[Deze talk bevat expliciete taal en gaat over seksueel geweld
Waarschuwing voor kijkers]
Tom Stranger: In 1996, toen ik 18 jaar was,
kreeg ik de gouden kans om op internationale uitwisseling te gaan.
Ironisch genoeg ben ik een Australiër die een ijskoud klimaat verkiest,
dus ik was enthousiast en triest toen ik naar IJsland vertrok
nadat ik afscheid had genomen van mijn ouders en broers.
Ik werd verwelkomd door een prachtig IJslands gezin
dat met me ging wandelen
en me hielp om de melodieuze, IJslandse taal te leren begrijpen.
Ik had een beetje moeite met de eerste periode van heimwee.
Ik ging snowboarden na school
en ik sliep veel.
Twee lesuren chemie in een taal die je nog niet helemaal begrijpt,
werkt redelijk verdovend.
(Gelach)
Mijn leraar raadde aan om mee te doen met het toneel,
gewoon om meer sociaal actief te worden.
Uiteindelijk kreeg ik geen rol in het stuk,
maar ik leerde wel Thordis kennen.
We beleefden een prachtige tienerliefde
en we spraken 's middags af om handjes vast te houden
en rond te wandelen in het oude Reykjavik.
Ik ontmoette haar gastvrije familie en zij ontmoette mijn vrienden.
We hadden een bloeiende relatie van iets meer dan een maand
toen op school het kerstbal werd georganiseerd.
Thordis Elva: Ik was 16 en voor het eerst verliefd.
Samen naar het kerstbal gaan
was een openlijke bevestiging van onze relatie
en ik voelde me het gelukkigste meisje ter wereld.
Geen kind meer maar een jonge vrouw.
Verblind door mijn nieuwe volwassenheid
vond ik het vanzelfsprekend om die avond voor het eerst rum te drinken.
Dat was een slecht idee.
Ik werd heel ziek,
verloor geregeld het bewustzijn
en moest tussendoor krampachtig braken.
De bewakingsagenten wilden een ambulance voor me bellen,
maar Tom was mijn prins op het witte paard
en zei dat hij me zou thuisbrengen.
Het was als een sprookje:
met zijn sterke armen om me heen
legde hij me veilig in bed.
Maar de dankbaarheid die ik voelde tegenover hem veranderde snel in gruwel,
toen hij vervolgens mijn kleren uittrok en bovenop me klom.
Mijn hoofd was al helder,
maar mijn lichaam was nog te zwak om terug te vechten
en de pijn was verblindend.
Het leek alsof ik in twee werd gerukt.
Om bij zinnen te blijven
telde ik in stilte de seconden op mijn wekker.
En sinds die nacht
weet ik dat er 7200 seconden zijn in twee uur.
Ondanks dagenlang mank lopen en wekenlang huilen,
paste dit voorval niet in mijn idee van verkrachting zoals op tv.
Tom was geen gewapende gek,
hij was mijn vriendje.
En het gebeurde niet in een eng steegje,
het gebeurde in mijn eigen bed.
Tegen de tijd dat ik besefte dat ik wel degelijk was verkracht,
was zijn uitwisselingsprogramma afgelopen
en ging hij weer naar Australië.
Dus ik maakte mezelf wijs dat het geen zin had om het voorval aan te pakken.
En trouwens,
het was toch mijn eigen fout, op een bepaalde manier.
Ik groeide op in een wereld waarin meisjes leren
dat ze verkracht worden met een reden.
Hun rokje is te kort,
hun glimlach te breed,
hun adem ruikt naar alcohol.
En ik was schuldig aan al die dingen,
dus ik moest mij schamen.
Het duurde jaren om te beseffen
dat slechts één ding had kunnen voorkomen dat ik werd verkracht die avond
en het was niet mijn rokje,
het was niet mijn glimlach,
het was niet mijn kinderlijk vertrouwen.
Het enige dat had kunnen voorkomen dat ik werd verkracht die avond,
was de man die me verkrachtte --
als hij zichzelf had tegengehouden.
TS: Ik herinner me vaag de volgende dag:
de nawerking van het drinken,
een zekere leegte die ik probeerde te onderdrukken.
Niets meer.
Maar ik ging niet naar Thordis.
Het is belangrijk om te vermelden
dat ik mijn daad niet zag voor wat ze was.
Het woord 'verkrachten' ging niet door mijn hoofd zoals had gemoeten
en ik pijnigde mezelf niet met herinneringen aan de nacht ervoor.
