♪ [âm nhạc] ♪
- [Alex] Trong các bài học trước,
chúng ta đã tìm hiểu về độ co giãn của cầu.
Hôm nay, chúng ta sẽ học về độ co giãn của cung.
Độ co giãn của cung đo lường
độ nhạy của lượng cung đối với một sự thay đổi về giá.
Độ co giãn của cung khá giống độ co giãn của cầu,
chỉ khác là thay vì độ nhạy của
lượng cầu,
ở đây ta có độ nhạy của lượng cung
khi giá thay đổi.
Đường cung được coi là co giãn
khi một mức giá tăng sẽ khiến lượng cung tăng rất nhiều.
Ngược lại,
khi một mức giá giảm
cũng khiến lượng cung giảm rất nhiều.
Khi đó ta nói đường cung co giãn.
Vậy là khi lượng cung rất nhạy với giá cả,
chúng ta nói đường cung co giãn.
Nếu với cùng một mức tăng giá
mà lượng cung chỉ tăng chút xíu
thì đường cung được coi là không co giãn.
Vì vậy, nếu lượng cung
không thay đổi nhiều khi giá cả thay đổi,
thì đường cung không co giãn.
Nào, ta cùng thể hiện trên biểu đồ nhé!
Trước hết, hãy xét đường cung.
Mức tăng 10 đô la trên đường cung
chính là mức giá tăng 10 đô la
khiến lượng cung tăng từ 80 lên 85 đơn vị,
như vậy cũng không nhiều.
Mặt khác, trên đường cung co giãn nhiều hơn này,
với cùng mức giá tăng 10 đô la
thì lượng cung tăng vọt
từ 80 lên 170 đơn vị.
Bạn thấy có sự thay đổi lớn hơn nhiều trong lượng cung
với cùng mức tăng giá, khi đường cung co giãn,
so với đường cung không co giãn.
Một lần nữa, cũng giống như với đường cầu,
độ co giãn cũng không phải đường dốc.
Tuy nhiên, khi bạn có hai đường
cùng đi qua một điểm, thì đường phẳng hơn
co giãn nhiều hơn với một lượng bất kỳ.
Đường cung càng dốc thì càng ít co giãn.
Vậy ta xét hai đường cung
và nhận thấy đường này co giãn nhiều hơn đường cung dốc.
Điều này áp dụng cho tất cả các phần trong bài học này.
Vậy đâu là yếu tố quyết định độ co giãn của cung?
Yếu tố đầu tiên và quan trọng nhất,
chi phí trên mỗi đơn vị thay đổi như thế nào khi sản lượng tăng?
Thứ hai, lượng thời gian.
Thứ ba, thị phần đầu vào.
Thứ tư, phạm vi địa lý.
Tôi sẽ lần lượt giải thích từng yếu tố.
Yếu tố quyết định độ co giãn của cung
là chi phí trên mỗi sản phẩm tăng nhanh thế nào
khi sản lượng gia tăng.
Cụ thể,
nếu sản lượng tăng đòi hỏi chi phí cao hơn,
thì đường cung sẽ không co giãn.
Khi so sánh, bạn sẽ thấy đường này dốc hơn.
Mặt khác,
nếu sản lượng có thể tăng với chi phí không đổi
hoặc chi phí trên mỗi sản phẩm không tăng nhiều,
thì đường cung sẽ co giãn.
Cùng xem hai ví dụ để làm rõ vấn đề này nhé.
Hãy so sánh hai mặt hàng: tranh của Picasso và tăm.
Mặt hàng nào có cung không co giãn và mặt hàng nào có cung co giãn?
Được rồi, hãy xét trong trường hợp có một mức tăng giá,
thì mặt hàng nào dễ mở rộng sản xuất hơn?
Mặt hàng nào bạn có thể tăng sản lượng
với chi phí thấp mà không cần đẩy chi phí lên cao?
Rõ ràng là tăm.
Vậy khi giá tăm tăng lên,
bạn có thể sản xuất nhiều tăm hơn
bằng cách đưa thêm một khúc gỗ nữa vào máy xẻ.
Sẽ có rất nhiều tăm được làm ra mà không cần tăng chi phí.
Mặt khác, ta lại không thể nào
làm tăng số lượng tranh của Picasso.
Đơn giản là vì ông đã không còn vẽ tranh nữa.
Có lẽ số lượng tranh
của Picasso trên thị trường vẫn có thể tăng.
Ai đó từng treo tranh của ông ở nhà
có thể đem bán chúng.
Nhưng về căn bản, cung của tranh do Picasso vẽ
cực kỳ ít co giãn.
Giá cả có thể liên tục tăng mãi
và bạn sẽ chẳng thể mua thêm tranh của Picasso nữa.
Mặt khác,
nếu giá tăm chỉ nhích lên một chút,
thì bạn sẽ có rất nhiều tăm.
Vậy cung của tăm co giãn,
còn cung của tranh do Picasso vẽ không co giãn.
Khoảng thời gian ảnh hưởng đến độ co giãn của cung hàng hóa
và đây thực sự là hệ quả mang tính logic
của thực tế là độ co giãn phụ thuộc vào chi phí
và mức độ dễ dàng mở rộng sản xuất.
