Tôi xin mời quý vị đến với câu chuyện của tàu vũ trụ Rosetta.
Bay theo và thả tàu thăm dò xuống bề mặt sao chổi,
là đam mê của tôi trong hai năm qua.
Để thực hiện điều đó,
tôi xin cung cấp cho quý vị vài thông tin về nguồn gốc của hệ mặt trời.
4.5 tỷ năm trước,
có một đám mây khí và bụi.
Ở trung tâm đám mây này, mặt trời của chúng ta hình thành và phát sáng.
Cùng với đó là sự hình thành của các hành tinh, sao chổi và thiên thạch.
Theo lý thuyết, điều đã xảy ra là
khi trái đất nguội đi sau thời điểm hình thành,
rất nhiều sao chổi va đập với Trái đất và cung cấp nước cho nó
Có lẽ, chúng cũng mang tới Trái đất những chất hữu cơ phức tạp,
và điều đó khởi đầu cho sự sống xuất hiện.
Quý vị có thể so sánh điều đó với việc chơi bộ ghép hình có 250 mảnh
và không phải bộ 2.000 mảnh ghép.
Sau đó, những hành tinh lớn như sao Mộc và sao Thổ,
chúng ở vị trí khác so với hiện nay,
và hút lẫn nhau bởi lực hấp dẫn,
chúng quét sạch tất cả những gì bên trong hệ mặt trời,
và các sao chổi
tập hợp lại trong Vành đai Kuiper,
đó là vành đai các vật thể ở ngoài quỹ đạo của sao Hải Vương.
Và đôi khi các vật thể này rơi vào nhau,
chúng chuyển hướng đi vì lực hấp dẫn,
rồi trọng lượng của sao Mộc hút chúng lại trong hệ mặt trời.
Và chúng trở thành sao chổi như chúng ta thấy trên bầu trời.
Điều cần chú ý ở đây là trong thời gian đó,
khoảng 4.5 tỷ năm,
những sao chổi di chuyển bên ngoài hệ mặt trời,
và không hề thay đổi--
giống như hệ mặt trời nhưng ở xa và lạnh.
Trên bầu trời, chúng giống như thế này.
Ta nhận biết chúng nhờ vào cái đuôi.
Thực ra có hai cái đuôi.
Một đuôi chứa bụi, bị thổi ra xa do gió mặt trời.
Đuôi kia chứa các hạt ion mang điện tích,
và chúng theo từ trường của hệ mặt trời.
Có lớp mây phủ sao chổi,
rồi đến phần lõi cứng, nó nhỏ quá chúng ta không thấy được,
quý vị cần lưu ý trong trường hợp của tàu Rosetta,
nó chỉ là một chấm trong bức ảnh.
Chúng ta chỉ ở cách xa sao chổi khoảng 20, 30, 40 kilomet
Vậy cái gì là cần nhớ?
Sao chổi chứa vật chất nguyên thủy để hệ mặt trời được hình thành,
vậy chúng có thành phần lý tưởng để nghiên cứu
nó là món quà được tặng tại thời điểm trái đất và sự sống hình thành.
Ta cũng chưa rõ trong sao chổi có
thành phần gì liên quan nguồn gốc sự sống.
Năm 1983, Cơ quan Vũ trụ Châu Âu ESA có chương trình dài hạn Horizon 2000,
gồm chương trình chính là chuyến hành trình đến sao chổi.
Và một nhiệm vụ phụ là phóng Giotto đến sao chổi, mà quý vị thấy đây,
năm 1986, Giotto bay về hướng sao chổi Halley trong đoàn của một tàu vũ trụ khác.
Từ kết quả của chương trình, ta thấy sáng tỏ :
các sao chổi là đối tượng lý tưởng để nghiên cứu hệ mặt trời.
Vì thế, chương trình tàu Rosetta đã được phê duyệt vào năm 1993
và nó được chuẩn bị phóng vào năm 2003,
nhưng một vấn đề xuất hiện với tên lửa Ariane.
Tuy nhiên, bộ phận P.R. của chúng tôi rất hào hứng,
sản xuất 1.000 cái đĩa sành Delft Blue
có ghi tên của những sao chổi nhỏ.
Vậy tôi không phải mua đĩa của Tàu nữa. Cái đó cũng hay.
(Tiếng cười)
Khi vấn để đã được giải quyết,
chúng tôi rời trái đất vào năm 2004
để đến sao chổi mới được chọn, Churyumov-Gerasimenko.
