Nie mogę ich zapomnieć.
Nazywali się Aslan, Alik, Andrei,
Fernanda, Fred, Galina, Gunnhild,
Hans, Ingeborg, Matti, Natalya,
Nancy, Sheryl, Usman, Zarema.
To tylko kilkoro z nich.
Dla wielu, ich egzystencja i człowieczeństwo
zostały sprowadzone do statystyk
i nazwane chłodno "incydentami bezpieczeństwa".
Dla mnie byli kolegami,
pracownikami humanitarnymi,
którzy próbowali pomóc ofiarom wojny w Czeczeni w latach 90.
Pracowali jako pielęgniarze, logistycy, eksperci od budowy schronień,
tłumacze, asystenci prawni.
Za tę służbę zostali zamordowani,
ich rodziny zostały rozbite,
a ich historia w dużej mierze zapomniana.
Nikogo nie skazano za te zbrodnie.
Nie mogę ich zapomnieć.
Oni we mnie żyją,
wspomnienia po nich nadają znaczenia każdemu dniu,
ale nawiedzają też ciemne zakamarki mojego umysłu.
Jako pracownicy pomocy humanitarnej
stanęli po stronie ofiar,
żeby im pomóc, dodać otuchy, zapewnić bezpieczeństwo.
Jednak kiedy sami potrzebowali ochrony,
nikt nie przyszedł z pomocą.
Widząc nagłówki gazet,
opisujące wojnę w Iraku lub Syrii,
"Pracownik pomocy porwany", "Egzekucja zakładnika",
ludzie pytają: "Kim oni są?
Skąd oni się tam wzięli?
Kto ich do tego zmotywował?".
Staliśmy się obojętni na zbrodnie.
To dlatego tutaj dzisiaj jestem.
Musimy znaleźć sposób, by o nich pamiętać.
Musimy zrozumieć wartości, dla których poświęcili swoje życie.
Musimy żądać sprawiedliwości.
Kiedy w 1996 roku Wysoki Komisarz ONZ ds. Uchodźców
wysłał mnie na Północny Kaukaz
zdawałem sobie sprawę z ryzyka.
Pięciu z moich kolegów zostało zabitych,
trzech - poważnie rannych,
siedmiu wzięto jako zakładników.
Byliśmy więc ostrożni.
Jeździliśmy w opancerzonych pojazdach, używaliśmy samochodów-przynęt,
zmienialiśmy trasy, zmienialiśmy domy,
zachowywaliśmy wszystkie możliwe środki bezpieczeństwa.
Jednak pewnej zimowej nocy, w styczniu 1998 roku, nadeszła moja kolej.
Kiedy z ochroniarzem wszedłem do mojego mieszkania we Władykaukazie,
natychmiast otoczyła nas grupa uzbrojonych mężczyzn.
Cisnęli ochroniarza na ziemię,
pobili go, związali i wyciągnęli na zewnątrz.
Mnie zakuli w kajdanki, zawiązali mi oczy i kazali klęczeć.
Poczułem tłumik pistoletu na karku.
W takiej sytuacji nie ma czasu na myślenie, na modlitwę.
Przed oczami przeleciało mi całe moje życie.
Zajęło mi trochę czasu, zanim zrozumiałem,
że zamaskowani mężczyźni nie przyszli mnie zabić,
tylko żeby mnie porwać na czyjeś zlecenie.
Tego dnia zaczął się dla mnie proces odczłowieczania.
Nie byłem niczym więcej niż towarem.
Normalnie o tym nie mówię,
ale dziś chcę opowiedzieć wam trochę o 317 dniach spędzonych w niewoli.
Trzymano mnie w podziemnej celi,
w całkowitej ciemności,
przez 23 godziny i 45 minut dziennie.
Potem przychodziło dwóch strażników.
Przynosili mi duży kawałek chleba,
miskę zupy i świecę.
Świeca paliła się 15 minut,
15 minut cennego światła.
Potem ją zabierali, a ja wracałem do ciemności.
Przykuli mnie metalowym kablem do łóżka.
Mogłem zrobić tylko cztery małe kroki.
Zawsze marzyłem o piątym.
Bez telewizji, radia, gazet, kogokolwiek do rozmowy.
Nie miałem ręcznika, mydła, papieru toaletowego,
tylko dwa metalowe wiadra, jedno na wodę, drugie na odchody.
