17-րդ դարի վերջին
բժշկական համալսարանի ուսանող Յոհանես Հոֆերը նկատեց տարօրինակ մի հիվանդություն,
որով տառապում էին արտասահմանում աշխատող շվեյցարացի վարձկանները:
Ախտանշաններն էին՝
հոգնածություն,
անքնություն,
առիթմիա,
թերմարսողություն
և տենդ, որոնք այնքան ուժեղ էին արտահայտված նրանց մոտ,
որ հաճախ զինվորները ստիպված էին զորացրվել:
Հոֆերը գտնում էր, որ պատճառը ֆիզիկական խանգարումը չէր,
այլ իրենց հայրենիքի հանդեպ ունեցած մեծ կարոտը:
Նա դա կոչեց նոստալգիա
հունարեն՝ <<նոստոս>>- վերադարձ տուն
և <<ալգոս>>-ցավ կամ տառապանք:
Սկզբում նոստալգիան դիտվում էր որպես շվեյցարացիների մոտ վիշտ առաջացնող երևույթ:
Որոշ բժիշկներ գտնում էին, որ Ալպերում կովերի վրա կախված զանգերի ձայները
ականջի թմբկաթաղանթի և ուղեղի վրա առաջացնում էին վնասվածք:
Հրամանատարներն անգամ իրենց զինվորներին
արգելում էին ավանդական շվեյցարական երգեր կատարել
վախենալով, որ արդյունքում նրանք կմեկուսանան կամ ինքնասպանություն կգործեն:
Բայց, երբ գաղթը աշխարհով մեկ տարածվեց, նոստալգիան ի հայտ եկավ տարբեր խմբերի մոտ:
Պարզվեց, որ յուրաքանչյուրն, ով հեռու է հայրենիքից,
կարող է տառապել նոստալգիայով:
Իսկ 20-րդ դարի սկզբին
մասնագետներն այն համարեցին ոչ թե նյարդաբանական,
այլ մտավոր հիվանդություն, որ նման է ընկճախտին:
Այդ ժամանակի հոգեբանները գտնում էին,
որ այն դժվարացնում է հրաժեշտը մանկության հետ
և կամ առաջացնում է մեծ ցանկություն՝ վերադառնալու սաղմնային վիճակի:
Բայց մի քանի տասնամյակ անց
նոստալգիա երևույթը փոխվեց երկու կարևոր ուղղությամբ:
Նախ դրա իմաստը հայրենիքի հանդեպ ունեցած կարոտախտից վերածվեց
դեպի անցյալն ունեցած կարոտի:
Եվ երկրորդ՝ այն դիտվեց որպես ոչ թե ահավոր մի հիվանդություն,
այլ «դառը» և հաճելի զգացողություն:
Հավանաբար, սրանից ամենահայտնին
ֆրանսիացի գրող Մարսել Պրուստի օրինակն է:
Նա փաստում էր, որ «մադլեն» խմորեղենը, որ մանկուց ի վեր չէր համտեսել,
նրա մոտ առաջացրեց ջերմ և ուժեղ զգայական ասոցացումներ:
Ի՞նչն է այդպես կտրուկ փոխում նոստալգիայի մասին մեր ունեցած պատկերացումները:
Այդ ամենի պատասխանը մասամբ կարող է տալ գիտությունը:
Հոգեբանությունը բուն տեսությունից փոխվեց դեպի
ավելի ստույգ և համակարգված փորձառական ուսումնասիրության:
Ուստի, մասնագետները գտան, որ բացասական ախտանիշներից շատերը
կարող են պարզապես կապված լինել նոստալգիայի հետ
և ոչ թե լինել դրա հետևանք:
Իրականում, չնայած, որ դա բարդ զգայական վիճակ է,
որ կարող է ներառել կորստի և տխրության զգացումներ,
նոստալգիան, ամենևին, վատ տրամադրություն ունենալու պատճառ չէ:
Ընդհակառակը, նոստալգիան օգնում է վերհիշել մյուսների հետ ապրած կարևոր
և արժեքավոր իրադարձությունները՝
բարելավելով մարդու հոգեբանական վիճակը:
Ուսումնասիրությունները ցույց են տվել, որ նոստալգիան
կարող է բարձրացնել մարդու ինքնագնահատականը և հասարակության հետ կապը
նպաստել հոգեբանական զարգացմանը
և անգամ շահագրգռել նրանց լինել բարեգործ:
Ուստի, նոստալգիան մտավոր խանգարման պատճառ չէ,
այլ, ընդհակառակը, կարող է օգնել այն հաղթահարելու գործում:
Օրինակ՝ երբ մարդիկ ոչ այնքան լավ տրամադրություն ունեն,
նրանք կարող են օգտագործել նոստալգիան որպես սթրեսից դուրս գալու
և ինքնազգացողության բարելավման միջոց:
Այսօր թվում է՝ նոստալգիան ամենուր է,
հատկապես այն բանից հետո, ինչ գովազդողներն այն օգտագործում են որպես
մարկետինգի ոլորտում կարևոր և արդյունավետ գործիք:
Այն կարելի է համարել որպես անցյալով պարուրված լինելու մի միջոց,
չնայած, որ նոստալգիայի նպատակն այլ է:
Դեռ ավելին, այն հիշեցնում է մեզ, որ մեր կյանքն արժեքավոր է
և օգնում է վերագտնել մեր ինքնավստահությունը,
ինչպես նաև ընդունել ապագայի մարտահրավերները: