Cando me estaba preparando para esta charla,
fun buscar un par de citas
para compartir convosco.
Boas noticias: atopei tres
que me gustaron moito.
A primeira, de Samuel Johnson, quen dixo,
“Cando tomes unha decisión na túa vida
non esquezas vivir”
Despois Esquilo, que nos lembraba que
“A felicidade é unha elección
que require esforzo”.
A terceira é unha de Groucho Marx:
“Non escollería pertencer
a un club que me admitise como membro”.
E agora, malas novas:
non souben cal destas citas
elixir para ensinárvolas.
A ansiedade doce da elección
Nos tempos actuais de capitalismo postindustrial,
A elección, xunto coa liberdade individual
e a idea de persoa feita a si mesma
elevouse ata un ideal.
Agora, xunto con iso, tamén cremos
no progreso indefinido.
Pero o lado escuro desta ideoloxía
foi o aumento da ansiedade,
da culpa,
de sentirnos inadecuados,
do sentimento de estar fracasando nas nosas eleccións.
Tristemente, esta ideoloxía da escolla individual
evitou que pensásemos sobre cambios sociais.
Parece ser que esta ideoloxía foi en realidade
moi eficaz calmándonos
como pensadores políticos e sociais.
En vez de facer críticas sociais
dedicámonos cada vez máis a autocriticarnos,
ás veces ata o punto da nosa propia destrución.
Como é posible que esa ideoloxía da elección
sexa aínda tan poderosa,
incluso entre a xente que non
ten tanto entre o que elixir?
Como é posible que ata a xente que é pobre
aínda se identifica coa idea de elección,
o tipo de idea racional de escoller
que aceptamos?
Agora, a ideoloxía de poder elixir é moi exitosa
en canto a abrirnos un espazo para pensar
sobre un futuro imaxinario.
Deixádeme poñervos un exemplo.
A miña amiga Manya,
cando era estudante da Universidade de California,
estaba gañando cartos
traballando para un vendedor de coches.
Cando Manya se atopaba co típico cliente,
falaba con el
sobre o seu estilo de vida,
cantos cartos quería gastar,
cantos fillos ten,
para que precisa o coche?
Habitualmente chegaban a unha boa conclusión
de cal sería o coche perfecto
Antes de que o cliente de Manya marchase para casa
e lle dese voltas a isto,
ela dicíalle:
“O coche que vas comprar é perfecto,
pero nuns anos,
cando os teus fillos estean xa fóra da casa,
cando teñas algo máis de cartos,
esoutro coche será ideal.
Pero o que estás comprando está ben”
Deste xeito, a maior parte da clientela de Manya
que volveu ao día seguinte
comprou o outro coche,
o coche que non precisaban,
o coche que custaba demasiados cartos.
Manya tivo tanto éxito vendendo coches
que axiña pasou a vender avións.
(Risas)
E saber tanto da psicoloxía da xente
prepararouna moi ben para o seu traballo actual:
psicanalista.
E por que eran os clientes de Manya tan irracionais?
O éxito de Manya debíase a que era capaz
de xerar nas súas cabezas a imaxe
dun futuro idealizado,
unha imaxe deles mesmos
cando son moito máis exitosos, libres,
E para eles, escoller esoutro coche
era como achegarse a ese ideal
no que Manya xa os vía.
Poucas veces facemos eleccións completamente racionais.
As eleccións están influenciadas polo noso subconsciente,
pola nosa comunidade.
Acaso non decidimos a miúdo
pensando no que van dicir os demais
sobre a nosa elección?
Tamén estamos escollendo
fixándonos no que o resto escolle.
Ademais pensamos en cal é a elección socialmente aceptada.
Por isto, nós en realidade
incluso despois de ter escollido,
por exemplo comprar un coche,
lemos sen parar recensións sobre coches,
como se aínda quixéramos convencernos
de que tomamos a mellor decisión.
As eleccións crean ansiedade.
Están unidas co risco, coa perda.
Son moi imprevisibles.