Możecie sobie wyobrazić,
że udawanie egzekucji może być rozrywką dla strażników
kiedy chcą się poznęcać albo są po prostu znudzeni lub pijani?
Powoli doprowadzali mnie do szału.
Izolacja i ciemność są trudne do opisania.
Jak można opisać nic?
Żadne słowa nie opiszą głębi samotności, jakiej doznałem.
Balansowałem na granicy między rozsądkiem a szaleństwem.
Czasem w ciemności grałem w wyimaginowane warcaby.
Zaczynałem od czarnych pionków,
potem ruszałem białymi,
wracałem do czarnych, próbując przechytrzyć przeciwnika.
Od tamtej pory już nie gram w warcaby.
Dręczyły mnie myśli o rodzinie i moim towarzyszu, ochroniarzu Ediku.
Nie wiedziałem, co się z nim stało.
By nie myśleć, próbowałem wypełnić czas
wykonując wszelkie możliwe ćwiczenia fizyczne.
Próbowałem się modlić, próbowałem różnych gier pamięciowych.
Jednak ciemność tworzy absurdalne myśli.
Jedna część mózgu nakazuje stawiać opór, krzyczeć, płakać,
a druga każe się zamknąć i wytrzymać do końca.
W tej ciągłej wewnętrznej debacie nie ma żadnego arbitra.
Pewnego dnia strażnik powiedział:
"Dziś będziesz klęczeć i żebrać o jedzenie".
Nie byłem w dobrym nastroju, więc go obraziłem.
Obraziłem jego matkę, obraziłem jego przodków.
Konsekwencja była umiarkowana; wyrzucił jedzenie do wiadra z odchodami.
Następnego dnia wrócił z tym samym żądaniem.
Dostał tę samą odpowiedź,
co wywołało tę samą reakcję.
Cztery dni później bolało mnie całe ciało.
Nie wiedziałem, że głód boli tak mocno, kiedy je się tak mało,
więc kiedy przyszedł strażnik,
ukląkłem.
Błagałem o moje jedzenie.
Pokora była jedynym sposobem, by przetrwać do następnego dnia.
Po porwaniu przetransportowano mnie z Osetii Północnej do Czeczenii.
Trzy dni mozolnej podróży na pace różnych pojazdów.
Po przyjeździe przez 11 dni
przesłuchiwał mnie mężczyzna imieniem Rusłan.
Przesłuchania wyglądały tak samo.
Troszkę więcej światła. 45 minut.
Schodził do celi,
kazał strażnikom przywiązać mnie do krzesła
i włączał muzykę na cały regulator.
Wtedy wykrzykiwał pytania.
Krzyczał. Bił mnie.
Oszczędzę wam szczegółów.
Wielu pytań nie rozumiałem,
niektórych nawet nie chciałem zrozumieć.
Długość przesłuchania pokrywała się z długością płyty.
15 piosenek, 45 minut.
Za każdym razem wyczekiwałem ostatniej piosenki.
Pewnego dnia czy nocy, nie wiem dokładnie,
gdzieś nad celą usłyszałem płaczące dziecko,
chłopca, może dwu- lub trzylatka.
Kroki, zamieszanie, biegających w popłochu ludzi.
Kiedy Rusłan przyszedł następnego dnia,
zanim zadał mi pierwsze pytanie,
zapytałem go: "Jak czuje się twój syn? Czy ma się lepiej?".
Zaskoczyłem go tym pytaniem.
Był wściekły, że może strażnicy
mówili mi o jego życiu prywatnym.
Zacząłem mówić mu o pozarządowych organizacjach
wspomagających lokalne kliniki,
które mogłyby pomóc jego synowi.
Rozmawialiśmy o edukacji, o rodzinie.
Opowiedział mi o swoich dzieciach.
Ja opowiedziałem mu o swoich córkach.
Mówił o broni, samochodach, kobietach,
więc i ja musiałem mówić o broni, samochodach i kobietach.
Rozmawialiśmy do ostatniej piosenki.
Rusłan był najbrutalniejszym człowiekiem, jakiego spotkałem.
Po naszej rozmowie już nigdy więcej mnie nie dotknął.
Nie zadawał żadnych pytań.
Nie byłem już tylko towarem.
Dwa dni później przeniesiono mnie w inne miejsce.