Ngay sau khi giá cả tăng lên,
nhà sản xuất có thể mở rộng sản xuất (tăng sản lượng)
chỉ bằng công suất hiện tại;
điều này có xu hướng khiến cung càng không co giãn.
Ví dụ, xét về việc sản xuất ngũ cốc.
Nếu giá ngũ cốc tăng lên, nông dân có thể
kiếm thêm ngũ cốc bằng cách đập lúa,
lượm lúa trên cánh đồng kỹ càng hơn;
nhưng họ chẳng thể kiếm được nhiều,
mà phải đợi 1, 2 năm nữa
cho đến khi có cơ hội trồng thêm nhiều hecta ngũ cốc nữa.
Mặt khác, như tôi đã nói,
dần dần nhà sản xuất có thể nâng cao năng suất.
Vậy trong tương lai gần, độ co giãn của cung
có xu hướng không co giãn nhiều nữa,
bởi việc nâng cao sản lượng với cùng chi phí sẽ càng khó hơn.
Tuy nhiên, dần dần,
do nhà sản xuất có thể nâng cao năng suất,
đường cung có xu hướng co giãn nhiều hơn.
Vậy đường cung càng có xu hướng co giãn,
thì nhà sản xuất càng cần nhiều thời gian để phản ứng với giá cả.
Độ co giãn của cung còn phụ thuộc vào
liệu hàng hóa đó chiếm cầu cao hay thấp
trên thị trường đầu vào.
Đây chính là thị phần của cầu nguyên liệu đầu vào.
Tôi sẽ giải thích.
Cung có xu hướng co giãn hơn
khi ngành công nghiệp có cầu thấp
trên thị trường nguyên liệu đầu vào.
Bởi khi đó cung có thể tăng mà không gây ra một mức tăng lớn
về cầu cho nguyên liệu đầu vào.
Hãy quay lại ví dụ về tăm nhé!
Một trong những lý do khiến tăm có cung co giãn
là bởi chúng ta có thể dễ dàng tăng gấp đôi cung của tăm
mà chỉ tác động chút ít tới cầu về gỗ -
đầu vào để sản xuất tăm.
Chúng ta có thể tăng gấp đôi cung của tăm
và do việc sản xuất tăm chỉ sử dụng một phần gỗ nhỏ,
nên đâu cần quá nhiều gỗ.
Vậy là chúng ta sẽ không làm tăng cầu gỗ lên quá nhiều
khi tăng cầu về tăm lên.
Bởi thế giá gỗ sẽ không bị đẩy lên cao
khi cầu về tăm tăng lên.
Vì vậy lượng cung của tăm
có thể dễ dàng tăng với cùng mức giá
mà không làm tăng chi phí của việc sản xuất tăm.
Mặt khác, cung có xu hướng không co giãn
khi ngành công nghiệp đó có cầu lớn về nguyên liệu đầu vào.
Vậy một lần nữa, giả sử cầu về ô tô tăng lên.
Để có thể tăng cung của ô tô,
chúng ta cần nhiều thép hơn,
nhưng ô tô vốn có cầu sử dụng thép lớn.
Khi muốn tăng cung của ô tô,
ta sẽ phải dùng nhiều thép hơn;
điều này sẽ đẩy giá thép lên cao,
vì vậy sẽ làm tăng giá nguyên liệu đầu vào
của ngành sản xuất ô tô,
đồng nghĩa với việc đẩy giá ô tô lên cao.
Vì vậy cung của ô tô có xu hướng không co giãn nhiều,
bởi khi cố tăng cung của ô tô,
chúng ta sẽ khiến giá thép tăng,
từ đó tăng chi phí sản xuất ô tô.
Phạm vi địa lý của thị trường cũng là một yếu tố quyết định
độ co giãn của cung.
Cụ thể, phạm vi thị trường càng hẹp,
thì cung càng co giãn.
Phạm vi thị trường càng rộng, thì cung càng ít co giãn.
Ví dụ, giả sử cầu về xăng tăng lên
ở Thủ đô Washington,
do nhiều người chuyển tới sinh sống ở khu vực này.
Ồ, có thể dễ dàng đáp ứng nhu cầu đó
bằng cách nhập thêm xăng từ một vùng nào đó,
như vậy chúng ta có thể tăng cung của xăng
ở Thủ đô Washington một cách dễ dàng
mà không đẩy giá xăng tăng lên chút nào.
Mặt khác,
nếu cầu về xăng trên thế giới tăng lên
giả sử do Trung Quốc giàu lên,
Ấn Độ giàu lên. Họ có nhiều ô tô hơn.
Ồ, trong trường hợp đó, chúng ta buộc phải khai thác nhiều dầu hơn.
Chúng ta sẽ phải tìm ra nhiều dầu hơn.
Kết quả là việc tăng cung cho xăng
trên toàn thế giới sẽ đắt đỏ hơn,
so với việc chỉ tăng cung của xăng
ở Thủ đô Washington.