Sao chổi này được chọn rất đặt biệt vì 2 lý do :
A. bạn phải có thể bay đến nó,
B. nó không ở trong hệ mặt trời quá lâu.
Sao chổi phần tử này ở trong hệ mặt trời từ 1959.
Đó là lần đầu tiên nó bị đổi hướng do sao Mộc,
và nó đủ gần mặt trời để bắt đầu thay đổi.
Vậy sao chổi này còn rất trẻ.
Rosetta làm những chuyến lịch sử đầu tiên.
Là vệ tinh đầu tiên vào quỹ đạo sao chổi,
và hộ tống sao chổi suốt hành trình xuyên qua hệ mặt trời --
đó là tiếp cận gần mặt trời nhất, như chúng ta thấy vào tháng tám,
và sau đó sao chổi bay ra ngoài.
Đó là lần đáp đầu tiên trên một sao chổi.
Chúng ta thật sự đã bay quanh sao chổi một cách không
bình thường với tàu vũ trụ.
Thông thường, bạn nhìn lên trời, biết mình đang nhìn nơi nào và đang ở đâu.
Trong trường hợp này, như thế là chưa đủ.
Chúng tôi đã bay ngang để thấy những điểm mốc trên sao chổi đó.
Chúng tôi nhận ra những điểm -- tảng đá, hố trũng --
và như thế chúng tôi biết chúng tôi ở đâu so với sao chổi.
Và, đương nhiên, đó là vệ tinh đầu tiên đi bên ngoài quỹ đạo của sao Mộc
với tấm pin mặt trời.
Bây giờ, nghe có vẻ oai hơn lúc đang thực hiện,
vì công nghệ dùng máy phát nhiệt chất phóng xạ đồng vị
chưa thịnh hành ở châu Âu vào lúc đó, nên không có chọn lựa nào khác.
Nhưng pin mặt trời thì quá rộng.
Đó là một chiếc cánh, và không ai nhỏ con được chọn.
Họ phải như quý vị và tôi đây.
(Tiếng cười)
Chúng tôi có hai cánh này, 65 mét vuông.
Rồi sau đó, đương nhiên, khi chúng tôi đến sao chổi,
quý vị tưởng tượng xem, 65 mét vuông cánh
khép lại trên một thân máy nóng rực không phải là một chọn lựa dễ dàng.
Bây giờ, làm sao hạ cánh trên sao chổi?
Chúng tôi phải đến đó để thực hiện những mục tiêu khoa học của Rosetta
ở rất xa -- bằng bốn lần khoảng cách từ trái đất đến mặt trời --
và cũng bay với vận tốc cao hơn rất nhiều so với vận tốc động cơ xăng,
chúng tôi phải chở gấp sáu lần lượng nhiên liệu của toàn bộ tàu.
Chúng tôi phải làm gì đây?
Bạn dùng chuyến bay thám thính nhờ lực hấp dẫn và máy phóng,
ở đó bạn bay ngang qua rất gần một hành tinh ,
khoảng một nghìn mét,
rồi bạn đạt vận tốc của hành tinh này trên quỹ đạo xung quanh mặt trời.
Chúng tôi bay như thế một lúc.
Bay qua trái đất, sao hỏa, rồi trái đất 2 lần nữa,
rồi chúng tôi cũng bay đến hai tiểu hành tinh Lutetia và Steins.
Từ 2011 đến nay, quan sát vùng mặt trời, để kiểm tra các vấn đề của tàu vũ trụ,
chúng tôi không chữa tàu lần nào nữa,
vậy chúng tôi đi vào mùa ngủ đông.
Mọi thứ chuyển sang dạng ngủ trừ đồng hồ.
Ở đây, bạn thấy đường bay màu trắng, và đoạn đường nó đã đi qua.
Bạn thấy từ vòng chúng tôi bắt đầu,
đường trắng, bạn thấy nó ngày càng dài ra theo hình ê líp,
sau cùng, chúng tôi tiếp cận sao chổi
vào tháng 5, 2014, và chúng tôi bắt đầu thao tác hạ cánh.
Trên quỹ đạo đó, chúng tôi bay qua trái đất và chụp hình để kiểm tra camera.
Đây là hình trăng nhô lên khỏi trái đất,
và cái này, giờ được gọi "hình tự sướng,"
vào thời điểm đó, từ này chưa ai dám dùng. (Tiếng cười)
Đó là sao hỏa. Nó được chụp bởi camera CIVA,
một trong những camera trên tàu đổ bộ,
và nó chỉ hoạt động nhờ tấm pin mặt trời,
bạn thấy sao hỏa còn xa tấm pin mặt trời.