Już na miejscu podszedł do mnie strażnik,
bardzo blisko, co zwykle się nie zdarzało,
i powiedział miękkim głosem:
"Chciałbym ci podziękować za pomoc,
jakiej twoja organizacja udzieliła mojej rodzinie,
kiedy zostaliśmy wysiedleni z Dagestanu".
Cóż mogłem odpowiedzieć?
Zabolało mnie to tak, jak gdyby ktoś wbił mi ostrze w brzuch.
Tygodniami zastanawiałem się,
jak pogodzić powody, dla których pomogliśmy tej rodzinie
i fakt, że jeden z jej członków wyrósł na najemnika.
Był młody i nieśmiały.
Nigdy nie widziałem jego twarzy.
Pewnie chciał dobrze.
Ale te 15 sekund sprawiło,
że zacząłem kwestionować wszystko, co do tej pory zrobiliśmy,
wszystkie moje poświęcenia.
Zacząłem się zastanawiać, jak oni nas widzą.
Dotąd przypuszczałem,
że wiedzą, dlaczego tam jesteśmy i co tam robimy.
Myliłem się.
Nie łatwo jest wytłumaczyć, dlaczego to robimy,
nawet najbliższym.
Nie jesteśmy idealni, nie jesteśmy lepsi,
nie jesteśmy grupą antyterrorystyczną,
nie jesteśmy superbohaterami,
nie zapobiegamy wojnom.
Wiemy, że pomoc humanitarna nie daje rozwiązań politycznych.
Pomagamy, bo każde życie jest ważne.
Ocalenie jednej osoby, rodziny, małej grupy ludzi,
robi wielką różnicę.
Tsunami, trzęsienie ziemi czy tajfun
przyciągają ekipy ratowników z całego świata,
tygodniami przeszukujące gruzy.
Nikt nie pyta, po co.
Każde życie się liczy,
a przynajmniej powinno.
To samo dzieje się, kiedy pomagamy uchodźcom,
ludziom wysiedlonym ze swoich państw w wyniku konfliktów, bezpaństwowcom.
Znam wielu ludzi,
którzy w obliczu wielkiego cierpienia
czują się bezsilni i zaprzestają pomocy.
Szkoda, bo istnieje wiele sposobów pomocy.
My nie dajemy się poczuciu bezsilności.
Robimy, co w naszej mocy,
by zapewnić ochronę i spokój.
Musimy.
Nie możemy postąpić inaczej.
To dzięki temu czujemy się ludźmi.
To moje zdjęcie w dniu, kiedy mnie uwolniono.
Kilka miesięcy później spotkałem się z ówczesnym premierem Francji.
Oto co od niego usłyszałem:
"Wykazałeś się brakiem odpowiedzialności, jadąc do Północnego Kaukazu.
Nie wiesz, jak wiele problemów nam to przysporzyło".
To było krótkie spotkanie.
(Śmiech)
Pomoc ludziom w niebezpieczeństwie to odpowiedzialność.
W tamtej wojnie, której tak naprawdę nikt nie chciał zakończyć,
a mamy takich dzisiaj wiele,
pomoc ludziom w potrzebie i zapewnienie im ochrony
nie było tylko aktem humanitaryzmu,
sprawiało prawdziwą różnicę.
Dlaczego nie mógł tego zrozumieć?
Mamy obowiązek próbować.
Słyszeliście zapewne o zasadzie "odpowiedzialności za ochronę".
Rezultaty proponowanych rozwiązań zależą od wielu czynników.
Możemy nawet przegrać, ale jest coś gorszego niż przegrana.
Brak jakichkolwiek starań.
Życie tych, którzy wybiorą taką właśnie pracę
będzie pełne szczęścia i smutku,
bo jest wielu ludzi, którym nie możemy pomóc,
wielu, których nie możemy ochronić, wielu, których nie uratowaliśmy.
Nazywam ich moimi duchami,
bo doświadczywszy ich cierpienia
wziąłem trochę tego cierpienia na siebie.
Wielu młodych pracownikow humanitarnych
wynosi wiele goryczy ze swoich pierwszych doświadczeń.
Stają się świadkami sytuacji,
których nie potrafią zmienić.
Muszą nauczyć się to akceptować
i stopniowo przekształcać w pozytywną energię.
To trudne.
Wielu tego nie potrafi,
ale dla tych, którym się to udaje nie istnieje lepsza praca.
Ich działania robią różnice widoczne każdego dnia.
Pracownicy humanitarni znają ryzyko, jakie biorą na siebie,
wkraczając na tereny konfliktowe i pokonfliktowe.