Het was niet echt een bewuste weigering,
het was meer alsof elke erkenning van de realiteit verboden was.
Mijn definitie van mijn handelingen weerlegde elke erkenning
van het immense trauma dat ik Thordis aandeed.
Om eerlijk te zijn:
ik verwierp de volledige handeling de volgende dagen
en toen ik haar pleegde.
Ik ontkende de waarheid door te denken dat het seks was en geen verkrachting.
En dit is een leugen waarvoor ik veel schuld heb gevoeld.
Ik maakte het uit met Thordis enkele dagen later
en zag haar daarna nog meermaals
tijdens de rest van mijn jaar in IJsland,
waarbij ik telkens een scherpe steek in mijn hart voelde.
Diep vanbinnen wist ik dat ik iets onmetelijk verkeerd had gedaan.
Maar zonder het te plannen, sloot ik de herinneringen op
en gooide de sleutel weg.
Er volgde een negenjarige periode
die het best betiteld kan worden als: 'Ontkennen en weglopen'.
Wanneer ik de kans kreeg om te zien welke pijn ik echt had veroorzaakt,
stond ik niet lang genoeg stil om dat te doen.
Of het nu was via afleiding,
druggebruik,
sensatie
of het nauwgezet in de hand houden van mijn innerlijke stem,
ik weigerde statisch en stil te zijn.
En samen met dit lawaai
putte ik ook veel uit andere aspecten van mijn leven
om een beeld te krijgen van wie ik was.
Ik was een surfer,
een student sociale wetenschappen,
een vriend voor goede mensen,
een geliefde broer en zoon,
een gids voor buitenactiviteiten
en tenslotte een jeugdwerker.
Ik hield vast aan de simpele notie dat ik geen slecht mens was.
Ik dacht niet dat ik het in mij had.
Ik dacht ik een ander type persoon was.
In mijn verzorgende opvoeding
waren mijn liefhebbende familie en rolmodellen,
mensen dichtbij mij, warm en oprecht
in hun respect tegenover vrouwen.
Het duurde een tijd voor ik deze donkere kant van mezelf onder ogen kon komen
en vragen kon stellen.
TE: Negen jaar na het kerstbal
was ik 25 jaar oud
en stond ik op de rand van een zenuwinzinking.
Mijn zelfvertrouwen werd verpletterd door een hartverscheurende stilte
die me isoleerde van iedereen waar ik om gaf
en ik werd verteerd door misplaatste haat en boosheid
die ik op mezelf uitwerkte.
Op een dag stormde ik in tranen naar buiten,
na een ruzie met een geliefde,
en ik wandelde een café binnen,
waar ik de dienster om een pen vroeg.
Ik had altijd een notitieboek bij me
onder het mom van ideeën snel te kunnen neerpennen op momenten van inspiratie,
maar eigenlijk moest ik gewoon altijd bezig blijven,
want tijdens de stille momenten
begon ik opnieuw seconden te tellen.
Maar die dag was ik verwonderd hoe de woorden uit mijn pen rolden
en de belangrijkste brief vormden die ik ooit heb geschreven,
geadresseerd aan Tom.
Naast een opsomming van het geweld waaraan hij me had onderworpen,
zag ik de woorden 'Ik wil vergeven' me aanstaren,
wat niemand meer verwonderde dan mezelf.
Maar diep vanbinnen besefte ik dat dit mijn weg was uit het lijden.
Of hij mijn vergiffenis verdiende of niet,
ik verdiende rust.
Mijn periode van schaamte was voorbij.
Voordat ik de brief verstuurde,
bereidde ik mezelf voor op allerlei negatieve antwoorden
of, wat ik het meest waarschijnlijk vond: helemaal geen antwoord.
Het enige resultaat waar ik mezelf niet op had voorbereid,
was het resultaat dat ik toen kreeg --
een getypte bekentenis van Tom, vol ontwapenende spijt.
Bleek dat ook hij opgesloten zat door de stilte.
Dit werd het begin van acht jaar correspondentie,
wat niet altijd gemakkelijk was,
maar altijd oprecht.
Ik ontdeed mezelf van de last die ik verkeerdelijk had gedragen
en hij kwam van ganser harte uit voor wat hij had gedaan.
Onze brieven werden een platform
om de gevolgen van die avond te ontleden
en ze liepen uiteen van hartverscheurend
tot onbeschrijflijk geneeskrachtig.
En toch was het daarmee niet klaar voor mij.
