Bal arıları çeşitli nedenlerden dolayı büyüleyici yaratıklardır:
inanılmaz iş ahlakları
ürettikleri tatlı şerbet
ve anlaşılması güç sosyal yapıları.
Öte yandan diğer bir sebep ise, aslında
inanılmaz matematikçi olmalarıdır.
Bilim insanları bu küçük böceklerin açıları hesaplayabildiğini
hatta dünyanın yuvarlaklığını algılayabildiğini iddia ediyor.
Ancak bal arısı yaşamının en önemli yönünün ardında
belirli bir matematik dehası vardır: kovan.
İnsanlar gibi, arıların da yaşamak için yemeğe ve barınağa ihtiyaçları vardır.
Kovan, arıların sadece evi değil,
aynı zamanda balı koydukları depolarıdır.
Hayati önemi olduğundan
arılar kovanı muazzam bir mimari zekayla kurmak zorundalar.
Herhangi bir peteği incelediğinizde
iç içe geçmiş altıgen veya
altı kenardan oluştuğunu görebilirsiniz.
O kadar çeşit içinde,
neden bu şekli seçmişler?
Anlamak için arı gibi düşünmelisiniz.
Arılar, kolonilerinin yaşaması için güvenli yere ihtiyaç duyar.
Benzer şekilde, toplanan nektarı
olgunlaşıp bal olana kadar
tutabilecekleri yer de lazım.
Bu da büyük bir alan ihtiyacı doğuruyor.
İyi bir çözüm, bir arının sığması için yeterince büyük olan
küçük depolama birimleri veya hücreler inşa etmektir,
bu da nektarın depolandığı kaplar olarak ikiye katlanabilir:
Arıların kendi bal kavanozları.
Sonra bu hücrelerin neyden yapılacağına karar vermek gerek.
Arıların bir şeyleri tutabilecekleri gagaları veya kolları yok
ancak balmumu üretebilirler.
Olay şu ki, bunu üretmeleri için çok çalışmaları gerek.
Arıların, 28 gram balmumu için
226 gram bal tüketmeleri gerek.
Bunun boşa gitmesini istemiyorlar.
Yani, öyle bir dizayna ihtiyaçları var ki
az miktarda balmumu kullanarak
çok miktarda bal saklayabilsinler.
Hangi şekil iş görür?
Bütün arıların mimarlık okuduğunu
ve matematik dersine girdiklerini düşünün.
Diyelim ki şöyle bir soru sorsunlar;
"Hangi şekil en az miktarda balmumu kullanarak
en çok bal saklamamızı sağlar?"
Hocaları da cevap verir,
"Aradığınız şekil daire."
Arılar da deneme şantiyelerine dönerler
ve dairesel hücreler kullanarak peteklerini inşa etmeye başlarlar.
Bir süre sonra, bazıları dizaynlarında
bir sorun olduğunu düşünebilir:
hücreler arasında oluşan küçük boşluklar.
"Oraya sığamayız bile! Alan boşa gitti!"
diye düşünebilirler.
Geometri dersini umursamayarak
ve olayı kendileri hallederek,
kovan dizaynını tekrar çizmek için
arılar düşünmeye başlar.
Biri üçgeni önerir,
"Üçgeni kullanabiliriz. Bakın! Birlikte çok iyi duruyorlar."
Başka biri kare önerir.
Sonunda, üçüncü bir arı çıkar ve der ki,
"Beşgen işe yaramaz gibi ama altıgen iyi duruyor!"
En az balmumu kullanarak en çok balı
saklayabileceğimiz şekli istiyoruz.
Evet, bence o şekil altıgen."
"Neden?"
"Diğerlerinden daha çok daireye benziyor."
"Nasıl emin olabiliriz?"
Bunun için, çalışkan mimar böcekler üçgen,
kare ve altıgenin alanlarını hesapladılar
ve altıgenin aslında onlara en fazla
depolama alanını veren şekil olduğunu buldular.
İdeal boyutu kararlaştırıp işe koyuldular.
Günümüzde arıların kendi markası olan petekler,
muhtemelen evrensel tarihin
uzun dönemleri boyu süren bu deneme yanılmanın sonucudur.
Neyse ki, bunlara değdi.
İstediğiniz kovana bakın --
koruyucu gözlükler ve kıyafetle tabii --
sonucu siz de göreceksiniz: derli toplu bir bal peteği,
her mimarın hayali.