کاتێ نۆ ساڵ بووم،
دایکم لێی پرسیم کە ماڵەکەم چۆن دەبێت،
منیش ئەم قارچکە جادوویەم کێشا.
و دواتر بەڕاستی بنیاتی نا.
(پێکەنین)
پێم وانیە کە درکم بە نائاسایی ئەمە کردبێ لەو کاتەدا،
لەوانەیە هێشتا درکم پێنەکردبێ،
چونکە هێشتا دیزاینی خانوو ئەکەم.
ئەمە ماڵێکی پێشەکی داواکراوی شەش نهۆمییە لە دورگەی بالی.
بە تەواوی لە قامیش پێکهاتووە.
ژووری دانیشتنەکە لە قاتی چوارە و لە دۆڵەکە دەڕوانێت.
بە پردێک دەچیتە ناو خانووەکە.
بۆ چارەسەری گەرمی هێڵەکەمەرەییەکان،
بنمیچی چەماوەمان بەکارهێنا تاوەکو شنەباکان بچنەژوورەوە.
وەلێ هەندێ ژوور بەرزە پەنجەرەی هەیە تا هەوا سازاندنەکەی پارێزراو بێت
و مێشوولەکانیش دەربکات.
ئەم ژوورەمان بە کراوەیی جێهێشت.
هەواسازاندنێکمان کرد، تەختەخەوی چادرمان بەکارهێنا.
و یەکێک لە کڕیارەکان ژوورێکی تیڤی دەویست لە سوچێکی ژووری دانیشتنەکەدا.
شوێنێکی جیابووەوە و دیواری بەرز کە هەستت بە باشی نەدەکرد تێیدا،
بۆیە لە جێی ئەوە، ئەم حەسیرە گەورە چنراوەمان بەکارهێنا.
ئێستا، هەموو پێداوێستییە بەنرخەکانمان هەیە، وەک گەرماوەکان.
ئەمە سەبەتەیەکە لە سوچی ژووری دانیشتنەکەدا،
و دەبێ پێتان بڵێم کە هەندی خەڵک دوو دڵن لەبەکارهێنانی.
هێشتا تاقیکردنەوەی دابڕینی دەنگمان نەکردووە.
(پێکەنین)
کەوایە زۆر شت هەن کە هێشتا ئیشی لەسەر دەکەین،
بەڵام شتێ کە فێری بووم
ئەوەیە کە قامیش باش مامەڵەت لەگەڵ دەکات گەر بە ڕاستی بەکاریبهێنیت.
لە ڕاستیدا گیایەکی کێوییە.
لەزەویەکی بێ بەر گەشەدەکات--
کەنداڵ و ناوچەی شاخاویدا.
لە بن ئاوی تاڤگە، ئاوی بەهاران، تیشکی خۆر،
و ١٤٥٠ جۆری قامیش لە جیهاندا گەشەدەکەن،
تەنها ٧ جۆریان بەکاردێنین.
ئەوە باوکمە.
ئەو بوو فێری بیناکاری کردم بە قامیش،
لەنێو کۆمەڵە درەختێکدا وەستاوە
کە Dendrocalamus asper niger ە ، حەوت ساڵ لەمەوبەر چاندی.
هەموو ساڵی بەرهەمی نوێی ڕووەکی نوێێ لێبەرهەم دێت
لە گەشەی بەرهەماکانمان دەڕوانی کە لە سێ ڕۆژدا مەترێک گەشەیان کرد هەفتەی پێشوو،
جا لەبارەی تەختەیەکی گونجاو دەدوێین لە سێ ساڵدا.
دروێنەی هەزاران کۆمەڵەی ڕووەکی هاوخێزانمان کرد.
کە پێی دەڵێین بێتونگ، بەڕاستی بەرزە،
کە نزیکی ١٨ مەتری سوودمەندە بۆ ئیش.
بە بارهەڵگرێک لە شاخەکە دەیهێنینە خوارەوە،
و بەهێزە: هەمان گرژی ستیلی هەیە،
هەمان توانای پەستاوتنی کۆنکرێتی هەیە.
توند پێکیان دەبەستین و هەر چوار ،تەنێک دینگەیەکی لێ پێکدێن
دەتوانرێ لێی پێکبێت.
چوونکە ناوبۆشە، کەم کێشە،
كێشی کەمە بە جۆری بە هەندێ پیاو بەرزدەبێتەوە،
یاخود، یەک ژن.
(پێکەنین) (چەپڵەڕیزان)
کاتێ باوکم گرین سکوڵی لە بالی بنیات نا،
قامیشی هەڵبژارد بۆ هەموو بیناکانی شوێنەکە،
چون ئەو وەک بەڵێنێك دەیبینی.
بەڵینێکە بۆ منداڵان.
مادەیەکی گونجاو بۆ سرووشت، کە هەرگیز تەواو نەبێت.
و کاتێک شەش ساڵ پێش ئێستا بنیاتەکەیم بینی لەژێر بیناکارییدا
بیرم لەوە کردەوە، ئەمە زۆر نایابە.
