Bạn sẽ làm gì nếu bạn phải tìm ra thông tin
đằng sau 11.5 triệu tài liệu,
thẩm tra và tìm ra ý nghĩa của chúng?
Đó là một thử thách
mà một nhóm các nhà báo phải đối mặt cuối năm ngoái.
Một người ẩn danh tự xưng là John Doe
bằng cách nào đó đã tìm cách sao chép hồ sơ trong gần 40 năm
của công ty luật Panama Mossack Fonseca.
Đây là một trong nhiều công ty trên toàn thế giới
chuyên về lĩnh vực lập tài khoản trốn thuế ở các thiên đường thuế nước ngoài
giống như ở British Virgin Islands,
cho những người giàu và quyền lực, những người thích giữ bí mật.
John Doe đã tìm cách sao chép từng bảng tính từ công ty này,
từng hồ sơ khách hàng,
từng email,
từ năm 1977 đến nay.
Nó cho thấy bộ lưu trữ lớn nhất
của thông tin nội bộ vào hệ thống trốn thuế
mà người ta đã từng thấy.
Nhưng nó cũng cho thấy một thử thách khổng lồ cho báo chí điều tra
Hãy thử nghĩ xem: 11,5 triệu tài liệu,
chứa đựng bí mật của nhiều người ở hơn 200 quốc gia khác nhau.
Bạn bắt đầu từ đâu với một nguồn tài liệu lớn như vậy?
Bạn bắt đầu từ đâu để bắt đầu kể một câu chuyện
có thể ảnh hưởng đến mọi ngõ ngách của thế giới
và có thể ảnh hường hầu như đến tất cả mọi người ở mọi ngôn ngữ ,
thỉnh thoảng theo cách mà họ thậm chí cũng không biết.
John Doe đã đưa thông tin cho hai nhà báo
ở tờ báo Đức Süddeutsche Zeitung.
Anh ấy nói rằng mình được thúc đẩy bởi-- và tôi trích dẫn --
"Quy mô của sự bất công mà các tài liệu có thể tiết lộ."
Nhưng một người đơn độc không thể tìm ra ý nghĩa
của một số lượng lớn thông tin như vậy.
Nên tờ Süddeutsche Zeitung tìm đến
tổ chức của tôi ở Washington, DC,
Hiệp Hội Các Nhà Báo Điều Tra Quốc Tế.
Chúng tôi quyết định làm điều ngược lại
với những gì chúng tôi được dạy để làm nhà báo:
chia sẻ.
(cười)
Về bản chất, phóng viên điều tra là những con sói đơn độc.
Chúng tôi quyết liệt bảo vệ các bí mật của mình,
thỉnh thoảng thậm chí khỏi các biên tập viên,
bởi chúng tôi biết thời khắc chúng tôi nói ra câu chuyện chúng tôi có,
họ sẽ muốn câu chuyện đó ngay lập tức.
Thẳng thắn mà nói,
khi bạn có một câu chuyện hay
bạn muốn giữ vinh quang đó cho chính mình.
Nhưng không nghi ngờ gì, chúng ta đang sống trong một thế giới dần thu hẹp,
và truyền thông phần lớn rất chậm bắt kịp với điều này.
Vấn đề chúng tôi đưa ra càng ngày càng trở nên xuyên quốc gia hơn.
Các tập đoàn khổng lồ hoạt động trên cấp độ toàn cầu.
Cuộc khủng hoảng môi trường và sức khoẻ mang tính toàn cầu.
Vì vậy, dòng tài chính và khủng hoảng kinh tế cũng là toàn cầu.
Nên lấy làm lạ rằng báo chí đã quá muộn
để kể câu chuyện ở quy mô toàn cầu.
Và cũng lấy làm lạ rằng báo chí đã quá chậm
để đánh thức những khả năng mà công nghệ mang lại,
thay vì sợ hãi chúng.
Lý do các nhà báo sợ hãi công nghệ là:
các tổ chức lớn nhất trong ngành đang trải qua thời kỳ khó khăn
do con người thay đổi cách tiêu thụ tin tức.
Các mô hình kinh doanh quảng cáo nhằm duy trì các tờ báo bị đổ vỡ.