Misschien omdat de e-mail niet persoonlijk genoeg aanvoelde
of omdat je gemakkelijk dapper kan zijn
als je achter een computerscherm zit aan de andere kant van de planeet.
Maar we waren een dialoog begonnen
die ik tot het uiterste wilde onderzoeken.
Dus na acht jaar schrijven
en bijna 16 jaar na die vreselijke avond
verzamelde ik al mijn moed en stelde een wild idee voor:
elkaar in het echt ontmoeten
en ons verleden voor eens en voor altijd onder ogen komen.
TS: IJsland en Australië liggen zo op de kaart.
Tussen de twee ligt Zuid-Afrika.
We kozen Kaapstad
en daar zagen we elkaar een week.
De stad bleek een verbazingwekkend krachtige omgeving
om te focussen op verzoening en vergiffenis.
Nergens anders werd herstel en toenadering uitgetest
als in Zuid-Afrika.
Als natie poogde Zuid-Afrika de waarheid van het verleden te aanvaarden
en te luisteren naar details uit haar geschiedenis.
Deze informatie vergrootte het effect van Kaapstad op ons alleen maar.
Gedurende een week
vertelden we letterlijk onze levensverhalen aan elkaar,
van het begin tot het eind.
En dit was om onze eigen geschiedenis te analyseren.
We volgden strikte afspraken rond eerlijkheid
en dit ging ook gepaard met een zekere blootstelling,
een openhartige kwetsbaarheid.
Er waren hartverscheurende bekentenissen
en momenten waarbij we ons absoluut geen voorstelling konden maken
bij de ervaring van de andere persoon.
De effecten van seksueel geweld werden uitgesproken en gevoeld,
oog in oog.
Op andere momenten daarentegen
vonden we enorme duidelijkheid
en zelfs wat onverwacht, maar bevrijdend gelach.
Als het erop aankwam
deden we ons best om aandachtig naar elkaar te luisteren.
En onze individuele realiteit werd verlucht door ongefilterde puurheid
wat niet anders kon dan de ziel verlichten.
TE: Wraak willen nemen is een zeer menselijke emotie --
instinct zelfs.
En alles wat ik jarenlang wilde,
was Tom even hard kwetsen als hij mij had gekwetst.
Maar als ik geen uitweg had gevonden uit de haat en de boosheid,
dan weet ik niet of ik hier vandaag zou zijn.
Niet om te zeggen dat ik geen twijfels heb gehad.
Toen het vliegtuig op de landingsbaan van Kaapstad stuiterde,
weet ik nog dat ik dacht:
"Waarom nam ik niet gewoon een therapeut en een fles wodka,
zoals elk normaal persoon zou doen?"
(Gelach)
Bij momenten voelde onze zoektocht naar begrip in Kaapstad
als een onmogelijke onderneming
en het enige dat ik wou was opgeven
en naar huis gaan, naar mijn echtgenoot Vidir
en onze zoon.
Maar ondanks onze moeilijkheden
resulteerde dit avontuur in een gevoel van overwinning,
dat het licht had gewonnen van het duister,
dat er iets kon worden opgebouwd uit een puinhoop.
Ik las ergens
dat je moet proberen de persoon te zijn die je nodig had toen je jong was.
En toen ik een tiener was,
had ik moeten weten dat ik me niet moest schamen,
dat er hoop is na verkrachting,
dat je geluk kan vinden,
zoals ik met mijn echtgenoot vandaag.
Daarom begon ik koortsachtig te schrijven toen ik terugkwam uit Kaapstad
en dat resulteerde in een boek, met Tom als coauteur,
dat hopelijk van nut kan zijn voor mensen aan beide kanten
van het spectrum dader-overlever.
Op zijn minst
is het een verhaal dat we hadden moeten horen toen we jonger waren.
Gezien de aard van ons verhaal
weet ik welke woorden er sowieso mee gepaard gaan --
slachtoffer, verkrachter --
en labels zijn er om concepten in te delen,
maar hun bijklank kan wel ontmenselijkend werken.
Zodra iemand slachtoffer is,
is het veel makkelijker om hen weg te categoriseren als een beschadigd iemand,
onteerd,
minder dan.
En op dezelfde manier, zodra iemand verkrachter is,
is het makkelijker om hem een monster te noemen --
onmenselijk.
Maar hoe gaan we begrijpen wat er in de menselijke maatschappij
geweld produceert,
als we weigeren de menselijkheid te erkennen van degenen die het plegen?
