[Bu konuşma küfür ve cinsel şiddet unsurları içermektedir
İzleyici dikkatine sunulur]
Tom Stranger: 1996'da ben 18 yaşındayken,
altın bir fırsat yakalamıştım; Uluslararası Öğrenci Değişim Programı.
Bir Avustralyalı olarak buz gibi havası olan bir yeri istemem ironikti,
anne babam ve kardeşlerimle vedalaşıp İzlanda uçağına bindikten sonra,
hem heyecanlı, hem de hüzünlüydüm.
Beni doğa yürüyüşüne çıkaran ve ahenkli İzlanda dilini kavramama
yardımcı olan,
güzel bir İzlanda ailesinin yanında kalmaya başladım.
Başlangıçta biraz vatan hasreti çektim.
Okuldan sonra snowboard yapar
ve bol bol uyurdum.
Henüz iyi anlamadığınız bir dildeki iki saatlik kimya dersi
iyi bir sakinleştirici etkisi yaratabiliyor.
(Kahkaha)
Öğretmenim bana okuldaki piyesi denememi tavsiye etti,
bu beni biraz daha sosyalleştirecekti.
Nihayetinde oyunda bir rol alamadım,
ama bu sayede Thordis'le tanıştım.
Hoş bir gençlik aşkı yaşıyorduk,
öğle arasında sadece el ele tutuşmak ve beraber eski
merkez Reykjavik'de turlamak için buluşurduk.
Onun sıcakkanlı ailesi ile tanıştım, o da benim arkadaşlarımla tanıştı.
Okulda Noel Balosu yapıldığında, bir aydan uzun süredir
filizlenmekte olan bir ilişkimiz vardı.
Thordis Elva : 16 yaşındaydım ve ilk kez âşık olmuştum.
Noel Balosuna birlikte gitmek,
ilişkimizi toplum onayına açık hâle getiriyordu
ve kendimi dünyadaki en şanslı kızmışım gibi hissediyordum.
Artık bir çocuk değil, genç bir kadındım.
Yeni keşfettiğim yetişkinliğimin
verdiği cesaretle, o gece hayatımda ilk kez rom içmeyi denemek gayet doğaldı.
Bu kötü bir fikirdi.
Çok kötü oldum,
bilinçsel olarak kendimden geçmem
ve sarsıcı kusmalarım arasında gidip geliyordum.
Güvenlik görevlisi bir ambulans çağırmak istedi,
ama Tom beyaz atlı prensim gibi davrandı
ve onlara, beni eve götüreceğini söyledi.
Bir peri masalı gibiydi,
beni güçlü kolları ile tutuyor
ve güven dolu yatağıma yatırıyordu.
Elbiselerimi çıkarıp üzerime çıktığında, ona karşı hissettiğim şükran
çok geçmeden dehşete dönüştü.
Kendime gelmiştim,
fakat vücudum karşı koyamayacak kadar bitkindi
ve acı kör ediciydi.
Sanki ikiye bölünüyor gibiydim.
Aklımı yitirmemek için,
sessizce çalar saatin saniyelerini saydım.
O geceden beri,
iki saatte 7.200 saniye olduğunun bilincindeyim.
Günlerce topallayarak yürüyüp haftalarca ağlamama rağmen,
bu olay televizyonda gördüğüm tecavüz haberlerine benzemiyordu.
Tom silahlı bir psikopat değildi,
o benim erkek arkadaşımdı
ve bu olay tenha bir sokakta yaşanmamıştı,
kendi yatağımda olmuştu.
Başıma gelen bu olayın tecavüz olduğunu kabullendiğimde,
o değişim programını tamamlamıştı
ve Avustralya'ya dönmüştü.
Bu nedenle kendi kendime, olanları düşünmek anlamsız dedim.
Ayrıca,
bu bir şekilde, benim suçum olmalıydı.
Kızlara boşuna tecavüz edilmediğini öğreten
bir dünyada büyümüştüm.
Eteği çok kısaydı,
çok fazla gülüyordu,
nefesi alkol kokuyordu.