Và điều này đã đưa báo chí vào cuộc khủng hoảng,
buộc các tổ chức phải xem xét lại cách họ hoạt động.
Nhưng ở đâu có khủng hoảng,
ở đó cũng có cơ hội.
Thử thách đầu tiên
mà sau này sẽ được biết tới là Hồ sơ Panama
là làm cho các tài liệu dễ tìm kiếm và dễ đọc
Có gần năm triệu email,
hai triệu bản PDF cần được scan và lập mục lục,
và hàng triệu tài liệu và các loại giấy tờ khác.
Tất cả chúng đều cần được cất giữ tại một vị trí an toàn
trên dữ liệu đám mây.
Tiếp theo chúng tôi mời các phóng viên cùng xem các văn bản.
Tổng cộng, phóng viên từ hơn 100 tổ chức truyền thông
ở 76 quốc gia
từ BBC ở Anh
đến tờ Le Monde ở Pháp
đến tờ Asahi Shimbun từ Nhật Bản.
"Những đôi mắt bản xứ rà soát những cái tên ở bản xứ" chúng tôi gọi ý tưởng này như thế
người phù hợp nhất để nói cho bạn chuyện gì quan trọng với Nigeria
còn ai hơn một nhà báo Nigeria?
Ai hiểu biết về Canada hơn một người Canada?
Chỉ có hai quy tắc cho tất cả những người được mời tham gia:
chúng tôi đều đồng ý chia sẻ tất cả những gì chúng tôi tìm thấy với mọi người,
và chúng tôi đồng ý công bố cùng nhau vào cùng một ngày.
Chúng tôi chọn các đối tác truyền thông dựa trên sự tin tưởng
đã được xây dựng qua các dự án hợp tác nhỏ từ trước
và cũng từ các tư liệu từ các văn bản.
Trong vài tháng sau đó,
tổ chức nhỏ phi lợi nhuận của tôi với ít hơn 20 người
đã mời được 350 phóng viên đến từ 25 nhóm ngôn ngữ.
Vụ rò rỉ thông tin lớn nhất lịch sử
đã tạo ra sự hợp tác báo chí lớn nhất lịch sử:
376 cặp mắt bản địa làm công việc mà các nhà báo thường không làm,
làm việc vai kề vai,
chia sẻ thông tin,
nhưng không nói cho ai khác,
Để nó trở nên rõ ràng vào thời điểm này
rằng để tạo ra tiếng vang lớn nhất,
đầu tiên chúng tôi cần sự im lặng lớn nhất.
Để quản lý dự án trong nhiều tháng
chúng tôi tạo nên một toàn soạn ảo được bảo mật.
Chúng tôi sử dụng hệ thống giao tiếp được mã hoá,
và chúng tôi xây dựng một công cụ tìm kiếm được thiết kế riêng.
Bên trong toà soạn ảo,
các phóng viên có thể thu thập thông tin quanh các chủ đề
nổi bật lên từ các tài liệu.
Ví dụ, những ai quan tâm đến kim cương máu hay nghệ thuật
có thể chia sẻ thông tin về việc làm thế nào để lãnh thổ miễn thuế được dùng
để che giấu sự giao thương cho các nhu cầu đó
Những ai quan tâm đến thể thao có thể chia sẻ thông tin
về việc các ngôi sao thể thao nổi tiếng đưa bản quyền hình ảnh của họ
đến các công ty ở nước ngoài
và như thế có thể tránh thuế
ở các nước nơi họ tiến hành giao thương.
Nhưng có lẽ điều thú vị nhất
là con số các nhà lãnh đạo và các chính trị gia của thế giới
có mặt trong các tài liệu --
những người như Petro Poroshenko ở Ukraine,
cộng sự gần gũi với Vladimir Putin ở Nga
và thủ tướng Anh David Cameron,
thông qua người cha quá cố của ông,Ian Cameron.
Chôn sâu trong các tài liệu là các tổ chức nước ngoài bí mật,
như Wintris Inc.,
một công ty ở quần đảo British Virgin
mà thực ra thuộc về Thủ tướng đương nhiệm Iceland.
Tôi muốn đề cập tới Johannes Kristjansson,
một phóng viên Iceland đã được chúng tôi mời tham gia dự án,
như một người đàn ông cô độc nhất trên thế giới.
