁਸੀਂ ਹੈਰਾਨ ਹੋਵੋਂਗੇ
ਦੋ ਹਫਤੇ ਪਹਿਲਾਂ
ਜਦ ਮੈਂ ਕੈਨੇਡਾ ਦਾ ਵੀਜ਼ਾ ਫਾਰਮ ਭਰ ਰਿਹਾ ਸੀ
ਅਤੇ ਮੈਂ ਫਾਰਮ ਵਿਚ ਪਰਿਵਾਰਕ ਮੈਂਬਰਾਂ ਬਾਰੇ ਭਰ ਰਿਹਾ ਸੀ
ਮੈਨੂੰ ਯਾਦ ਨਹੀਂ ਸੀ ਆ ਰਹੇ
ਆਪਣੀਆਂ ਕੁਝ ਭੈਣਾਂ ਦੇ ਪੱਕੇ ਨਾਂ।
ਅਤੇ ਕਾਰਨ ਸੀ
ਮੈਂ ਕਦੇ ਨਾਮ ਨਹੀਂ ਲਿਖੇ ਦੇਖੇ
ਆਪਣੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਦੇ, ਕਦੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਉੱਪਰ।
ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਸੀ ਕਿ
ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਧੀ ਨੂੰ ਤੱਵਜੋ ਦਿੱਤੀ।
ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਮੇਰੀਆਂ ਭੈਣਾਂ
ਅਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਧੀਆਂ ਨੂੰ ਜੋ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕੇ
ਮੈਂ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਬਦਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਧੀ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਕਰਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ
ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦੀ ਅਕਲਮੰਦੀ ਦੀ।
ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਹੱਲਾਸ਼ੇਰੀ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਉਹ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਬੈਠੇ
ਜਦ ਮੇਰੇ ਦੋਸਤ ਘਰ ਆਉਣ।
ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਹੱਲਾਸ਼ੇਰੀ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਉਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਬੈਠਕਾਂ ਵਿਚ ਉਹ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਚੱਲੇ।
ਅਤੇ ਇਹ ਸਾਰੇ ਚੰਗੇ ਸੰਸਕਾਰ
ਮੈਂ ਉਸਦੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ।
ਅਤੇ ਇਹ ਸਿਰਫ ਮਲਾਲਾ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੁੰਦਾ
ਮੈਂ ਇਹ ਸਾਰੇ ਚੰਗੇ ਸੰਸਕਾਰ ਦਿੱਤੇ ਹਨ
ਆਪਣੇ ਸਕੂਲ ਵਿਚ, ਵਿਦਿਆਰਥਣਾਂ ਨੂੰ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ।
ਮੈਂ ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਵਰਤਿਆ।
ਮੈਂ ਆਪਣੀਆਂ ਬੱਚੀਆਂ ਨੂੰ ਸਿਖਾਇਆ,
ਮੈਂ ਆਪਣੀਆਂ ਵਿਦਿਆਰਥਣਾਂ ਨੂੰ ਸਿਖਾਇਆ
ਕਿ ਉਹ ਆਗਿਆਕਾਰਿਤਾ ਦਾ ਸਬਕ ਭੁੱਲ ਜਾਣ।
ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਸਿਖਾਇਆ
ਉਹ ਝੂਠੀ ਅਣਖ ਦਾ ਸਬਕ ਭੁੱਲ ਜਾਣ।
ਪਿਆਰੇ ਭੈਣ ਤੇ ਭਰਾਵੋ
ਅਸੀਂ ਔਰਤਾਂ ਦਿਆਂ ਹੱਕਾਂ ਲਈ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਸੀ
ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਸੀ
ਤਾਂ ਕਿ ਕਿ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਥਾਨ ਮਿਲ ਸਕੇ।
ਪਰ ਸਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇਕ ਨਵੀਂ ਸਮੱਸਿਆ ਆਣ ਪਈ।
ਇਹ ਮਨੁੱਖੀ ਹੱਕਾਂ ਲਈ ਜਾਨਲੇਵਾ ਸੀ
ਅਤੇ ਖਾਸ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਹੱਕਾਂ ਲਈ।
ਇਹ ਸੀ ਤਾਲਿਬਾਨ।