Bu üç suçun hepsini işlemiştim,
bu nedenle bu benim ayıbımdı.
O gece beni tecavüzden
kurtarabilecek tek bir şey olduğunu anlamam yıllar aldı;
eteğimle alakalı değildi,
gülmem de değildi,
çocuksu, saf güvenim de değildi.
O gece beni tecavüzden kurtarabilecek tek şey,
bana tecavüz eden adamdı,
eğer kendine hâkim olsaydı.
TS: Ertesi sabaha dair silik sahneler vardı aklımda;
akşamdan kalma etkileri,
bastırmaya çalıştığım bir boşluk duygusu,
başka hiçbir şey yoktu.
Ancak Thordis'in evine gitmedim.
Şunu belirtmem önemli,
yaptığım şeyin ne olduğunu görmüyordum.
"Tecavüz" kelimesi zihnimde olması gerektiği gibi canlanmıyordu
ve bir gece önce olanları hatırlayarak kendime işkence etmiyordum.
Bu çok bilinçli bir inkâr değildi;
daha çok, bir gerçeği kabullenmeyi kendime yasaklamak gibiydi.
Yaptığım şeyi tarif ederken Thordis'te neden olduğum büyük travmayı
kabul etmeyi tamamen reddediyordum.
Dürüst olmak gerekirse,
daha sonraki günlerde ve o suçu işlerken, bütün olayı
tamamen inkâr etmiştim.
Bunun tecavüz değil, seks olduğu düşüncesine tutunarak gerçeği inkâr ettim.
Bu içimi kemiren bir yalandı.
Birkaç gün sonra Thordis'ten ayrıldım
ve İzlanda'da kalışımın
geri kalan döneminde onu birkaç kez gördüm
ve her seferinde göğsüme bıçak saplanıyor gibi hissettim.
Derinde bir yerlerde çok kötü bir şey yaptığımı biliyordum,
ama bu anıyı bilinçsiz bir şekilde derinlere gömmmüş
ve sonra üzerine de ağır bir taş bağlamıştım.
Sonraki dokuz yıllık dönemi
en iyi anlatan başlık, "İnkâr ve Kaçış" olurdu.
Neden olduğum ızdırabı fark etme şansı yakaladığım anlarda,
buna uzun süre katlanamıyordum.
Dikkatimi başka şeylere veriyor,
madde kullanıyor,
heyecan arıyor
veya vicdanımın sesini bastırmaya çalışıyor,
hareketsiz ve sessiz kalamıyordum.
Bu ses ile birlikte,
hayatımın diğer alanlarını, beni ben yapan portreyi
oluşturmaya çalışıyordum.
Bir sörfçü,
sosyal bilimler öğrencisi,
iyi insanlara bir dost,
sevilen bir oğul ve bir kardeş,
açık hava aktivite rehberi,
son olaraksa bir gençlik çalışanıydım.
Kötü bir insan olmadığım fikrine sıkı sıkı tutundum.
Kanımda böyle bir şeyin olduğunu sanmıyordum,
bu benim yapıma uymazdı.
Benim yetiştirilme tarzımda,
sevecen geniş ailem ve rol modellerim,
yakınımdaki insanlar, kadınlara olan saygılarında
sıcak ve içtendiler.
Bu karanlık yanımı alt edip ona sorular sormam
yıllarımı aldı.
TE: O Noel Balosu dansından 9 yıl sonra
25 yaşındaydım
ve bir sinir krizine doğru son sürat gidiyordum.
Kendime verdiğim değer, ruhumu parçalayan bir sessizliğe yenilmişti
ve bu sessizlik beni sevdiğim herkesten koparıyordu,
kendime yersizce yansıttığım nefret ve öfke ile tükeniyor,
acısını kendimden çıkarıyordum.
Bir gün sevdiğim biriyle kavga edip
ağlayarak, öfkeyle çıkıp gittim
ve tesadüfen bir kafeye girdikten sonra
garsondan bir kalem istedim.