Trong chín tháng, ông từ chối nhận tiền để làm công việc này
và sống bằng thu nhập của vợ mình.
Ông dán giấy lên các cửa sổ nhà mình
để tránh những con mắt tò mò trong suốt mùa đông dài ở Iceland.
Và khi ông không thể thanh minh cho nhiều lần vắng mặt của mình,
bởi anh đã làm việc đến đỏ mắt,
đêm này qua đêm khác,
tháng này qua tháng khác.
Trong suốt thời gian đó, anh ấy ngồi trên lượng thông tin
có thể hạ bệ nhà lãnh đạo của đất nước mình.
Giờ đây, khi bạn là một phóng viên điều tra và bạn có một khám phá tuyệt vời,
như Thủ tướng nước bạn có thể liên quan đến một công ty nước ngoài bí mật
và công ty đó có lãi suất tài chính trong các ngân hàng Iceland --
vấn đề chính mà nhờ đó ông ta được bầu--
bản năng của bạn là muốn hét lên thật to.
Thay vào đó, là một trong số ít những người anh ấy có thể chia sẻ,
Johannes và tôi chia sẻ một sự hài hước cay đắng
"Wintris đang tới đó," anh ấy thường nói như thế.
(Cười)
(Vỗ tay)
Chúng tôi là những fan bự của "Game of Thrones."
Khi những phóng viên như Johannes muốn hét lên,
họ hét lên trong toà soạn ảo,
và họ biến tiếng hét đó thành những câu chuyện
bằng cách chuyển những tài liệu đó thành hồ sơ vụ án
đăng ký công ty trốn thuế chính thức,
và cuối cùng bằng cách đặt câu hỏi cho những người mà chúng tôi định gọi tên
Hồ sơ Panama thực sự cho phép các phóng viên nhìn thấy thế giới
qua một lăng kính khác với mọi người.
Trong khi chúng tôi nghiên cứu các câu chuyện,
không liên quan đến mình,
một vụ bê bối chính trị lớn xảy ra ở Brazil.
Một nhà lãnh đạo mới được bầu lên ở Argentina.
FBI bắt đầu truy tố các quan chức ở FIFA,
tổ chức kiếm soát giới bóng đá chuyên nghiệp.
Hồ sơ Panama thực sự có các thông tin độc nhất
cho từng sự kiện xảy ra.
Cho nên bạn có thể tưởng tượng ra áp lực và những kịch tính
có thể đã huỷ hoại những gì chúng tôi đang cố gắng làm.
Bất kỳ ai trong số các nhà báo này,
họ cũng có thể đã phá vỡ hiệp ước.
Nhưng không ai làm thế.
Và vào ngày 3 tháng 4 năm nay,
vào đúng 8h tối giờ Đức,
chúng tôi đồng thời công bố ở 76 quốc gia.
(Vỗ tay)
Hồ sơ Panama nhanh chóng trở thành một trong những câu chuyện lớn nhất của năm.
Đây là cảnh ở Iceland một ngày sau khi chúng tôi công bố.
Đó là cuộc biểu tình đầu tiên trong số nhiều cuộc biểu tình
Thủ tướng Iceland đã phải từ chức.
Đó là vụ từ chức đầu tiên trong nhiều vụ từ chức khác
Chúng tôi phát hiện ra nhiều người nổi tiếng, như Lionel Messi,
cầu thủ bóng đá nổi tiếng nhất thế giới.
Và đã có một số hậu quả không lường.
Những thành viên tình nghi của một tổ chức ma tuý Mexico bị bắt
sau khi chúng tôi công bố thông tin về nơi ẩn náu của chúng.
Chúng đã sử dụng địa chỉ
để đăng ký một công ty nước ngoài.
(Cười)
Có một sự châm biếm trong những việc chúng tôi có thể làm.
Công nghệ -- mạng Internet -- đã phá vỡ mô hình kinh doanh báo chí
lại cho phép chúng tôi tái tạo lại chính nền báo chí
Và sự năng động này đang tạo ra
sự minh bạch và tác động chưa từng có
Chúng tôi cho thấy làm thế nào mà một nhóm các nhà báo có thể ảnh hưởng đến sự thay đổi thế giới
bằng cách áp dụng phương pháp mới và kỹ năng báo chí cũ
vào số lượng lớn các thông tin bị rò rỉ.
