Cứ mỗi bốn giây
lại có một người được chẩn đoán
mắc bệnh Alzheimer.
nguyên nhân thường gặp nhất của bệnh mất trí nhớ
ảnh hưởng hơn 40 triệu người trên thế giới
và việc tìm ra phương pháp chữa trị
cho căn bệnh này vẫn còn là một bài toán khó.
Alois Alzheimer, bác sĩ tâm thần người Đức
lần đầu mô tả triệu chứng bệnh này năm 1901
khi ông phát hiện ra một số bệnh nhân
có những biểu hiện khác thường,
bao gồm khó ngủ,
trí nhớ bị xáo trộn, thay đổi tính tình đột ngột,
và nhầm lẫn thường xuyên.
Khi người bệnh mất,
Alzheimer làm xét nghiệm tử thi
và kiểm nghiệm giả thiết
rằng có thể nguyên nhân là từ những bất thường
trong cấu trúc não bộ
Ông tìm thấy dưới kính hiển vi
sự khác biệt rõ ràng ở mô não
dưới dạng các protein gấp cuộn sai gọi là mảng (plaque)
và các đám rối sợi thần kinh (neurofibrillary tangles).
Chúng kết hợp với nhau,
phá cấu trúc não bộ.
Các mảng xuất hiện khi một protein
trong màng chất béo bao bọc tế bào thần kinh
bị một enzyme đào thải,
tạo nên các protein tiền chất của amyloid,
chúng rất dính nên có xu hướng đóng cục lại.
Những cục tích tụ này
tạo nên các mảng,
làm nghẽn đường truyền
ngăn chặn giao tiếp giữa các tế bào,
và gây nên những phản ứng đề kháng
phá hủy những tế bào thần kinh không còn làm việc.
Đối với bệnh Alzheimer, các đám rối sợi thần kinh
do protein "tau" gây ra
Các tế bào thần kinh chứa một mạng lưới các ống
hoạt động như đường vận chuyển các phân tử thức ăn
Thường thì, protein "tau" giữ cho những ống thẳng
để phân tử có thể tự do đi qua.
Nhưng với người mắc Alzheimer,
các protein bị xoắn lại hoặc rối tung
khiến các ống này không còn thẳng nữa,
cản trở chất dinh dưỡng đến các tế bào thần kinh
làm chết tế bào.
Sự kết hợp chết người giữa mảng và đám rối
bắt đầu từ hồi hải mã,
có nhiệm vụ hình thành trí nhớ.
Đó là lí do vì sao mất trí nhớ tạm thời
thường là triệu chứng đầu của bệnh Alzheimer.
Sau đó, các protein tiếp tục xâm lấn
những vùng khác của não bộ,
tạo nên những biến đổi
ứng với từng giai đoạn bệnh.
Ở phía trước não,
các protein phá hủy khả năng suy nghĩ logic.
Tiếp theo, chúng chuyển sang vùng kiểm soát cảm xúc,
gây nên những cảm xúc thất thường.
Ở đỉnh não,
chúng gây nên hoang tưởng và ảo giác,
và khi lan đến não sau,
các mảng và đám rối kết hợp lại
để xóa sạch những kí ức sâu nhất.
Cuối cùng, trung khu điều khiển
nhịp tim và thở cũng bị xâm hại
dẫn đến tử vong.
Sự hủy diệt khủng khiếp của căn bệnh này
đã thúc đẩy các nhà nghiên cứu truy tìm cách chữa trị.
Nhưng hiện, mới chỉ tập trung vào việc làm chậm quá trình.
Một phương thức chữa trị hiện nay
giúp giảm thiểu sự phá vỡ các acetylcholine,
chất dẫn truyền rất quan trọng trong não.
Chúng bị sụt giảm đáng kể ở các bệnh nhân Alzheimer
do tế bào thần kinh sinh ra chúng đã chết.
Một giải pháp nữa là vắc-xin
tăng cường hệ miễn dịch
trước sự tấn công của các mảng tiền amyloid.
Nhưng chúng ta vẫn cần một phương thuốc thực sự.
Bệnh Alzheimer đã được phát hiện
từ hơn 1 thế kỷ trước,
mà giờ vẫn chưa được hiểu thấu đáo.
Có lẽ một ngày, ta sẽ phát hiện ra
cơ chế thực sự gây nên mối đe dọa này
và phương thức xử lý nó sẽ được đưa ra ánh sáng.