Một lần nữa, cả hai trường hợp này đều phản ánh
một điều căn bản:
Liệu mức tăng cung của một mặt hàng
có gây ra mức tăng lớn trong chi phí sản xuất mặt hàng đó không?
Ta có thể dễ dàng làm tăng cung ở Thủ đô Washington,
hay một bang nào đó...
Nhưng việc tăng cung tổng thể sẽ khó hơn nhiều.
Thế đấy. Tổng kết lại nhé!
Điều gì khiến đường cung co giãn nhiều hơn?
Về căn bản, đường cung sẽ co giãn
khi nó dễ dàng tăng năng suất
với chi phí đơn vị không đổi hay khi ta dễ dàng tăng năng suất
mà không khiến chi phí đơn vị tăng lên nhiều.
Đường cung trong dài hạn có xu hướng co giãn nhiều hơn
so với trong ngắn hạn.
Đường cung có xu hướng co giãn nhiều hơn
khi cầu nguyên liệu đầu vào của hàng hóa chiếm thị phần nhỏ
nên không làm tăng giá của đầu vào
khi thị trường mở rộng.
Và hàng hóa có xu hướng co giãn nhiều hơn
khi ta chỉ xét đến cung của mặt hàng đó trong một vùng,
còn cung trên toàn cầu thường có xu hướng ít co giãn hơn.
Độ co giãn của cung được định nghĩa
bằng phần trăm thay đổi về lượng cung
chia cho phần trăm thay đổi về giá cả.
Điều đó hoàn toàn giống với độ co giãn của cầu,
chỉ khác là thay vì
lượng cầu,
thì ta xét đến lượng cung.
Trong toán học, ký hiệu cung co giãn
là phần trăm, sự thay đổi là delta,
phần trăm thay đổi về lượng cung
chia cho phần trăm thay đổi về giá cả.
Sau đây là một ví dụ.
Nếu giá ca cao tăng 10%
và lượng cung tăng 3%,
thì độ co giãn của cung cho ca cao là:
Phần trăm thay đổi trong lượng cung là 3%,
chia cho phần trăm thay đổi trong giá cả là 10%.
Vậy độ co giãn là 0.3.
Đây là công thức trung điểm.
Cũng giống như độ co giãn của cầu,
chỉ có điều là ta đang xét đến lượng cung
thay vì lượng cầu.
Vì thế, phần trăm thay đổi về lượng cung
bằng thay đổi về lượng cung
chia cho lượng trung bình nhân 100.
Phần trăm thay đổi về giá cả là mức độ thay đổi về giá cả
chia cho giá trung bình nhân 100.
Triệt tiêu 100 ở tử số và mẫu số, vậy ta có công thức
sự thay đổi về lượng
bằng lượng sau trừ đi lượng trước
chia cho lượng trung bình.
Giá sau trừ giá trước chia cho giá trung bình.
Hãy cùng xét một ví dụ.
Với giá ban đầu là 10 đô la, lượng cung là 100.
Khi giá tăng lên 20 đô la, lượng cung là 110.
Vậy ta nhớ lại công thức:
thay đổi về lượng chia cho lượng trung bình,
thay đổi về giá chia cho giá trung bình.
Với lượng sau là 110,
lượng trước là 100,
mức thay đổi về lượng bằng 110 - 100.
Đây là lượng trung bình.
Mức thay đổi về giá bằng 20 - 10.
Bởi chúng ta bắt đầu ở đây,
với lượng sau là 110,
có liên quan tới mức giá sau là 20 đô la
nên hãy viết 20 trước.
20 - 10 = 10 chia cho giá trung bình,
v.v...
Bạn có thể thực hiện phép tính và tìm ra
độ co giãn là 0.143.
Cũng như độ co giãn của cầu,
nếu độ co giãn của cung < 1,
thì đường cung được coi là không co giãn.
Nếu độ co giãn của cung >1,
thì đường cung được gọi là co giãn.
Nếu độ co giãn của cung =1, thì ta nói đường cầu co giãn đơn vị.
Vậy đây chính là cơ chế về độ co giãn của cung.
Tiếp theo ta sẽ tìm hiểu
ứng dụng về độ co giãn của cung.
Đây là một phần cực kỳ quan trọng trong khóa học này,
nên bạn hãy bám sát các ứng dụng
học cách ứng dụng kiến thức này vào cuộc sống,
chứng minh tầm quan trọng
của hệ quả thực tế phát sinh từ các độ co giãn khác nhau.
Tới đây, hãy cùng quay lại câu hỏi
đã được đặt ra ở phần đầu bài học:
Làm sao ta có thể phân tích để biết việc chuộc nô lệ
là chính sách tốt hay không tốt?
Độ co giãn của cung chính là yếu tố quan trọng
để giải đáp câu hỏi này.
Đây sẽ là điều ta tìm hiểu ở phần sau.
Cảm ơn các bạn.
- [Lời dẫn] Nếu muốn tự kiểm tra,
hãy nhấn "Practice Questions".
Còn nếu đã sẵn sàng học tiếp, hãy nhấn "Next Video".
♪ [âm nhạc] ♪