Köpek balıkları bazı yerel kültürlerde
güçlü tanrılar olarak bilinir.
Örneğin, Fijililer köpek balığı tanrısı Dakuwaqa'nın
balıkçıları denizdeki tehlikelerden koruduğuna inanırlar.
Bugün köpek balıkları okyanuslarındaki uç yırtıcılar olarak tanınır
ve Dünya'nın en uzun yaşayan omurgalıları arasında yer alırlar.
Bu balıkları kadim efsanelere konu eden
ve bu kadar başarılı kılan şey nedir?
Avlanma hünerlerinin çoğu 400 milyon yıldır bilenen
biyolojik niteliklerden kaynaklanır.
Kıkırdaklı iskeletleri diğer kemiklerden daha sıkıdır
ve hareket için daha az enerji gerektirir.
Büyük, yağlı karaciğerleri aerodinamik vücutlarına itme gücü verir
ve kemikli balıkların gövde kasları direkt olarak iskeletlerine bağlıyken,
köpek balıklarında derilerine de bağlıdır.
Bu özel tasarım, onları basınçlı tüplere dönüştürür,
böylece elastik derileri etkili bir şekilde kas kuvvetlerini kuyruğa iletir.
Köpek balığı derisinin göze çarpan başka özellikleri de vardır.
Pürüzsüz dış görünümüne rağmen,
mikro seviyede, binlerce ufak
"deridişcik" denen dişimsi pullarıyla
kaba bir dokuya sahip.
Her dişcik enameloid denen maddeyle kaplıdır.
Bu da deriyi sert bir zırha dönüştürür.
Artı, dişciklerin yapısı vücut boyunca değişiklik gösterir
ve köpek balığı suda hareket ederken
gürültü ve sürüklenmeyi azaltır.
Ağızlarındaki dişlere gelirsek,
köpek balıkları hayatları boyunca 50 bin diş üretebilir.
Ortalama olarak haftada bir diş kaybederler
ve bu meydana geldiğinde
hemen yerine yenisi çıkar.
Dişlerindeki florür kaplama tabakası sayesinde
köpek balıklarının dişi çürümez.
Fakat dişler tüm köpek balıklarında aynı değildir.
Türlere ve beslenme biçimine göre çeşitlilik gösterir.
Bazısı yoğun ve düzdür,
yumuşakçaları ezmek kolaylaşır.
Diğerleri balıkları tutmak için iğnemsidir.
Büyük Beyazların ağızlarında avları tutmak için sivri alt dişler bulunur
ve doğramak için de üçgen tırtıklı üst dişler vardır.
Bu farklılık köpek balıklarının okyanusta avlarını hedeflemelerine olanak tanır.
Birçok türde de başka hususi özellikler bulunur.
Çenelerini ağızlarından çıkarabilme yeteneği,
ağızlarını fazlaca açabilmelerini
ve avlarını gafil avlamalarını sağlar.
Evrim sırasında,
köpek balığı beyinleri genişlemiş,
duyumsal organları büyüdükçe ikiye katlanmıştır.
Günümüz köpek balıkları birkaç damla kanı koklayabilir
ve sualtında 800 metre mesafeden sesleri duyabilirler.
Özellikle düşük frekans için iyi ayarlanmışlardır,
buna ölen balıkların yaydıkları da dahil.
Ve kediler gibi, gözlerinin arkasında tapeta lucida denen
yansıtıcı zarlara sahipler,
bu da karanlıkta görüşlerini önemli ölçüde artırır.
Bu yüksek kabiliyetler yetmezmiş gibi,
köpek balıklarının altıncı hissi de oluşmuştur.
Lorenzini kabarcığı denilen
elektroduyu hücreleri ağını kullanarak avlanabilirler.
Bu hücreler aşırı duyarlı jölelerle doludur
ve bu da avlarından elektriksel sinyal algılamalarını sağlar,
ufacık bir kas seğirmesi de dahil.
Çok simgesel köpek balığı türlerinden bazıları,
- Büyük Beyaz, Mako, Dikburun, Somon gibi -
başarılarını başka bir özelliğe borçlular:
soğuk kanlı bir yaratığın içindeki sıcak kana.
Vücutlarının içinde,
rete mirabile denilen arter ve
damar demetleri bulunur.
Burada, köpek balığının çalışan kaslarıyla ısınan kirli kan,
solungaçtan gelen soğuk, oksijen zengini kanı taşıyan arterin hemen yanından geçer.
Bu tanzim, kana ısı transfer eder,
bu da vücudun önemli organlarına geri gelir.
Sıcak kaslar daha hızlı ve güçlü yüzüş sağlarken,
sıcak karın sindirime yardımcı olur
ve rahimdeki yavrunun daha hızlı gelişmesini sağlar.
Sıcak göz ve beyin, köpek balıklarını soğuk suda tetikte tutar.
Okyanuslarda dolaşan 500 köpek balığı türünün bu şaşırtıcı adaptasyonları
korkudan çok hayranlık uyandırıyor.
Ne yazık ki, bu türlerin üçte biri
aşırı avlanma nedeniyle tehdit altında.
Milyonlarca yıllık gelişimden sonra
bu uç yırtıcılar belki de en büyük zorluklarıyla karşı karşıya olabilirler.