ਇਸਦਾ ਮਤਲਬ ਸੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੋਕ
ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਉੱਪਰ
ਸਾਰੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ, ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ।
ਸੈਂਕੜੇ ਸਕੂਲ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ।
ਕੁੜੀਆਂ ਦੇ ਸਕੂਲ ਜਾਣ ਉੱਪਰ ਰੋਕ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।
ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਬੁਰਕਾ ਪਹਿਨਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ
ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਜਾਣ ਉੱਪਰ ਵੀ ਰੋਕ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।
ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਚੁੱਪ ਕਰਵਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ,
ਕੁੜੀਆਂ ਨੂੰ ਕੋੜੇ ਮਾਰੇ ਗਏ
ਅਤੇ ਗਾਇਕਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਲੱਖਾਂ ਪੀੜਤ ਸਨ,
ਪਰ ਕੁਝ ਕੁ ਨੇ ਆਵਾਜ਼ ਉਠਾਈ,
ਅਤੇ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਡਰਾਉਣੀ ਗੱਲ ਸੀ
ਜਦ ਤੁਹਾਡੇ ਨੇੜੇ ਤੇੜੇ ਸਾਰੇ ਐਸੇ ਲੋਕ ਹੋਣ
ਜੋ ਹੱਤਿਆ ਕਰਦੇ ਹੋਣ ਅਤੇ ਕੋੜੇ ਲਗਾਉਂਦੇ ਹੋਣ
ਤੇ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਹੱਕਾਂ ਲਈ ਬੋਲੋ
ਇਹੀ ਅਸਲ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਡਰਾਉਣੀ ਗੱਲ ਹੈ।
10 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ,
ਮਲਾਲਾ ਖੜੀ ਹੋਈ
ਸਿੱਖਿਆ ਲਈ।
ਉਹਨੇ ਬੀਬੀਸੀ ਬਲੌਗ ਲਈ ਇਕ ਡਾਇਰੀ ਲਿਖੀ
ਉਹਨੇ ਖੁਦ ਨੂੰ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ
ਨਿਊਯੌਰਕ ਟਾਈਮਸ ਵਿਚ ਵਲੰਟੀਅਰ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ
ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਹਰ ਸੰਭਵ ਮੰਚ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕੀਤੀ।
ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸਭ ਤੋਂ ਬੁਲੰਦ ਆਵਾਜ਼ ਸੀ।
ਉਹ ਰੌਸ਼ਨੀ ਵਾਂਗ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿਚ ਫੈਲ ਗਈ।
ਅਤੇ ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਸੀ ਕਿ ਤਾਲਿਬਾਨ
ਉਸਦੀ ਮੁਹਿੰਮ ਨੂੰ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਨਾ ਕਰ ਸਕਿਆ,
ਅਤੇ 9 ਅਕਤੂਬਰ 2012 ਨੂੰ
ਉਸਨੂੰ ਬਿੰਦ ਦੇ ਫਰਕ ਤੋਂ ਸਿਰ ਵਿਚ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।
ਇਹ ਮੇਰੇ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਪਰਿਵਾਰ ਲਈ ਕਿਆਮਤ ਦਾ ਦਿਨ ਸੀ।
ਦੁਨੀਆ ਇਕ ਵੱਡੇ ਬਲੈਕ ਹੋਲ ਵਰਗੀ ਜਾਪਣ ਲੱਗੀ।
ਜਦ ਮੇਰੀ ਧੀ
ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਮੌਤ ਨਾਲ ਜੂਝ ਰਹੀ ਸੀ
ਤਾਂ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਘਰਵਾਲੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ
“ਕੀ ਉਸ ਸਭ ਦਾ ਮੈਂ ਦੋਸ਼ੀ ਹਾਂ
ਜੋ ਸਾਡੀ ਧੀ ਨਾਲ ਹੋਇਆ?”