Bây giờ, khi chúng tôi ra khỏi giấc ngủ đông vào tháng một, 2014,
chúng tôi vượt qua quảng đường
2 triệu km từ sao chổi vào tháng 5.
Tuy nhiên, vận tốc của phi thuyền quá nhanh.
Chúng tôi đi nhanh hơn sao chổi 2.800 km/h, vậy chúng tôi phải giảm tốc.
Chúng tôi phải điều chỉnh tám lần,
và bạn thấy đây, một vài điều chỉnh đó rất lớn.
Chúng tôi phải giảm tốc lần đầu khoảng 100 km/h,
và kéo dài trong 7 giờ,
nó tiêu thụ 218 kilo nhiên liệu,
đó là 7 giờ rất căng thẳng, vì vào năm 2007,
có một sự rò rỉ trong hệ thống phản lực của Rosetta,
và chúng tôi đã phải tắt một động cơ,
thế là hệ thống hoạt động với một động cơ
điều đó không được dự kiến và thử nghiệm trước.
Rồi chúng tôi đến gần sao chổi, và đã thấy những bức hình đầu tiên.
Chu kỳ quay đúng của sao chổi là 12 giờ 30 phút,
nó đã tăng tốc,
nhưng bạn sẽ hiểu những gì mà kỹ sư thiết kế của chúng tôi đã nghĩ,
thật không dễ dàng đáp xuống.
Chúng tôi đã hy vọng gặp tình huống đơn giản
để đáp xuống dễ dàng.
Nhưng chúng tôi ước: mọi việc trơn tru.
Ôi không. Không được rồi . (Tiếng cười)
Vào thời điểm đó, không thể tránh khỏi :
chúng tôi phải vẽ bản đồ chi tiết như bạn thấy đây,
vì chúng tôi phải tìm ra khu vực bằng phẳng có đường kính 500 m.
Tại sao 500 m? Đó là sai lầm của chúng tôi khi thăm dò để đáp.
Chúng tôi hoàn thiện quá trình và vẻ bản đồ bề mặt sao chổi.
Chúng tôi đã dùng kĩ thuật photoclinometry.
Đó là vẽ bóng của vật dưới mặt trời.
Cái bạn thấy đây là một hòn đá trên bề mặt sao chổi,
dưới ánh sáng mặt trời.
Với cái bóng đó,
chúng tôi có thể xác định một cách khá chính xác hình dạng của tảng đá.
Bạn có thể lập trình trên máy tính,
bạn có thể mô tả toàn bộ sao chổi và vẽ bản đồ cho nó.
Để làm điều đó chúng tôi bắt đầu bay theo những quỹ đạo đặt biệt từ tháng 8.
Trước hết, theo hình tam giác với độ dài cạnh 100 km
tại khoảng cách 100 km,
chúng tôi xác định tất cả mọi vật trong 50 km.
Lúc đó, chúng tôi thấy sao chổi có nhiều góc cạnh,
và chúng tôi dùng kỹ thuật này để vẽ bản đồ đầy đủ.
Bây giờ, kết quả đó giúp chọn nơi để đáp xuống.
Chúng tôi phải làm toàn bộ quá trình, từ việc vẽ bản đồ sao chổi
đến việc tìm ra nơi đáp, mất hết 60 ngày.
Chúng tôi có 60 ngày thôi.
Để bạn hiểu, xin nói rõ chương trình sao hỏa
cần hàng trăm nhà khoa học làm việc với nhau trong nhiều năm
chỉ để kết luận họ sẽ đi đâu.
Chúng tôi đã làm việc đó trong 60 ngày.
Chúng tôi đã chọn được nơi đáp
và các lệnh được chuẩn bị cho Rosetta phóng Philae.
Theo cách này, Rosetta cần đến điểm bên phải trong không gian,
và nhắm đến sao chổi, vì tàu đổ bộ không tự di chuyển.
Tàu đổ bộ được phóng ra và di chuyển đến sao chổi.
Rosetta phải bay vòng quanh
để camera có thể quay được Philae hoạt động
và có thể liên lạc với nó.
Bây giờ, toàn bộ thời gian đáp đã là 7 giờ.
Hãy là một phép tính đơn giản :
nếu vận tốc tĩnh của Rosetta là 1cm/giây,
7 giờ là 25.000 giây.
