Bir süredir kişilerin öz geçmişlerinde belirtilen özellikler ve
övgüye değer kişilik özellikleri arasındaki fark hakkında düşünüyorum.
Öz geçmiş özellikleri, CV'nizde bahsettiğiniz değerlerdir ve
bunlar, iş hayatına atılmanızı sağlayan unsurlardır.
Övgüyle bahsedilen kişilik özellikleriniz ise
sizinle ilgili tavsiye mektuplarında yazılmış olanlardır.
Bunlar daha derin bir anlam içerir,
aslında kim olduğunuzu, ilişkilerinizin yapısını,
cesur, sevecen, güvenilir, uyumlu olup olmadığınızı anlatır.
Kendim de dahil birçoğumuz bu meziyetlerin
daha önemli değerler olduğunu düşünürüz.
En azından benim en çok üzerinde durduğum ve düşündüklerim bu değerler midir?
Cevabım: Hayır.
Evet, bu sorunla ilgili çok düşündüm ve
aslında beni bunu düşünmeye iten bir düşünür vardı.
Joseph Soloveitchik adında bir haham;
kendisi 1965'te "Yalnız Adam İnanç" adlı bir kitap yazdı.
İnsan doğasının iki yönü olduğunu söylüyordu,
bunlara Adem 1 ve Adem 2 adlarını vermişti.
Adem 1; insan doğasının maddeci ve hırslı olan
ve dışarıdan görünen tarafını temsil eder.
Yapmak ve yaratmak ister;
şirketler kurar, yeni şeyler yaratır.
Adem 2 ise insan doğasının daha basit ve sıradan olan kısmıdır.
Sadece iyi şeyler yapmak değil, iyi biri olmak ister,
içsel bir yaşam sürer,
Tanrı'ya, yaradılışa ve olasılıklara inanır.
Adem 1 Dünya'yı fethetmek ister.
Adem 2 ise bir mesleki ünvan sahibi olup Dünya'nın kurallarına uymak ister.
Adem 1 elde ettiği başarılardan zevk alırken
Adem 2 ise içsel uyum ve içsel kudretten keyif alır.
Adem 1 işlerin nasıl yürüdüğünü sorar.
Adem 2, "niçin buradayız" sorusuna cevap arar.
Adem 1 "başarı"yı ilke edinmiştir.
Adem 2'nin ilkesi ise "sevgi, günahlardan arınma ve aldığının karşılığını verme"dir.
Soloveitchik insan doğasının bu iki yönünün
birbiriyle savaş halinde olduğunu iddia eder.
Dışsal başarı ile içsel değerler arasında
sürekli bir kendiyle çatışma halinde yaşıyoruz.
Burada önemli olan ince nokta ise
doğamızın bu farklı iki yönünün
farklı mantıklarla işliyor olmalarıdır.
Dışsal mantık iktisadi bir mantıktır:
girdi çıktı'ya yol açar; risk mükafatı getirir.
Doğamızın içsel yönü ise manevi bir mantığa sahiptir
ve bu mantık genelde ters işler.
Almak için vermek zorundasınızdır.
İçsel bir güç kazanabilmeniz için
dışsal bir şeyden feragat etmeniz gerekir.
İstediğinizi elde etme hırsını yenmeniz şarttır.
"Kendini gerçekleştirmek" için, kendinizi unutmak zorundasınız.
Kendinizi bulabilmek için kendinizi kaybetmelisiniz.
Bizler Adem 1'in kabul gördüğü ve genellikle Adem 2'nin ihmal edildiği
bir toplumda yaşıyoruz.
Problem şudur: Bu durum bizleri hayatı bir oyun olarak gören
kurnaz bir hayvana dönüştürür ve
soğuk, çıkarcı yaratıklar haline geliriz.
Olmasını arzu ettiğimiz "ben" ile gerçekte olduğumuz kişi
arasında bir fark olduğunu anladığımız noktada
bir şekilde orta yolu bulmaya çalışırız.
Arzu ettiğiniz şekilde bir övgüyü hak etmek yerine
bir başkasının size bunu bahşetmesini istiyorsunuz.
İnanç derinliğine sahip değilsiniz.
Duygusal bir zenginliğiniz yok.
Yerine getirilmesi bir ömürden fazla sürebilecek
görevlere olan bağlılığa sahip değilsiniz.
Bana yıllardır şu sorulur:
Sağlam ve eksiksiz bir Adem 2, derin bir karakter
nasıl yaratılır?
Tarih boyunca insanlar kendi geçmişlerine
geri dönüp baktılar,
kimi zaman hayatlarındaki değerli bir zamana gittiler,
mesela çocukluklarına...
... ve genelde akıl geçmişte belli anlara giderek,
utanç duyulan bir zamana yöneldi;
işlenen bir günah, bencilce bir davranış,
ihmalkar ya da sığ bir hareket,
öfke suçu, kendine acıma günahı,
insanları memnun etme çabası, cesaret yoksunluğu gibi.
Adem 1, güçlü yanlarınızı geliştirerek yaratılır.
Adem 2 ise zayıf yönlerinizle savaşarak inşa edilir.
İçinize doğru bir yolculuk yaparak
hayatınız boyunca sürekli yaptığınız hatanın ne olduğunu bulursunuz.
Bu artık sizin imzanız haline gelmiş ve
diğer hataları doğuran, sürekli yaptığınız bir yanlıştır.
Ve siz bu hatanızla mücadele eder, adeta onunla savaşırsınız.
Bu mücadelenin ve cefanın sonucunda,
bir karakter derinliği inşa edilmiş olur.
Bizlere genelde içimizdeki günahların
farkına varmamız öğretilmemiştir.
Bu sebeple kültürümüzde
bu günahlarla savaşmak, onlarla yüzleşip
mücadele etmek de bizlere öğretilmemiştir.
Bizler Adem 1 zihniyetine sahip bir kültürde yaşıyoruz
ve Adem 2 hakkında konuşma özürlüyüz.
Son olarak, Adem 1 ve Adem 2 yaşamını
bütünüyle yaşamış olan Reinhold Niebuhr
bu yüzleşmeyi şu şekilde özetlemiştir:
"Yapılmaya değer hiçbir şey bizim sağlığımızda başarılamaz;
bu sebeple bizleri kurtaracak olan şey umuttur.
Doğru, güzel ya da iyi olan hiçbir şey
geçmişin herhangi bir dolaysız bağlamında anlam taşımaz;
bu sebeple bizleri kurtaracak olan şey inançtır.
Ne kadar erdemli olursa olsun, yaptığımız hiçbir şey tek başına başarılmış değildir;
bu sebeple bizi kurtaracak olan şey sevgidir.
Erdemli hiçbir hareket, dostumuzun veya düşmanımızın bakış açısına göre
kendi bakış açımızdan gördüğümüz kadar erdemli değildir.
Bu sebeple bizi kurtaracak olan şey
sevginin en nihai şekli olan affediciliktir."
Teşekkürler.
(Alkışlar)