Nasza praca staje się coraz bardziej niebezpieczna.
Nienaruszalność ludzkiego życia zanika.
Czy wiedzieliście, że od 2000 roku potroiła się liczba ataków
na pracowników pomocy humanitarnej.
Rok 2013 ustanowił nowe rekordy:
153 zabitych,
171 poważnie rannych,
134 porwanych.
Tak wiele zniszczonych istnień.
Przed rozpoczęciem wojny w Somalii w późnych latach 80.
pracownicy humanitarni stali się ofiarami wielu ataków,
których tak naprawdę nie byli celem,
to tak zwane straty uboczne.
To się zmieniło.
Popatrzcie na to zdjęcie.
Bagdad, sierpień 2003.
24 zamordowanych.
Nie jest już tak, jak wcześniej,
kiedy ochraniały nas flagi ONZ lub Czerwonego Krzyża.
Przez ostatnie 20 lat
krzyżowały się ze sobą grupy przestępcze i niektóre grupy polityczne,
co dało rodzaj mieszańców,
z którymi nie da się porozumieć.
Zasady humanitarne są testowane, poddawane w wątpliwość i ignorowane,
ale, co ważniejsze, porzuciliśmy szukanie sprawiedliwości.
Ataki na pracowników humanitarnych
pozostają bez konsekwencji.
Po uwolnieniu powiedziano mi,
żebym nie szukał sprawiedliwości,
że to nie przyniesie nic dobrego.
Poza tym mógłbym narazić innych na niebezpieczeństwo.
Dopiero po kilku latach aresztowano trójkę osób,
które były powiązane z porwaniem.
To był wyjątek.
Nikt nie szukał sprawiedliwości w imieniu pracowników humanitarnych
zabitych i porwanych w Czeczenii w latach 1995-1999
lub gdziekolwiek indziej na świecie.
To jest nie do zaakceptowania.
To jest niewybaczalne.
Ataki na pracowników humanitarnych są przestępstwem w prawie międzynarodowym.
Te zbrodnie nie powinny być bezkarne.
Musimy zakończyć ten okres bezkarności.
Musimy zdać sobię sprawę, że ataki na pracowników humanitarnych
to ataki na człowieczeństwo samo w sobie.
Doprowadza mnie to do wściekłości.
Wiem, że jestem szczęściarzem w porównaniu do uchodźców, którym pomagam.
Moje miasto nie zostało doszczętnie zniszczone.
Moi najbliższych nie zabito na moich oczach.
Mój kraj nigdy nie stracił suwerenności.
Wiem, że miałem więcej szczęścia niż inni zakładnicy.
Cztery dni przed moim uwolnieniem
ścięto czterech innych zakładników
kilka kilometrów od miejsca, gdzie byłem trzymany w niewoli.
Dlaczego ich?
Dlaczego jestem dzisiaj tutaj?
Nie ma prostej odpowiedzi.
Otrzymałem ogromną pomoc od moich krewnych,
przyjaciół, znajomych i obcych.
Latami pomagali mi wyjść z depresji.
Nie każdy otrzymał tyle uwagi.
Wielu z moich kolegów po traumatycznych przeżyciach
odebrało sobie życie.
Dziewięciu znam z imienia.
Wielu kolegów rozwiodło się po traumatycznych doświadczeniach,
bo nie umieli się już porozumiewać ze współmałżonkami.
Przestałem ich liczyć.
Za ten sposób życia wyznaczono cenę.
W Rosji wszystkie pomniki mają wyryty u szczytu piękny napis.
Brzmi następująco. (Po rosyjsku)
"Nikt nie będzie zapomniany, niczego nie zapomnimy".
Nie mogę zapomnieć o straconych kolegach.
Niczego nie mogę zapomnieć.
Wzywam was, byście pamiętali o ich poświęceniu
i domagali się lepszej ochrony
dla pracowników humanitarnych na całym świecie.
Nie możemy pozwolić, by zgasł promyk nadziei, jaki nam dają.
Po moich przejściach
wielu kolegów pytało, czemu to dalej robię.
"Dlaczego wybrałeś taką pracę?
Dlaczego do tego wróciłeś?".
Moja odpowiedź była prosta:
jeśli bym się wycofał,
oznaczałoby to, że porywacze wygrali,
że odebrali mi duszę
i człowieczeństwo.
Dziękuję.
(Brawa)