Thử mic, thử mic, một, hai, ba.
Khi ban nhạc của bạn thử biểu diễn, sự phản hồi gây trở ngại khó chịu.
Nhưng trong một dàn giao hưởng tự nhiên, sự phản hồi không chỉ có lợi,
nó còn khiến mọi thứ ăn khớp.
Vậy thực chất sự phản hồi là gì?
Yếu tố mấu chốt, dù là trong âm thanh, trong môi trường hay khoa học xã hội.
nó đều được gọi là tương tác qua lại nhân quả.
Khi đó x tác động tới y, y tác động lại x.
Và cứ thế tạo thành một quá trình được gọi là vòng phản hồi.
Thế giới tự nhiên tuân theo cơ chế này,
nó được tạo bởi mối liên hệ giữa vật vô sinh và hữu sinh,
tạo khả năng phục hồi bằng cách kiểm soát
cách số lượng cá thể và lưới thức ăn thay đổi theo biến động.
Khi cây chết đi, chất vô cơ tạo thành mùn làm giàu đất,
một lượng chất hữu cơ cung cấp độ ẩm và dinh dưỡng
cho cây khác sinh trưởng.
Càng nhiều cây sinh trưởng rồi chết đi, sẽ có càng nhiều mùn được tạo ra
khiến cho càng nhiều cây sinh trưởng hơn, và cứ thế tiếp diễn.
Đây là một ví dụ về phản hồi tích cực,
một động lực thiết yếu để hình thành hệ sinh thái.
Nhưng nó được gọi là phản hồi tích cực không phải vì nó có lợi.
Nó được gọi là tích cực vì nó làm rõ một tác động hoặc thay đổi cụ thể
từ trạng thái trước đó.
Những vòng tích cực này có thể có hại
như khi phá rừng làm xói mòn đất,
vì nó làm mất chất hữu cơ và chất dinh dưỡng trong lòng đất,
khiến cho còn lại ít cây bám vào đất, và dẫn tới xói mòn mạnh hơn.
Ngược lại, phản hồi tiêu cực làm giảm hoặc chống lại thay đổi của hệ sinh thái
để giữ sự cân bằng ổn định.
Lấy ví dụ động vật ăn thịt và con mồi.
Khi sơn miêu ăn thỏ rừng, số lượng thỏ rừng bị giảm,
nhưng nó sẽ làm giảm nguồn thức ăn của sơn miêu, khiến chúng giảm số lượng,
như vậy tỉ lệ động vật ăn thịt giảm và số lượng thỏ rừng lại tăng lên.
Vòng tuần hoàn tạo ra một đồ thị lên xuống,
giữ một sự cân bằng lâu dài và cho phép chuỗi thức ăn tồn tại.
Quá trình phản hồi có thế phản trực giác
vì chúng ta thường quen với kịch bản dễ đoán về luật nhân quả.
Ví dụ, có thể dễ dàng nhận thấy
phun thuốc trừ sâu sẽ giúp cây sinh trưởng bằng cách giết côn trùng,
nhưng nó có thể gây phản ứng ngoài mong đợi.
Ví dụ, nếu phun thuốc làm giảm số lượng côn trùng,
động vật ăn chúng sẽ bị giảm nguồn thức ăn.
Và khi số lượng động vật ăn côn trùng giảm,
số lượng côn trùng sẽ lại tăng,
trái ngược với tác dụng của thuốc trừ sâu.
Lưu ý rằng phản hồi là sản phẩm giữa các mắt xích trong vòng.
Thêm một mắt xích tiêu cực sẽ đảo ngược toàn bộ tác động của phản hồi.
và một mắt xích yếu sẽ làm giảm tác động của phản hồi.
Mất một mắt xích, vòng phản hồi sẽ bị phá vỡ.
Nhưng đây chỉ là một ví dụ đơn giản
vì tự nhiên không chỉ gồm những chuỗi thức ăn riêng rẽ,
mà là cả một mạng lưới tương tác với nhau.
Vòng phản hồi có thể gián tiếp, xuất hiện qua những chuỗi dài.
Một lưới thức ăn gồm hai mươi mắt xích có thể tạo hàng nghìn vòng
mỗi vòng lên tới hai mươi mắt xích.
Nhưng thay vì tạo ra những tạp âm hỗn loạn,
vòng phản hồi trong hệ sinh thái lại hòa hợp với nhau,
tạo ra khuôn mẫu chung, giống như những nhạc cụ
kết hợp tạo thành bản nhạc phức hợp nhưng hài hòa.
Những phản hồi tiêu cực phạm vi rộng kiểm soát những phản hồi tích cực,
như trống duy trì nhịp điệu.
Bạn có thể xem cách hệ sinh thái hoạt động trong môi trường đặc trưng của nó
giống như đang thể hiện bản nhạc độc đáo.
Ở môi trường biển, quan hệ động vật ăn thịt-con mồi chiếm ưu thế,
những vòng tích cực và tiêu cực mạnh được ổn định bởi phản hồi tắt dần
là những vòng lớn mạnh với rất nhiều chu kì.
Môi trường sa mạc là nơi chuyển giao sinh khối rất ít,
và vòng phản hồi yếu qua xác sinh vật giống như những âm thanh đều đều.
Và ở rừng nhiệt đới, nơi có nguồn sinh vật đa dạng,
nhiều chất dinh dưỡng được trao đổi, phản hồi mạnh giữa sinh vật sống và chết,
giống như bản nhạc ấn tượng và tươi mới.
Mặc dù có những tác động để ổn định,
nhiều môi trường sống và hệ sinh thái vẫn phát triển và thay đổi theo thời gian,
giống như giai điệu chúng tạo ra.
Nạn phá rừng có thể khiến cánh rừng đầy sức sống thành đất hoang cằn cỗi,
như một ban nhạc xuất chúng tan rã sau khi mất ngôi sao.
Nhưng với thời gian, cánh đồng hoang lại có thể trở thành một khu rừng,
như một ban nhạc nghiệp dư thành dàn nhạc tuyệt vời, ấn tượng.