ਅਤੇ ਉਹਨੇ ਮੈਨੂੰ ਸਹਿਜਤਾ ਨਾਲ ਕਿਹਾ
“ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ੀ ਨਾ ਮੰਨੋ।
ਤੁਸੀਂ ਸਹੀ ਕੰਮ ਲਈ ਖੜੇ ਹੋਏ।
ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾਅ ਉੱਤੇ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ
ਸੱਚਾਈ ਲਈ,
ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ
ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਲਈ,
ਤੁਹਾਡੀ ਧੀ ਤੁਹਾਡੇ ਤੋਂ ਹੀ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋਈ
ਅਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋ ਗਈ।
ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਸਹੀ ਰਾਸਤੇ ਉੱਤੇ ਚੱਲ ਰਹੇ ਸੀ
ਅਤੇ ਰੱਬ ਉਹਨੂੰ ਬਚਾਵੇਗਾ।”
ਇਹ ਕੁਝ ਸ਼ਬਦ ਮੇਰੇ ਲਈ ਬਹੁਤ ਮਾਅਨੇ ਰੱਖਦੇ ਹਨ
ਅਤੇ ਫਿਰ ਕਦੇ ਮੈਂ ਇਹ ਸਵਾਲ ਨਹੀਂ ਪੁੱਛਿਆ।
ਜਦ ਮਲਾਲਾ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿਚ ਸੀ
ਤਾਂ ਉਹ ਗੰਭੀਰ ਪੀੜਾ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘ ਰਹੀ ਸੀ
ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਸਿਰ ਵਿਚ ਅੱਤ ਦਾ ਦੁਖ ਰਿਹਾ ਸੀ,
ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਦੇ ਚਿਹਰੇ ਦੀ ਨਸ ਕੱਟ ਗਈ ਸੀ
ਮੈਨੂੰ ਹਨੇਰੇ ਭਰੇ ਪਰਛਾਵੇਂ ਦਿਖਦੇ ਸਨ
ਆਪਣੀ ਘਰਵਾਲੀ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਉੱਤੇ।
ਪਰ ਮੇਰੀ ਬੇਟੀ ਨੇ ਕਦੇ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ।
ਉਹ ਕਹਿੰਦੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ,
“ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਟੇਢੀ ਮੁਸਕਾਨ ਨਾਲ ਠੀਕ ਹਾਂ
ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਚਿਹਰੇ ਦੀ ਅਕੜ ਨਾਲ।
ਮੈਂ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਵਾਂਗੀ। ਬਸ, ਤੁਸੀਂ ਫਿਕਰ ਨਾ ਕਰੋ।”
ਉਹ ਸਾਡਾ ਸਬਰ ਸੀ
ਤੇ ਉਹੀ ਸਾਨੂੰ ਹੌਂਸਲਾ ਦੇ ਰਹੀ ਸੀ।
ਪਿਆਰੇ ਭੈਣੋ ਤੇ ਭਰਾਵੋ,
ਅਸੀਂ ਉਸ ਤੋਂ ਸਿੱਖਿਆ ਕਿਵੇਂ ਮਜਬੂਤ ਬਣਿਆ ਜਾਏ
ਸਭ ਤੋਂ ਔਖੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਵੀ
ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਹ ਦੱਸਦੇ ਹੋਏ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ
ਇਕ ਹਸਤੀ ਹੋ ਜਾਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ
ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਹੱਕਾਂ ਲਈ ਲੜਦੀ ਹੋਈ ਵੀ
ਉਹ ਹਾਲੇ ਵੀ 16 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਕੁੜੀ ਹੈ
ਸਕੂਲ ਦਾ ਕੰਮ ਅਧੂਰਾ ਰਹਿ ਜਾਣ ਉੱਤੇ ਰੋਂਦੀ ਹੈ।
ਉਹ ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਲੜਦੀ ਹੈ
ਅਤੇ ਮੈਂ ਇਸ ਗੱਲ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹਾਂ।
ਲੋਕ ਮੈਨੂੰ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ
ਮੇਰੇ ਪਾਲਨ-ਪੋਸ਼ਨ ਵਿਚ ਐਸਾ ਕੀ ਖਾਸ ਹੈ
ਜਿਸਨੇ ਮਲਾਲਾ ਨੂੰ ਐਸਾ ਨਿਡਰ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ
ਐਸਾ ਸਾਹਸੀ, ਐਸਾ ਬੁਲਾਰਾ ਅਤੇ ਐਸਾ ਸੰਤੁਲਿਤ ਬਣਾਇਆ ?
ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ, ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਨਾ ਪੁੱਛੋ ਕਿ ਮੈਂ ਕੀ ਕੀਤਾ।
ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਪੁੱਛੋ ਕਿ ਮੈਂ ਕੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ।
ਮੈਂ ਉਸਦੇ ਪਰ ਨਹੀਂ ਕੁਤਰੇ, ਬਸ ਅਜੇ ਏਨਾ ਹੀ।
ਬਹੁਤ ਬਹੁਤ ਸ਼ੁਕਰੀਆ।
(ਤਾੜੀਆਂ)
ਸ਼ੁਕਰੀਆ। ਬਹੁਤ ਬਹੁਤ ਸ਼ੁਕਰੀਆ। (ਤਾੜੀਆਂ)