Yanımda hep bir not defteri taşırdım,
güya ilham gelirse bir şeyler karalamak içindi,
ama gerçek şuydu ki sürekli bir şeylerle meşgul olmak zorundaydım,
çünkü hareketsiz kaldığım anlarda,
tekrardan saniyeleri saymaya başlıyordum.
Ama o gün, kalemimden dökülen satırlara hayret içinde bakakaldım,
şimdiye kadar yazdığım en ehemmiyetli mektuptu
ve Tom'a ithaf edilmişti.
Beni maruz bıraktığı şiddeti anlatmanın yanı sıra,
şu kelimeler yüzüme çarpıyordu,
"Affetmek istiyorum''
ve buna hiç kimse benim kadar şaşıramazdı.
Derinlerde bir yerlerde, çektiğim acıdan kurtuluş yolumun bu olduğunu fark ettim,
çünkü onun bağışlanmayı hak edip etmediğini hiç önemsemeden,
ben huzuru hak ediyordum.
Benim utanç çağım sona ermişti.
Mektubu göndermeden önce,
kendimi her türlü olumsuz cevaba hazırlamıştım
veya en olası senaryo hiç cevap gelmemesiydi.
Kendimi hazırlamadığım tek senaryo ise
karşıma çıkan şeydi: Uzlaştırmaya yelken tutan
pişmanlıkla dolu, Tom'dan gelen yazılı bir itiraf.
Görünen oydu ki, o da sessizliğe mahkûm olmuştu.
Aramızdaki sekiz yıl süren yazışma böyle başladı
ve Tanrı biliyor ya, hiç kolay olmadı
ama daima dürüst olduk.
Yanlış bir şekilde kendi omuzlarıma yüklediğim yükten kurtuldum
ve o da, yaptığı şeyin sorumluluğunu tüm samimiyetiyle yüklendi.
Yazılı iletişimlerimiz, o gecenin
sonuçlarının dikkatle incelendiği bir platforma
ve yürek burkucu bir şeyden, kelimelerle anlatılamayan
iyileştirici bir mucizeye dönüştü.
Yine de, benim için olayın kapanmasını sağlamadı.
Belki de e-postaların yeterince samimi gelmemesinden,
belki de dünyanın öbür ucunda,
bir klavyenin ardına sığınırken cesur olmanın kolay gelmesinden.
Ama bir diyaloğa başlamıştık
ve sonuna kadar irdelemek bana gerekli geliyordu.
Ve sekiz yıl yazıştıktan
ve o uğursuz geceden yaklaşık 16 yıl sonra,
çılgın bir teklif yapmak üzere cesaretimi topladım;
şahsen görüşecektik
ve geçmişle kesin ve son kez yüzleşecektik.
TS: İzlanda ve Avustralya coğrafi bakımdan böyledir.
İkisinin tam ortasında Güney Afrika vardır.
Cape Town şehrinde uzlaştık
ve orada bir hafta boyunca görüştük.
Bu şehrin, barışma ve bağışlanma arayan biri için
şaşırtıcı bir şekilde güçlü bir atmosferi vardı.
Hiçbir yer, iyileşme ve yeniden yön bulma konusunda
Güney Afrika kadar test edilmedi.
Güney Afrikalılar ulus olarak geçmişlerindeki gerçeklerle
yaşamayı biliyor ve tarihin ayrıntılarına kulak veriyorlar.
Bunu bilmek, Cape Town'un üzerimizdeki etkisini artırdı.
Bu bir hafta boyunca,
birbirimizin hayat hikâyesini deyim yerindeyse
baştan sona dinledik.
Bu kendi geçmişimizi analiz etmek demekti.
Dürüst olmak konusunda katı bir tavır takınmıştık
ve bu beraberinde, bizi bazı konularda incinmeye açık
bir hâle de getiriyordu.
İçimizi döktüğümüz itiraflar
ve diğer kişinin deneyimlerinin derinliklerini ölçemediğimiz
anlar oluyordu.
Cinsel şiddetin artçı etkilerini yüz yüze, açık açık konuştuk
ve hissettik.
