آیا او به شما رو میکند یا از شما رو میگرداند؟
با اطمینان نمیشود گفت.
او موضوع نقاشی اسرارآمیزی است اثر نقاش هلندی یوهانس فرمیر
با نام «دختری با گوشوارهی مروارید».
نقاشیای که معمولاً به عنوان «مونالیزای شمال» یاد میشود.
و متعلق است به سبکی هلندی از نقاشیهای ایدهآلنما و گاهی کاملاً احساسی
معروف به «ترونی»،
«دختری با گوشواره مروارید» جذابیتها
و ویژگیهای باریکبینی کارهای «ورمیر» را داراست.
اما این نقاشی از دیگر تصاویرِ قصهوارِ خاموش سواست
که از دور در دیگر نقاشیهای ورمیر مشاهده میکنیم.
دختری که نامه میخواند.
درس پیانو.
نقاش چهره هنگام کار.
این نقاشیها به ما حس نزدیکی و همزمان دور بودن از آنها را میدهند،
یک پردهی کشیده معمولاً بر جدایی تأکید میکند.
میتوانیم شاهد یک خدمتکار باشیم که با آرامش کاسهای شیر میریزد،
اما آن شیر برای ما نیست.
ما تنها تماشاگر هستیم.
ترکیبی که در نقاشیهای ورمیر مطالعه شده
بیانگر یک هماهنگی متوازن است.
با کفپوش شطرنجی در بیشتر کارهایش،
ورمیر قصد دورنمایی و کوتهنماییاش را نشان میدهد.
فنی که از انحراف استفاده میکند
که توهم عقب رفتن شئ را به بیننده بدهد.
عناصر دیگر، مانند خطوط دید، آینهها، و منابع نور
بیانگر آن لحظه در فضا و مکان هستند.
زنی که در کنار پنجرهای باز نامه میخواند
دقیقاً جایی قرار گرفته که پنجره بتواند تصویرش را به بیننده منعکس کند.
ورمیر حتی پایهای از یک سهپایه را به خاطر ترکیببندی پنهان کرده است.
نبود این عنصرها «دختری با گوشواره مروارید» را زنده کرده است.
برخورد ورمیر با نور و سایه، یا سیاهقلم،
از پسزمینهای تاریک و یکدست برای تمرکز بر نمای سهبعدی دختر استفاده میکند.
به جای بودن در ترکیبی به شکل یک منظرهی قصهوار و تئاترگونه
او به موضوعی از روانشناسی تبدیل میشود.
ارتباط چشمی و لبهای تقریباً جدا از هم او که انگار قصد گفتن چیزی را دارد،
ما را به خیرهشدن وامیدارد.
موضوعات رایج تصویرگری آن زمان افراد برجسته و صورتهای مذهبی بودند.
پس چرا نقاشی ورمیر از یک دختر ناشناس است؟
در قرن هفدهم، شهر دلفت، مثل همهجای هلند،
به ضدیت با حکومت اشراف و کلیسای کاتولیک پرداخت.
بعد از هشت دهه مبارزه با قدرت اسپانیا،
هلند به ایدهی خودمختاری و جمهوری سیاسی دست پیدا کرد.
شهرهایی مثل دلفت دیگر تحت کنترل پادشاهان یا اسقفها نبودند،
پس خیلی از هنرمندان همچون ورمیر مشتریهای رایج خود را از دست دادند.
خوشبختانه، نوآوری در کسب و کار
پیشهی «کمپانی هند شرقی هلند» شد
و چشمانداز اقتصادی هلند را دگرگون کرد.
این امر طبقهی جدیدی از بازرگانان و نوع جدید از مشتری را پدید آورد.
این تاجرها که میخواستند در نقاشیهایی که سفارش میدهند وجود داشته باشند
موضوعات طبقهی متوسط را میپسندیدند
با طرحهایی در فضایی که شبیه خانهی خودشان باشد
و موضوعات مشابهی در پیرامون آن.
برای مثال، نقشههایی که در نقاشیهای ورمیر آمده
از نظر طبقهی تاجران در دورانی که «عصر طلایی هلند» نامیده شده،
جهانی و مد روز تلقی میشدند.
همچنین دستاری که «دختری با گوشواره مروارید» سر کرده
به دنیادوستی طبقهی بازرگانان اشاره دارد،
و خود مروارید که نمادی از ثروت است، کاملاً اغراق شده.
ورمیر توان مالی خریدن یک مروارید واقعی را نداشت.
این احتمالاً تنها تیلهای از شیشه یا قلع بوده که شبیه مروارید آبکاری شده.
این سراب ثروت در خود نقاشی هم بازتاب یافته.
در نمایی بزرگتر، مروارید سنگین و گرد نقاشی شده،
اما در نمایی جزئیتر معلوم میشود که این تنها لکهای رنگ شناور است.
با بررسی دقیق، متوجه قدرت ورمیر در ساختن خطای دید میشویم.
در حالیکه شاید هرگز به هویت واقعی «دختری با گوشواره مروارید» پی نبریم،
اما میتوانیم با تصویر فراموشنشدنی او ارتباط برقرار کنیم.
درحالیکه او در خانهی دائمیاش در موزهی موریتسهوس در هگ (غرب هلند) قرار دارد،
رفتارش همزمان نافذ و لطیف است.
او با ظاهر مبهمی که گرفته، بیانگر تولد دیدگاه نوینی است
در اقتصاد، سیاست و عشق.