Por culpa disto,
a xente ten máis e máis problemas
por non escoller nada.
Non hai moito, estaba na recepción dunha voda,
e coñecín a unha fermosa rapaza que
inmediatamente comezou a falar da ansiedade que lle producía elixir.
Díxome: “preciso un mes
para decidir que poñerme”
E engadiu: “Durante semanas estiven buscando
en que hotel quedarme esta noite.
E agora teño que elixir un doador de esperma”.
(Risas)
Mireina con asombro.
Un doador de esperma? Cal é a présa?
Díxome: “cumpro 40 a finais de ano,
e ata agora escollín moi mal os homes da miña vida.”
As eleccións, ao supoñer risco,
provocan ansiedade.
Xa o famoso
filósofo danés Soren Kierkegaard
sinalou que a ansiedade
está conectada coa posibilidade da posibilidade.
Hoxe pensamos que podemos previr os riscos.
Temos interminables análises de mercado,
proxeccións de futuras ganancias.
Incluso co mercado, que se move arredor do azar,
da aleatoriedade, pensamos que podemos predicir racionalmente
cara a onde vai. A casualidade
estase realmente convertendo en algo traumático.
O ano pasado, o meu amigo Bernard Hartcourt,
organizou un evento na Universidade de Chicago,
un congreso sobre a idea do azar.
El e mais eu compartiamos panel,
e xusto antes de ler as nosas comunicacións
-ningún sabía nada sobre a charla do outro-
decidimos tomar a probabilidade en serio.
Así que informamos ao público
de que o que ían escoitar
ía ser unha comunicación ao azar,
unha mestura de dous documentos
sen saber que estaba escribindo o outro.
Demos a conferencia deste xeito.
Bernard leu o seu primeiro parágrafo,
eu lin o meu primeiro,
Bernard leu o seu segundo,
eu lin o segundo meu
e así ata rematar a comunicación.
Sorprenderavos
que a maior parte da audiencia
non creu que o que acaban de escoitar
eran textos aleatorios.
Non podían crer que
falando dende a posición de autoridade
como dous profesores que eramos,
fóramos tomar a casualidade en serio.
Pensaron que tiñamos preparados os documentos xuntos
e que só estabamos finxindo.
Vivimos en tempos de moita información,
macrodatos,
un montón de coñecemento sobre o interior dos nosos corpos.
Decodificamos o noso xenoma.
Sabemos máis ca nunca sobre o cerebro.
Pero sorprendentemente, cada vez máis
facemos caso omiso deste coñecemento.
A ignorancia e a negación van en aumento.
Con respecto á crise económica actual,
Pensamos que imos espertar de novo
e todo vai estar coma antes,
e que non é necesario ningún cambio político ou social.
En canto á crise ecolóxica,
pensamos que agora non fai falla facer nada,
ou que outros teñen que actuar antes ca nós.
Ou incluso cando xa se produce unha crise ecolóxica,
coma a catástrofe de Fukushima,
a miúdo atopamos que a xente que vive nesa contorna,
coa graos de información semellantes,
a metade deles preocúpanse pola radiación
e a outra metade ignóraa.
Os psicanalistas saben moi ben
que as persoas, sorprendentemente, non teñen
paixón polo coñecemento,
senón pola ignorancia.
E que significa isto?
Poñamos que nos estamos enfrontando
a unha enfermidade que pon en perigo a nosa vida.
Moita xente non quere sabelo.
Prefiren negar a enfermidade,
polo que non é prudente informalos
se non preguntan.
Sorprendentemente, os estudos mostran que ás veces
a xente que nega a súa enfermidade
vive máis cós que escollen de forma razoada
o mellor tratamento.
Esta ignorancia, con todo,
non axuda moito no nivel social.
Cando ignoramos cara a onde nos diriximos,
pódese causar moito dano social.
Ademais de enfrontarnos á ignorancia,
hoxe en día tamén nos enfrontamos
a unha especie de evidencia.
Foi un filósofo francés,
Louis Althusser quen sinalou
que a ideoloxía funciona dun modo
que crea un veo de evidencia.