Diğer zamanlarda,
gittikçe artan berraklığı gördük
ve hatta, hiç beklemediğimiz ama özgürleştiren kahkahalar attık.
Bu anlara ulaştığımızda,
birbirimizi dikkatle dinlemek için bütün çabayı gösterdik.
Bireysel gerçeklerimiz bütün saflığı ile ortaya çıkıyor
ve bu ruhumuzu aydınlatıyordu.
TE: İntikam istemek çok insani bir duygu,
hatta içgüdüsel bile denebilir.
Yıllarca, tıpkı bana yaptığı gibi
Tom'un canını sonuna kadar yakmak istedim.
Ancak bu nefret ve öfkeden kurtulamasaydım,
şimdi burada olur muydum, bilmiyorum.
Bu, yol boyunca hiç şüphe duymadığım anlamına gelmiyor.
Uçak Cape Town'daki piste indiğinde
şöyle düşünüyordum;
"Neden bu işi normal bir insan gibi bir terapist ve bir şişe votka
ile halletmeye çalışmadım ki?"
(Kahkaha)
Cape Town'daki bu anlama çabamız zaman zaman
imkânsız bir görev gibi geliyordu
ve bu işten vazgeçip evime,
sevgili kocam Vidir'e ve oğlumuza
dönmek istiyordum.
Yaşadığımız zorluklara rağmen,
bu yolculuk bir zafer duygusuyla sonuçlandı,
karanlığı alt eden ışığın zafer hissiydi,
yıkıntılardan anlamlı bir şey inşa etmenin hissiydi.
Bir yerde, gençliğinde yanında
olmasını dilediğin kişi olmaya çalışmak gerektiğini okumuştum.
Ben gençken,
bu ayıbın bana ait olmadığını ve tecavüzden sonra bir umut
olduğunu bilmeye ihtiyacım vardı,
hatta bugün kocamla paylaştığım
gibi bir mutluluğu bulabileceğime inanmalıydım.
Bu nedenle Cape Town'dan döndükten sonra hummalı bir şekilde yazmaya koyuldum
ve sonunda Tom'la ortak bir kitap çıkardık,
umuyoruz ki her iki taraftaki insanlara da yararlı olur;
hem fail, hem de kurban için.
Hiç bir şey olmasa bile,
bu hikâye bizim gençken duymamız gereken bir hikâyeydi.
Öykümüzün doğası gereği
kurban, tecavüzcü gibi kelimelerin kaçınılmaz olduğunu
biliyorum,
etiketler kavramları düzenleme yöntemidir,
fakat bu kelimeler, çağrışımları nedeniyle canavarlaştırıcı olabilir.
Biri kurban olarak etiketlendiğinde,
o kişiyi "arızalı, lekelenmiş, aşağı" olarak sınıflandırmak
çok daha
kolaydır.
Benzer biçimde, biri tecavüzcü olarak yaftalandığında
ona "canavar, yaratık, aşağılık" demek
çok kolaydır.
Ancak bunu yapan kişilerin insan olmadığını farz ettiğimizde
o zaman, toplumda şiddeti üreten
şeyin ne olduğunu nasıl anlayabiliriz?
Ve nasıl -
(Alkış)
Kurbanları aşağılık hissettirirken, onlara nasıl güçlendirebiliriz?
Dünyadaki kadın ve çocukların hayatlarına yöneltilen
tehditleri nasıl tartışabilir ve çözüm bulabiliriz,
kullandığımız kelimeler sorunun bir parçası iken?
TS: Benim öğrendiğim,
1996'da o gece yaptıklarım benmerkezci bir yaklaşımdı.
Thordis'in bedenini hak ettiğimi düşünüyordum.
Temelde olumlu sosyal etkiler almış
ve etrafımda eşitlikçi davranışlar görmüştüm,
ama o anda
olumsuz davranışları seçmiştim.
Kadınları yaradılış gereği daha değersiz gören
ve erkeğin kadın bedeni üzerinde zımni ve sembolik hakkı var gibi inanışlar.
