‎ئەوەی تۆ سەیری دەكەیت ‎ئەوە هەندێک تیشکی ئێکسی سەیر نییە.
‎لە ڕاستیدا ئەوە بەچكە ماسی زەردی تانگە ‎لە تەمەنی دوو مانگیدا.
‎هەروەها تۆ بیرت لە منداڵیت کردەوە ‎نامۆ بوو.
‎بەڵام ئەمە هەمان ماسییە کە گەورە بووە،
‎دانیشتوویی جوانی کەناری مەرجانی زەریای هیندی و هێمنن
‎و یەکێکە لە بەناوبانگترین ماسیە دیلەكان بۆ حەوزی ماسی ئاوی سوێر.
‎لە ٢٧،٠٠٠ جۆری ماسی ناسراو، زیاتر لە چارەكێكیان ژیانیان لەسەر مەرجانی دەریاكانە
کە کەمتر لە %١ ی ڕووی زەوی پێک دەهێنێت.
بەڵام پێش دانان لەم ژینگە هەمەجۆرە خولگەییە،
‎ماسی دەریایی مەرجانی ساوا بە سەختی ڕووبەڕووی پرۆسەی گەورەبوونی خۆیان دەبنەوە،
‎گۆڕانکارییەكی سەخت، و گەشتی كاتی ژیان
‎پێش ئەوەی ئەو گردی دەریاییە بدۆزنەوە کە بە ماڵ ناو دەبرێت.
‎سوڕی ژیان بۆ زۆربەی ئەو ماسیانە
کاتێک دەستپێدەکات کە باوانیان هێلکە و تۆوی خۆیان دەڕژێنن بۆ ناو ستونی ئاوەكە.
دەکرێت ئەمە ڕۆژانە، وەرزی، یان ساڵانە بە پێی ڕەگەزەكان ڕوو بدات،
‎بە گشتی دوای شێوازی هەڵكشان و داكشانی مانگی یان وەرزی دەكەوێت،
جێدەهێڵدرێن بۆ چارەنووسیان، هێلکە پیتێنراوەکان بە تەوژم رادەماڵرێن،
‎هەروەها ملیۆنان كرمۆكەی ساوا هەڵدەهێنرێت بۆ ناو جیهان.
‎کاتێک یەکەم جار دەردەکەون ‎كرمۆكەكان بچووک و لاوازن.
هەندێکیان ڕیشووە کەوانەیان نییە و پێویستیان بە ئۆکسجینە
‎ڕاستەوخۆ لە ئاوەوە ‎لە ڕێگەی پێستە تەنک و كلێنسیەكەیانەوە.
لەوانەیە سەرئاوکەون لە هەر شوێنێکی ستوونی ئاوەکە بۆ چەند خولەکێک بۆ مانگێک،
‎هەندێک جار هەزاران میل ڕادەماڵرێن ‎لە زەریای گەورەدا،
‎دوور لە ئەو سەردەریایانەی کە ئەوان لێی لە دایک بوون.
بەدرێژایی ڕێگەکە، پێویستە بە سەرکەوتوویی خۆیان بە دووربگرن لە ڕاوکردن،
‎خواردنی دەستدەکەوێت، و سەر شەپۆلی گونجاو دەبێت بۆ دۆزینەوەی ژینگەیەکی گونجاو،
‎کە لەوانەیە ببێتە دەرزییەک لە کەلەبەرێکی گەورەی زەریادا.
‎کەواتە، چۆن ئەم کارەیان کرد؟
‎تا ئەم دواییانەش، زیندەوەرناسانی دەریایی پێیان وابوو بەزۆری ماسی كرمۆكەی بە نادیاری ڕادەماڵرێن،
بەهۆی شەپۆڵی زەریا ‎پەرش دەبن بەرەو شوێنێكی دوور.
‎بەڵام لە 20 ساڵی ڕابردوودا ‎توێژینەوەی نوێ پێشنیاری کردووە
‎ئەو كرمۆكانە لەوانەیە وانەبن وەك ئەوەی ئەوەنە بێ دەرەتان دەرئەكەون،
‎و توانایان هەیە چارەنووسی خۆیان لە ناو پولەكەكانی خۆیاندا دیاری بکەن
‎بۆ ئەوەی شانسی مانەوەیان زیاد بکەن.