En hoe --
(Applaus)
En hoe kunnen we overlevers kracht geven, als we hen minder doen voelen?
Hoe kunnen we oplossingen bespreken voor een van de grootste bedreigingen
voor de levens van vrouwen en kinderen over de hele wereld
als de woorden die we gebruiken deel van het probleem zijn?
TS: Wat ik nu heb geleerd,
is dat mijn daden die avond in 1996 egoïstisch waren.
Volgens mij verdiende ik het lichaam van Thordis.
Ik had vooral positieve, sociale invloeden
en voorbeelden van goed gedrag rond mij.
Maar op dat moment
koos ik ervoor om te putten uit de negatieve.
Degene die vinden dat vrouwen intrinsiek minder waard zijn
en dat mannen een onuitgesproken en symbolisch recht hebben op hun lichaam.
De invloeden waarover ik spreek, zijn nochtans geen deel van mij.
En alleen ik was degene in die kamer die keuzes maakte,
niemand anders.
Als je iets toegeeft
en echt afrekent met je schuld,
dan denk ik dat er iets verrassends kan gebeuren.
Ik noem het een paradox van eigendom.
Ik dacht dat ik zou buigen onder de verantwoordelijkheid.
Ik dacht dat mijn certificaat van menselijkheid verbrand was.
In plaats daarvan kreeg ik de kans om toe te geven wat ik had gedaan
en ik leerde dat het mezelf niet volledig beheerst.
Simpel gesteld:
wie je bent is niet simpelweg de som van wat je gedaan hebt.
Het lawaai in mijn hoofd nam af.
Het opslorpende zelfmedelijden kreeg geen zuurstof meer
en het werd vervangen door de schone lucht van aanvaarding --
aanvaarding dat ik de geweldige persoon naast mij had gekwetst,
aanvaarding dat ik deel ben van een grote en schrikbarend alledaagse groep mannen
die seksueel geweld pleegden tegenover hun partners.
Onderschat de kracht van woorden niet.
Thordis vertellen dat ik haar verkrachtte, veranderde de relatie met mezelf
en met haar.
Maar vooral:
de schuld verschoof van Thordis naar mij.
Veel te vaak
krijgen de vrouwelijke overlevers van seksueel geweld de verantwoordelijkheid
en niet de mannen die het plegen.
Veel te vaak
drijft de ontkenning en het weglopen alle partijen ver weg van de waarheid.
Er is zeker een publieke discussie gaande
en zoals vele mensen
krijgen we moed doordat men minder terugdeinst
voor deze moeilijke maar belangrijke discussie.
Ik voel een heuse verantwoordelijkheid om onze stemmen eraan toe te voegen.
TE: Wat wij hebben gedaan is geen formule die we voorschrijven aan anderen.
Niemand kan iemand anders zeggen hoe ze moeten omgaan met hun diepste pijn
of hun grootste fout.
De stilte doorbreken is nooit eenvoudig
en afhankelijk van waar je bent in de wereld,
kan het zelfs dodelijk zijn om over verkrachting te praten.
Ik realiseer me dat zelfs het meest traumatische moment in mijn leven
een bewijs is van mijn voorrecht,
omdat ik erover kan praten zonder te worden uitgesloten
of zelfs vermoord.
Maar dat voorrecht om een stem te hebben
komt met de verantwoordelijkheid om ze te gebruiken.
Dat is het minst dat ik verschuldigd ben aan de overlevers die dat niet kunnen.
Het verhaal dat wij net brachten is uniek
en toch is het zo gewoon omdat seksueel geweld een globale pandemie is.
Maar zo hoeft het niet te zijn.
Een van de dingen die ik nuttig vond tijdens mijn eigen herstel
was mezelf inlichten over seksueel geweld.
En als resultaat ben ik aan het lezen en schrijven
en spreken over deze kwestie, al meer dan 10 jaar nu,
en ik ga naar conferenties over de hele wereld.
In mijn ervaring
zijn de aanwezigen bij die evenementen bijna uitsluitend vrouwen.
Maar het wordt tijd dat we seksueel geweld niet meer behandelen
als een vrouwenprobleem.
(Applaus)
Het meeste seksueel geweld tegenover vrouwen en mannen
wordt gepleegd door mannen.
En toch wordt hun stem niet vertegenwoordigd in deze discussie.
Maar wij zijn allemaal nodig hier.
Stel je al het lijden voor dat wij kunnen verlichten
als we deze kwestie samen durven confronteren.
Dankjewel.
(Applaus)