Bahsettiğim bu etkilerden uzak olduğumu söylemeliyim.
O odada seçim yapan tek kişi bendim,
başkası değil.
Bir şeyi kabullenip
suçluluk içinde iyice köşeye sıkıştığında,
şaşırtıcı bir şey olabilir.
Buna sahiplenme paradoksu diyorum.
Bu ağır sorumluğunun beni prangaya mahkûm edeceğini
ve sosyal bilimler sertifikamın yanacağını zannediyordum;
bunun yerine, yaptığım şeyi sahiplenme imkânına eriştim
ve bu şeyin, benim olduğum kişiyi tamamen betimlemediğini fark ettim.
Kısaca,
yaptığın bir şey, senin kişiliğini oluşturmuyor.
Kafamın içindeki ses dinmişti.
Kolaycı kendine acıma duygusu, oksijensiz kalmıştı
ve yerine kabullenmenin temiz havası gelmişti,
yanımda duran bu muhteşem insanı incittiğimi kabullenmek
ve partnerlerine karşı cinsel şiddet uygulayan, büyük ve şaşırtıcı derecede
normal gözüken erkek grubunun bir parçası olduğumu kabullenmek.
Kelimelerin gücünü küçümsemeyin.
Thordis'e ona tecavüz ettiğimi dile getirmem, onunki kadar
benim de kendime bakış açımı değiştirdi.
Ama en önemlisi,
suç Tordis'ten bana geçti.
Hemen her zaman,
suç cinsel şiddet mağduru kadına yüklenir,
bunu gerçekleştiren adama değil.
Çok sıklıklaysa,
inkâr etme ve kaçış, tarafları gerçeklerden çok uzaklaştırır.
Şu anda kesinlikle açık bir konuşma gerçekleştiriyoruz
ve pek çok insan gibi,
bu zor ama önemli tartışmadan
kaçmadığımızı görmek bize cesaret veriyor.
Bu tartışmaya kendi katkımı yapmakla yükümlü hissediyorum kendimi.
TE: Bizim yaptığımız şey, diğer insanlara reçete yazmak değil.
Hiç kimse bir başkasına en derin acılarını ve en büyük dehşetini nasıl yeneceğini
söyleme hakkına sahip değildir.
Sessizliği kırmak hiç kolay değildir
ve dünyada yaşadığın bölgeye göre
bir tecavüzü dile getirmek ölümcül bile olabilir.
Hayatımın en travmatik olayında bile,
bir ayrıcalık bahşedildiğinin farkındayım;
toplum dışına itilmeden, hatta öldürülmeden
bunu konuşabiliyorum.
Ama bu konuşma ayrıcalığına sahip olmak,
bunu kullanma sorumluluğunu da getiriyor.
Benim gibi konuşamayan kurbanlara, en azından bunu borçluyum.
Aktardığımız bu hikâye benzersiz
ama cinsel şiddetin küresel bir salgın hâline gelmesiyle normalleşiyor.
Bu şekilde olmak zorunda değil.
Kendi iyileşme hikâyemde yararlı bulduğum şeylerden biri,
kendimi cinsel şiddet konusunda eğitmekti.
Bunun sonucunda on yılı aşkın süredir
bu konuda okuyor, yazıyor ve konuşuyorum,
dünyanın çeşitli yerlerinde konferanslara gidiyorum.
Deneyimlerime göre,
bu tür etkinliklere katılanların neredeyse tamamını kadınlar oluşturuyor.
Cinsel şiddet sadece kadınların sorunuymuş gibi davranmayı bırakmanın zamanı geldi.
(Alkış)
Kadınlar ve erkeklere uygulanan cinsel şiddetin failleri
çoğunlukla erkektir,
ama onların sesi bu gibi toplantılarda acı verici derecede az çıkıyor.
Burada herkese ihtiyacımız var.
Eğer bu sorunla hep beraber yüzleşme cesaretini gösterirsek
azaltabileceğimiz acıları düşünün.
Teşekkür ederim.
(Alkış)