‎زۆرجۆر لە كرمۆكەكان لەپڕ ئەبنە مەلەوانێكی بەهێز،
‎و دەتوانن بە ستونی لە ستوونی ئاودا بجولێت تا جێگای خۆیان بكەنەوە لە ئاوە جیاوازەكان
و شەپۆڵەکان هاوکاریان دەکەن.
لەوانەیە ‎ئەم ماسیانە باشترین ڕێگەكان هەڵبژێرن بەرەو ماڵە كۆتاییەكانیان.
‎كاتێك بەدوای ئەو ماڵانەدا دەگەڕێن،
بەڵگەکان ئەوە نیشان دەدەن کە کرمۆکەی ڕابەر لە ڕێگەی چەندین سیستەمی هەستەوەری ئاڵۆز،
‎هەردوو بۆن و دەنگ دیاری دەکات.
بە تایبەتی، ‎بۆن، ڕێگە بە كرمۆكە دەدات بۆ دیاریكردنی جیاوازییەكان لە نێوان ژینگەکان،
‎تەنانەت لە نزیک مەرجانەی دەریاییش،
‎یارمەتیان دەدات بە ڕێنماییکردنیان بەرەو شوێنێكی باشتر بۆ پێگەیشتووان،
‎زۆریان بەرەو ناوچەی دوور لە خۆیانەوە سەردەکەون ‎چەند میلێک دوورن لە شوێنی لەدایک بوونەکەیان.
‎بەڵام هەندێک بۆن بەکار دەهینن ‎لەگەڵ نیشانەی هەستەوەری تر
‎بۆ گەڕانەوە بەرەو ئەو سەری دەریایانەی ‎کە لێی لە دایک بوون،
‎تەنانەت ئەگەر بۆ ماوەی چەندین مانگیش لە قۆناغی كرمۆكەیدا بمێنێتەوە.
‎کەواتە، چی ڕوودەدات کاتێک كرمۆكەیەك مەرجانی دەریایی گونجاو بدۆزێتەوە ؟
‎ئایا هەموو مەترسیەکان لە یەک بازدان لە ستوونی ئاوەکە،
‎بەهیوای ئەوەی لە خاڵی ڕاست دا بنیشێنەوە بۆ جێگیر بوون،
هەرووها گۆڕا ن بۆ پێگەیشتوو؟
‎بە تەواوەتی نا.
‎لە جیاتی ئەوە، كرمۆكە وا دەردەکەوێت زیاتر لە سیستەمی هەڵواسیندا بن.
‎كرمۆكەكان لە ستوونی ئاوەکە دابەزن بۆی لە ژێرەوە مەرجانی دەریاییەكە بپشکننن.
‎ئەگەر رەوش باش نەبێت، دەتوانن بازبدەنەوە سەرەوە
‎بۆ ناو بارستەی ئاوی بەرزتر،
‎چانسێکە کە ئەو دەریای ئەیدۆزنەوە گونجاوتر بێت.
‎بەڵام ئەمە ئەو خاڵەیە کە زانیاری ئێمە کۆتایی پێدێت.
‎ئێمە جووڵە جوگرافییەکان نازانین ‎لە تاكێکی كرمۆكەوە بۆ زۆربەی جۆرەکان.
‎هەروەها نازانین کام نیشانەی ژینگەیی و ڕەفتاربەکار دەهینن
‎بۆ چوونە سەر ئەو دەریایانەی کە ناوی دەنێن ماڵ.
بەڵام ئێمە دەزانین ئەم گەشتکەرە بچووکانە
‎لە بوونەوەرە لاواز و بێدەسەڵاتەكان زیاترن
‎زانست جارێک بڕوای پێکردن.
نهێنیی ‎ژیانی ماسی ساوا ‎بە شێوەیەکی زۆر نادیار ماوەتەوە بۆ ئێمە،
‎سەرکێشیە نەناسراوەكان چاوەڕێی وتن دەکەن.