لە چواردەورمان گەشە دەکات.
بەهێزە. پوختە.
دژە زەمین لەرزەیە.
بۆ زووتر دەستمان پێنەکرد؟ دواتر چی لێ دروست دەکەین؟
جا لەگەڵ بنیاتنەرە ڕەسەناکانی گرین سکوڵ،
ئیبوکوم دۆزیەوە.
ئیبو واتە 'دایک' و کو واتە 'هی من'، پێکەوە واتای دایە زەوی من دەدات،
و لە ئیبوکو، ئێمە تیمێکی پیشەساز، تەلارساز، دیزاینەرین،
و ئەوەی ئێمە دەیکەین، دۆزینەوەی شێوازی نوێێ بیناکارییە.
لەم پێنج ساڵەی ئیشمان پێکەوە،
زیاد لە ٥٠ بنیاتی بێهاوتامان کرد، زۆربەیان لە بالی بوون.
نۆدانەیان، لادێی سەوزن--
ئەو وێنانەی بینیتان ماڵەکانی ئەم لادێیانە بوون--
بە کەل و پەلی جیاواز پڕمانکردنەوە،
لە چواردەری باخی میوەهاتمان چاند،
بە دڵخۆشیەوە میوانداریتان دەکەین رۆژێ سەردانی بکەن.
لەو کاتەی لەوێن، دەتوانن گرین سکوڵ ببینن--
بەردەوامین لە بنیاتنانی پۆلێک ساڵانە--
هەروا خانووە قارچکەکەم نۆژەن کردەوە.
ئێمە ئیش لەسەر خانووچکە دەکەین بۆ هەناردە.
ئەمە ماڵی سومبەنی شێوازی کۆنە کە لەبەریمان گرتەوە,
بە تەواوی لە هەموو وردەکارییەک و پێکنانی ماددەکاندا.
خواردنگەیەک لەگەڵ مەدبەخێکی هەوا کراوە.
لە مەدبەخ دەچێت، وایە؟
و پردێکی ٢٢ مەتری، ڕوبارەکەی بڕیوە.
جا، ئەوەی ئێمە دەیکەین، بە تەواوەتی نوێ نییە.
لە خانووچکەکانەوە بۆ پردە درێژە پێدراوەکان، وەک ئەمە لە جاڤا،
قامیش لە تەواوی هەرێمە خولگەییەکانی جیهان بەکارهاتووە
بۆ نزیەی دەیەها هەزار ساڵ.
چەندەها دورگە و کیشوەر هەن، کە بە بەلەمی لە قامیش درووستکراو پێی گەشتووین.
بەڵام تا ئەم نزیکانە،
قورسە قامیش لە حەشەراتەکان بپارێزین،
هەروا، هەموو ئەو شتانەی لە قامیش درووستکراوبوون لەناوچوون.
نەپارێزراوی قامیش لە کەش و هەواکاندا.
ئەو قامیشانەی چاک نەکراون، حەشەرەکان دەیخۆن و دەبێ بە تۆز.
جا بۆیە زۆربەی خەڵکی، بەتایبەت لە ئاسیا،
وا بیردەکەنەوە ناکرێ ئەونە هەژار بیت یا ئەونە لادێی بیت کە بتەوێ
لە خانووی قامیشیدا بژیت.
جا ئێمەش بیرمان کردەوە،
چی پێویستە بیکەین تا بیرکردنەوەیان بگۆڕین،
تا خەڵکی قایل بکەین قامیش شایەنی ئەوەیە بنیاکاری پێ بکەین،
کەمتر شایەنی فڕێدان بێت؟
سەرەتا، چارەسەری سەلامەتمان پێویستە،
بۆراکس خوێیەکی سرووشتییە.
کە وا لە قامیش دەکا ببێتە ماددەیەکی بنیاکاری درێژخایەن.
مامەڵەیەکی گونجاو، دیزاینێکی ورد
و بنیاتی قامیش دەتوانێ هەتا هەتایە بمێنێ.
دووەم، شتێکی نائاسایی لێ بنیات بنێێن.
کە خەڵکی بجوڵێنێت.
خۆشحاڵانە،
وەستای بەلەمەکانی کلتوری بالێنیس
کە وان قەدری وەستاکانیان دەزانن.
جا کۆکردنەوەی ئەوان لەگەڵ ئیشکەرە چاونەترسەکان
لە تەلارسازە نوێەکانی مەشق پیکراوە ناوخۆییەکان
و دیزاینەرکان و ئەندازیارەکان،
و دایم لەبیرت بێ کە دیزاینی دینگەیەک دەکەیت
کە چەماوەیە، لاربووەوەیە، ناوبۆشە.
هیچ دوو دینگەیەک لەیەک ناچن، هیچ دینگەیەکی ڕێك نییە،
هیچ تەختەی ئامادەکراوی ٢ بە ٤ ئینج نییە لێرە.