Có nghĩa là 252 m lệch so với sao chổi.
Vậy chúng tôi cần biết vận tốc của Rosetta
lệch bao nhiêu cm trong một giây,
và vị trí của nó trong không gian lệch bao nhiêu mét
tại khoảng cách 500 triệu km từ trái đất.
Đó là thành công tuyệt vời.
Xin giới thiệu với các bạn về ngành khoa học này và những thiết bị.
Tôi sẽ làm bạn chán với những chi tiết máy quá nhỏ,
nhưng đây là tất cả.
Chúng tôi có thể kiểm khí ga, có thể đo được phân tử bụi,
những hình dáng, thành phần,
có cả máy đo từ trường, mọi thứ.
Đây là một trong những kết quả của máy về độ đậm đặc khí ga
tại vị trí của Rosetta,
đó là khí ga sao chổi thải ra.
Hình đồ thị phóng lớn là vào tháng 9 năm ngoái.
Có thay đổi dài hạn bên trong hình, và không có gì ngạc nhiên,
nhưng bạn thấy những đỉnh nhọn.
Đó là một ngày sao chổi.
Bạn có thể thấy ảnh hưởng của mặt trời trên việc bay hơi khí ga
và ảnh hưởng do sự quay của sao chổi.
Vậy có dấu vết rõ ràng về
nguồn gốc của nhiều thứ,
chúng nóng lên ở phía mặt trời, và nguội đi ở phía kia.
Và chúng ta có thể thấy sự thay đổi độ đậm đặc khí ga.
Đây là các loại khí ga và những hỗn hợp hữu cơ
mà chúng tôi đã đo được.
Bạn thấy một danh sách rất ấn tượng,
và còn nhiều nhiều nữa,
vì còn nhiều phép đo khác nữa.
Thật vậy, có một hội thảo ở Houston đang diễn ra vào lúc này
để trình bày về các kết quả đó.
Chúng tôi đã kiểm tra phân tử bụi.
Bây giờ, các bạn thấy nó không ấn tượng lắm,
nhưng các nhà khoa học lúc đó rất phấn khích khi thấy nó.
Hai phân tử bụi :
bên phải là Boris, và họ đã bắn nó với chất tantalum
để có thể phân tích nó.
Bây giờ, chúng tôi tìm thấy natri và ma-nhê.
Điều đó cho thấy có sự tập trung của hai chất này
vào thời điểm hệ mặt trời hình thành,
vậy chúng ta biết được những vật chất
ở thời điểm hành tinh hình thành.
Một trong những phần quan trọng này là kỹ thuật hình ảnh.
Đây là một trong những camera của Rosetta, camera OSIRIS,
đây là trang bìa của tạp chí Science
vào ngày 23 tháng 1 năm nay.
Không ai ngờ lại có được hình ảnh thế này.
Đá tảng, đá sỏi -- liệu có gì còn giống Đỉnh Núi Chẻ tại Yosemite
hơn thế này không.
Chúng tôi cũng thấy những thứ giống
đụn cát, bên phải giống như bóng gợn sóng cát.
Ta đã biết các hình thể này trên sao hỏa, nhưng sao chổi không có khí quyển,
vậy thật khó để tạo ra được sóng cát.
Có thể do khí thải ra từ các vùng cục bộ,
chúng bốc lên và thổi trở lại.
Chúng tôi không chắc, vậy phải tìm hiểu thêm về hiện tượng này.
Ở đây, bạn thấy hình này hai lần.
Bên phía trái, bạn thấy một cái hố ở giữa.
Hình bên phải, nếu nhìn kỹ,
bạn sẽ thấy 3 tia nhỏ từ đáy hố.
Đó là hoạt động của sao chổi.
Chúng ta thấy ở đáy các hố là các vùng hoạt động,
ở đó các vật chất bốc hơi lên.
Có một khe nứt nhỏ ở cổ sao chổi.
Bạn thấy nó ở hình phải,
dài một kilomet, và rộng hai mét rưỡi.
Vài người đoán là,
khi chúng tôi đến gần mặt trời,
sao chổi sẽ bị gãy ra làm hai,
và chúng tôi tự hỏi :
chúng tôi sẽ chọn phần nào để nghiên cứu?
Trở lại tàu đổ bộ -- với nhiều thiết bị,
phần lớn giống như những dụng cụ để đục và khoan đất.
