Kedi sevme hastalığı diye bir şey var mı,
sen de hastalardan biri misin?
Belki de evet,
sandığından daha büyük ihtimalle.
Toksoplazma'dan bahsediyoruz.
Toksoplazma Gondii'den kaynaklanan hastalık.
Toxo da tüm parazitler gibi konağı sömürerek yaşar.
Çoğalmak için konağına ihtiyacı vardır.
Toxo teşkilatı bunun için bir plan yapar.
Kediler,
onların kemirgen avları,
kuş ve memeliler,
hatta insanlar bile plana dâhildir.
Hastalığın tarihi Antik Mısır'a uzanıyor.
Mumyalarda örnekler bulduk.
Bugün dünya nüfusunun üçte biri hasta
ve çoğu asla bilmeyecek.
Semptomlar sağlıklı insanlarda kendini tamamen göstermez.
Halsiz ve nezle gibi olurlar.
Bunlar sadece fiziksel semptomlardır.
Toksoplazma aynı zamanda beynimize yerleşip
olayların arkasındaki hareketlerimizi etkiler.
Hadi sebebini anlamak için parazitin hayat döngüsüne bakalım.
Parazit, herhangi bir konakta çoğalabilirken
sadece kedinin bağırsağında eşeyli ürer.
Oosit denen yavrular kedinin dışkısıyla çıkar.
Bir kediden yüz milyon oosit çıkabilir.
Mesela, bir fare yanlışlıkla onu yutarsa,
farenin dokularını istila eder ve doku kistleri oluşturur.
Kedi fareyi yediğindeyse
doku kistleri aktifleşip yavruları bırakarak
oositlere yeni eşler yapar.
Böylece döngü tamamlanır.
Ama bir sorun var.
Fare, kedi döngüyü tamamlasın istemez.
Toksoplazmanın buna bir çözümü var.
Parazitler beyaz kan hücrelerini istila edip beyne giderler
ve doğuştan gelen yırtıcılardan kaçınma istemini geçersiz gösterirler.
Hastalanmış kemirgenler pervasızlaşır ve tepki süreleri artar.
En garibi ise, aslında kedigillerin dışkısına ilgi duymalarıdır.
Bu da kedilerle yollarının çakışma ihtimalini arttırır
ve parazitin hayat döngüsünü tamamlamasını sağlar.
Peki parazitler bunu nasıl başarır?
Mekanizma tam olarak bilinmese de, toxo yenilik arayan bir beyin
nörotransmiteri olan dopamini arttıran bir davranış sergiliyor.
Bu yüzden, toxoların nörotransmiteri kullanıp
kimyasal sinyallerle duygularımızı değiştirdiğini düşünüyoruz.
Sonuç?
Ölümcül cazibe.
Bu parazitlerden etkilenen hayvanlar sadece fareler değildir.
Toxolar insanlarda ve tüm diğer konaklarda yaygındır.
Mesela yanlışlıkla kirli sulardan oosit kapabiliriz
ya da yıkanmamış yiyeceklerden
ya da kumda oynarken,
kum kabını temizlerken de olabilir.
Hamilelere 'kedi kumlarını değiştirmeyin' denilmesinin sebebi budur.
Toxo çok ciddi doğum sorunlarına yol açabilir.
Az pişmiş et yediğimizde de
diğer hayvanlardan oosit bulaşabilir.
O toxo da zihnimizde karmaşa çıkarabilir.
Çalışmalar toxo ile şizofreninin,
bipolar bozukluğun,
obsesifliğin
ve agresifliğin ilgisini kanıtlamıştır.
Toxo reaksiyonları yavaşlatır ve konsantrasyonu bozar.
Toxolu bir insanın trafik kazası yapma ihtimali,
normal birinden üç kat daha fazladır.
Öyleyse toxo bu manipülasyon stratejisini,
kedilerin bizi avlayabilmesi için mi yapıyor
ya da beyinlerimiz bir kemirgeninki kadar basit mi ki
aynı nörolojik numarayla kandırılıyoruz?
Toxo bir çok insanın kedileri sevmesi ve sahiplenmesinin sebebi mi?
Tamam, jüri hâlâ çözümsüz.
Bazı yeni çalışmalar bu fikirle çelişiyor.
Ne olursa olsun, toxo dünyanın en başarılı paraziti olmada,
insanlardan çok yararlandı.
Kedileri soframıza ya da yatağımıza misafir eden
sadece iyi niyetimiz değil.
Artan hayvancılık ve şehirleşme yeni kemirgenler çekerek
milyarlarca yeni konak sağlıyor.
Belki siz ve kediniz de buna dâhilsiniz!