Antes de facer calquera crítica social,
é necesario que levantemos ese veo
e pensemos detidamente un pouco distinto.
Se volvemos a esta ideoloxía
da elección individual, racional,
que a miúdo aceptamos,
cómpre precisamente aquí
levantar esa evidencia
e pensar un pouco dunha forma distinta.
Considero que moitas veces a cuestión é
por que seguimos a aceptar a idea do home feito a si mesmo
na que se baseou o capitalismo dende os seus comezos?
Por que pensamos que somos ata tal punto donos
das nosas vidas que podemos racionalmente
tomar as mellores decisións,
sen aceptar perdas nin riscos?
Para min, é moi chocante ver as veces a xente moi pobre,
por exemplo, que non apoia a idea
de que aos ricos cómpre cobrarlles máis impostos.
A miúdo aquí aínda se identifican
cunha especie de mentalidade de lotería.
Vale, ao mellor non pensan que o van conseguir eles no futuro,
pero se cadra pensan:
o meu fillo podería converterse no próximo BIll Gates.
E quen quere que o seu propio fillo pague máis impostos?
Ou, outra pregunta para min tamén é,
por que os que non teñen seguro de saúde
non defenden a sanidade pública?
Ás veces non o fan,
outra vez identificándose coa idea de escoller,
pero eles non teñen nada entre o que escoller.
Unha frase célebre de Margaret Thatcher di
que non hai sociedade.
A sociedade non existe, só os individuos
e as súas familias.
Tristemente, esta ideoloxía aínda funciona moi ben,
e é a razón pola que os pobres poden
sentir vergoña da súa pobreza.
Sentímonos culpables continuamente de
non estarmos a adoptar as eleccións adecuadas,
e por iso non triunfamos.
Preocúpanos non ser abondo bos.
Por iso traballamos moi duro,
moitas horas no traballo
e o mesmo número de horas refacéndonos a nos mesmos.
Cando estamos ansiosos polas nosas eleccións,
ás veces renunciamos ao noso poder de elección.
Identificámonos co gurú
que nos di que facer,
co terapeuta de autoaxuda,
ou seguimos a un líder totalitario
que semella non ter dúbidas á hora de elixir,
que parece saber.
A miúdo a xente pregúntame,
“Que aprendiches cando estudaches elección?
Aprendín unha mensaxe moi importante.
Ao pensar nas miñas opcións,
deixei de tomar demasiado en serio, como algo persoal, as decisións.
Primeiro, decateime de que moitas eleccións que fago
non son racionais.
Están ligadas ao meu subconsciente,
ao que creo que os demais escollen,
ou a que opción é a que promove a sociedade.
Tamén defendo a idea
de que deberiamos ir máis alá
de pensar en eleccións individuais,
de que é importante volver pensar nas eleccións sociais,
porque esta ideoloxía das eleccións individuais amansounos.
En realidade evitou que pensásemos no cambio social.
Pasamos moito tempo elixindo cousas para nós mesmos
e apenas reflexionamos
sobre as decisións comunais que podemos tomar.
Non debemos esquecer que elixir
está sempre conectado co cambio.
Podemos facer cambios individuais,
pero podemos facer cambios sociais.
Podemos escoller ter máis lobos.
Podemos elixir cambiar o noso medio ambiente
para ter máis abellas.
Podemos escoller ter axencias de cualificación diferentes
Podemos escoller controlar as corporacións
en vez de permitir elas nos controlen a nós.
Temos a oportunidade de facer cambios.
Comecei cunha cita de Samuel Johnson,
que dixo que cando tomamos unha decisión na nosa vida,
non deberíamos esquecer vivir.
Finalmente, como vedes,
tiven a oportunidade
de escoller entre as tres citas
coas que quixen comezar a miña charla.
Tiven elección,
igual que como nacións, como persoas,
tamén temos opcións para repensar
en que tipo de sociedade queremos vivir no futuro.
Moitas grazas.
(Aplausos)