ئیشی دەقیق، هاوكێشەکانی ئیشە باشەکان لەگەڵ ووشەکاری تەلارسازی
لێرە یەک ناگرنەوە.
بەڵکو دەبوو خۆمان یاساکانی خۆمان دابهێنین.
پرسیارمان لە قامیش کرد، لە چیدا باشە، دەیەوێت ببێتە چی،
ئەوەی ئەویش گوتی: ڕێزی لێبگرین، دیزاینێک بە بەهێزییەکەی بکەین،
لە ئاو بیپارێزین و زۆربەی بکەین بە چەماوە.
بۆیە ئێمە لە ڕاستییەکی سێ دووری دیزاین ئەکەین،
مۆدێلیەکەی درووست دەکەین بە سکەیڵ،
هەمان ئەو ماددانە بەکاردەهێنین کە خانووەکەی لێدرووست دەکەین
مۆدێل درووستکردن لە قامیش، هونەرێکە،
هەروەها کارێکی قورسی ئەندازیارییە.
جا ئەوە دیزاینی خانووەکەیە .
(پێکەنین)
بردمانە شوێنکارەکە،
بە ڕاستەی بچووک هەموو دینگەکانمان پێوا،
هەموو چەماوەکانمان پێوانە کرد، و پارچەیەک لە قامیشمان هەڵبژارد
بۆ ئەوەی خانووەکەی لێ درووست بکەین لە شوێنکارەکە.
کاتێ گەیشتینە وردەکارریەکان، ڕەچاوی هەموو شتمان کرد.
بۆ دەرگاکان دایم لاکێشەیی بن؟
بۆ خڕ نەبن؟
چۆن دەتوانی دەرگایەک باشتر بکەیت؟
ئەنجامەی دەرگا و زەمینکێشی دژ بوون،
و هەمیشە زەمینکێشی لە کۆتایدا دەیباتەوە،
جا بۆ تەوەرەی دەرگاکە لە ناوڕاست نەبێت
کە دەکرێت هەردەم هاوسەنگ بێت؟
بۆ شێوەی دەرگاکان وەک دڵۆپەی فرمێسك نەبن؟
بۆ کۆکردنەوەی سوودەکان و بەستنەوەی
بەم مادەیەوە،
دەبێت هەوڵێکی زۆر بدەین
لەگەڵ ئەو بەستنەوەیەدا، فەزایەکمان دۆزیەوە بۆ شتێکی نوێ.
بەرەنگارییەکە، چۆن بنمیچێک درووست دەکەی
گەر هیچ تەختەیەکی ڕێکت هەبێت ئیشی پێبکەیت؟
پێتان ئەڵێم کە هەندێ کات خەونم بە بەرد و داری ڕێکەوە دەبینی.
(پێکەنین)
بەڵام گەر کرێکاری کارامەت هەبێت
و ئەو قڵیشە بچووکانەت هەبێت،
بنمیچەکە بەیەکەوە ببەستیتەوە،
کانڤاس لە بنەکەی پێ ڕووپۆش بکەیت، بنەکەی بشاریتەوە.
چۆن دیزاینی کەوانتەرێکی خۆڕاگری مەدبەخ دەکەیت
کە یەکسان بێت لەگەل ئەم بنیاتە چەماوەیەی تۆ درووستت کردووە؟
لەتکردنی بەرد وەک تۆستی نان،
نەخشاندنی هەموو پارچەکان بەیەکەوە،
توێکڵەکەی پێوە جێبهێڵین،
ئەوەی ئەیکەین، زۆربەی ئیشی دەستن.
بەستەرەکانی بنیاتی بیناکەمان
تۆکمەکراون بە بەستەری ستیل، بەڵام زیاتر دەرزی لە قامیش درووستکراومان بەکارهێنا.
هەزارەها دەرزی قامیشی هەن لە هەر قاتێک.
ئەم زەمینە درەوشاوەیە لە پێستێکی تۆکمەی قامیش پێکهاتووە.
دەتوانی هەست بە بەرکەوتەکەی بکەین بە پێی پەتی.
و ئەو زەمینەیەی لەسەری دەڕۆیت، دەتوانێ
کاریگەری لەسەر شیوازی رۆشتنت هەبێت؟
دەتوانێت شوێنپێکانت بگۆڕێت کە لە کۆتایدا لە زەوی جێی دەهێڵیت؟
بیرمە نۆ ساڵی بووم
و هەستی سەرسامبوون
و شیمانە،
و کەمێك لە نموونایەتی.
ڕێیەکی دوورمان لە پێشە
و ڕێی زۆر بەجێمان کە لێیانەوە فێربووین،
بەڵام ئەو شتەی دەیزانم ئەوەیەم لەگەڵ بەهرەداری و ڕاسپاردنی بەڵێنێک،
دەتوانی جوانی و ئاسوودەی بهێنیتە بوون
و سەلامەتی و تەنانەت گرانبەهایی
لە ماددەیەک کە دووبارە گەشەدەکاتەوە.
سوپاس بۆ ئێوە.
(چەپڵەڕێزان)