Chúng tôi đưa tất cả các bối cảnh quan trọng quanh những gì John Doe cung cấp.
Và bằng cách chia sẻ tài nguyên,
chúng tôi có thể đào sâu --
sâu hơn và xa hơn những gì hầu hết các tổ chức truyền thông cho phép lúc này,
vì các vấn đề tài chính.
Giờ đây, nó là một nguy cơ lớn,
và nó có thể không hiệu quả cho tất cả các câu chuyện,
nhưng chúng tôi cho thấy với hồ sơ Panama
bạn có thể viết về bất kỳ quốc gia nào hầu như từ bất cứ đâu,
và sau đó chọn chiến trường để bảo vệ công việc của bạn.
Hãy thử tìm một toà án
có thể chặn việc kể câu chuyện từ 76 nước khác nhau.
Hãy thử dừng việc không thể dừng.
Không lâu sau khi chúng tôi công bố, tôi nhận được tin nhắn gồm 3 chữ từ Johannes:
"Wintris đến rồi."
(Cười)
Nó đã đến, và có lẽ mở ra một kỷ nguyên mới cho báo chí.
Xin cảm ơn.
(Vỗ tay)
Bruno Giussani: Gerard, cảm ơn anh.
Tôi đoán anh sẽ gửi tràng pháo tay này đến 350 nhà báo
những người đã làm việc cùng anh, đúng không?
Vâng, một số câu hỏi tôi muốn hỏi anh.
Câu hỏi thứ nhất,
anh đã làm việc trong bí mật trong vòng hơn một năm
với 350 đồng nghiệp từ khắp thế giới --
có giây phút nào anh nghĩ rằng
sự rò rỉ có thể xảy ra,
sự hợp tác này có thể bị phá vỡ
bởi ai đó đăng một bài báo?
Hoặc ai đó không ở trong nhóm đăng thông tin
mà họ biết được?
Gerard Ryle: chúng tôi có một loạt các khủng hoảng,
cả chuyện khi một số vụ lớn xảy ra trên thế giới,
các nhà báo từ những nước đó muốn xuất bản ngay lập tức.
Chúng tôi phải giúp họ bình tĩnh lại.
Khủng hoảng lớn nhất chúng tôi trải qua là khoảng một tuần trước khi công bố
Chúng tôi gửi một loạt các câu hỏi đến các cộng sự của Vladimir Putin,
nhưng thay vì trả lời,
Điện Kremlin lại tổ chức họp báo và tố cáo chúng tôi
và tố cáo toàn bộ sự việc như là, tôi đoán, một âm mưu của phương Tây.
Vào thời điểm đó, Putin nghĩ là nó chỉ nhắm vào ông ta.
Và, đương nhiên, rất nhiều biên tập viên trên toàn thế giới
rất lo lắng về điều này.
Họ nghĩ câu chuyện sắp bị lộ.
Bạn có thể tưởng tượng lượng thời gian họ bỏ ra,
lượng tài nguyên, tiền bạc bỏ ra.
Nên tôi đã phải dành tuần cuối cùng giúp mọi người bình tĩnh lại,
giống như một vị tướng, khi bạn đang phải kìm quân:
"Bình tĩnh, giữ bình tĩnh."
Và cuối cùng, mọi người đã làm được.
BG: Và vài tuần sau đó,
anh đã công bố rất nhiều tài liệu cùng một cơ sở dữ liệu mở
cho tất cả mọi người có thể tìm kiếm thông qua từ khoá.
GR: Chúng tôi rất tin rằng
các thông tin cơ bản về các thiên đường trốn thuế
đều cần được công khai.
Giờ đây, chúng tôi không xuất bản các tài liệu mật
của các nhà báo chúng tôi đang làm việc cùng.
Nhưng những thông tin cơ bản như tên của một người,
công ty ở nước ngoài của họ là gì, và tên của công ty đó,
tất cả đều có sẵn trên mạng.
Thực tế là, nguồn dữ liệu lớn nhất cơ bản là có ngoài kia.
BG: Gerard, cảm ơn vì công việc anh đã làm.
GR: Xin cảm ơn.
(Vỗ tay)