Nhưng cũng như Rosetta, và vì bạn muốn so sánh
cái bạn thấy trong không gian với cái bạn thấy trên sao chổi.
Đây được gọi là thăm dò địa chất.
Có những hình ảnh về đổ bộ
được chụp bởi camera OSIRIS.
Bạn thấy tàu đổ bộ đi xa dần Rosetta.
Ở phía trên, bên phải , bạn thấy một hình chụp cách tàu đổ bộ 60 m,
60 mét bên trên mặt của sao chổi.
Tảng đá khoảng 10m.
Đây là hình cuối cùng mà chúng tôi chụp trước khi chúng tôi đáp xuống sao chổi.
Hãy xem lại toàn bộ các hình lần nữa, nhưng với góc nhìn khác,
và bạn thấy ba hình phóng lớn từ dưới bên trái đến giữa
của hành trình tàu đổ bộ trên bề mặt sao chổi.
Ở trên cao, có một hình trước và một hình sau đổ bộ.
Vấn đề với hình sau là không thấy tàu đổ bộ.
Nhưng nếu nhìn kỹ bên trái của hình,
chúng ta thấy tàu đổ bộ vẫn còn đó, nhưng nó bị tung lên cao.
Rồi nó rơi trở lại.
Bây giờ, trên một ghi chép về sao chổi
đây là Rosetta được thiết kế có tàu đổ bộ chịu xốc.
Tàu này bị loại bỏ vì quá đắt.
Chúng tôi quên rồi, nó còn nhớ đã bị loại đấy.
(Tiếng cười)
Khi bị tung lên lần đầu, trong máy đo từ trường,
bạn thấy dữ liệu từ chúng, từ ba trục x,y và z.
Ở giữa, bạn thấy một đường đỏ.
Tại đường đỏ này, có một thay đổi.
Điều xảy ra là trong khi bị tung lên lần đầu,
ở đâu đó, một chân của tàu đổ bộ va đập vào bờ của một miệng hố,
và vận tốc quay của tàu đổ bộ thay đổi.
Chúng tôi khá may mắn
vì đang ở ngay đó.
Đây là một trong những ảnh đại diện của Rosetta.
Đối tượng là sản phẩm nhân tạo, một chân của tàu đổ bộ,
đang đứng trên một sao chổi.
Theo tôi, đây là một trong những hình vũ trụ đẹp nhất mà tôi từng thấy.
(Vỗ tay)
Một trong những thứ mà tôi vẫn phải làm là tìm ra tàu đổ bộ.
Vùng xanh ở đây là nơi chúng tôi nghĩ nó phải ở đó.
Chúng tôi chưa thể tìm ra nó, nhưng cuộc tìm kiếm vẫn tiếp tục,
như là những cố gắng để khởi động lại tàu đổ bộ.
Chúng tôi lắng nghe mỗi ngày,
và chúng tôi hy vọng từ bây giờ đến tháng 4,
tàu đổ bộ sẽ tỉnh lại.
Kết quả chúng tôi tìm thấy trên sao chổi là
thứ có thể trôi nổi trong nước.
Độ đậm đặc của nó bằng một nửa của nước.
Nó giống một hòn đá rất lớn, nhưng không phải.
Sự tăng hoạt động của sao chổi được quan sát trong tháng 6, 7 và 8 năm ngoái
đã tăng gấp bốn.
Lúc đó, chúng tôi gần mặt trời,
sẽ có 100 kilo mỗi giây bốc hơi khỏi sao chổi:
khí ga, bụi, và những thứ khác.
Tức là 100 triệu kg mỗi ngày.
Cuối cùng là ngày trở về trái đất.
Tôi không bao giờ quên -- sự lên cơn cực độ với 250 nhóm truyền hình Đức.
BBC đang phỏng vấn tôi,
và một nhóm truyền hình khác liên tục theo tôi
đang quay phim cuộc phỏng vấn,
và nhóm này cứ tiếp tục theo đến cuối ngày.
Nhóm Discovery Channel
gọi cho tôi khi tôi đang rời phòng điều khiển,
và họ đã hỏi thăm tôi,
và tôi đã rơi nước mắt, tôi còn nhớ cảm giác này.
Trong bốn tháng rưỡi,
tôi không thể nghĩ đến ngày về mà không có nước mắt,
và tôi vẫn giữ mãi cảm xúc này.
Với hình ảnh của sao chổi, tôi xin chào tạm biệt.
Cám ơn.
(Vỗ tay)