Zamanımızı iyi harcamak ne anlama geliyor?
Zamanımın çoğunu,
zamanımı nasıl harcayacağımı düşünerek harcıyorum.
Galiba aşırı düşünüyorum. Sanırım saplantı yaptım.
Arkadaşlarım da öyle diyor.
Ama buna zorunlu gibi hissediyorum.
Çünkü şu sıralar zamanım parça parça elimden kayıp gidiyor gibi geliyor.
Ve böyle olunca, yaşamımın bir kısmı da kayıp gidiyor gibi hissediyorum.
Özellikle,
sanki zamanımın küçük bir bölümü çeşitli şeyler yüzünden
kayıp gidiyor gibi hissediyorum.
Mesela teknoloji, her şeyi kontrol ediyorum.
Bir örnek vereyim.
Böyle bir e-posta gelirse,
çoğumuz böyle bir ileti almıştır, değil mi?
Bir fotoğrafta etiketlenmişim.
Bu bildirim gelince,
hemen tıklamaktan kendimi alamıyorum.
Değil mi? Çünkü ya kötü bir fotoğrafsa?
O yüzden hemen tıklamak zorundayım.
Fakat yalnızca "Fotoğrafa Bak"a tıklamış olmuyorum,
aslında yaptığım şey gelecek 20 dakikayı harcamak oluyor.
(Gülüşmeler)
Fakat daha da kötüsü neyin olacağını da biliyorum
ve bunun olacağını bilmek bile
beni bir dahakine yine yapmaktan alıkoymuyor.
Veya buna benzer bir durumda kendimi buluyorum:
E-postalarımı kontrol ettiğim yerde aşağıya kaydırarak yeniliyorum.
Fakat ne hikmetse 60 saniye sonra,
yenilemek için yine aşağıya kaydırıyorum.
Bunu niye yapıyorum?
Hiç mantıklı gelmiyor.
Fakat nedeniyle ilgili size bir ipucu vereyim.
Birleşmiş Devletler'de filmler, oyun alanları ve beyzbolun toplamından
daha fazla sizce ne para kazandırır?
Kumar makineleri.
Böylesine küçük miktarda parayla oynamamıza rağmen
bu makineler nasıl oluyor da bu kadar çok para kazandırıyor?
Bozuk parayla oynuyoruz.
Nasıl olur böyle bir şey?
Mesele şu ki...
telefonum bir kumar makinesi.
Telefonumu her kontrol edişimde,
kumar makinesiyle oynuyorum,
bakalım ne tutturacağım?
Bakalım ne tutturacağım?
E-postalarımı her kontrol edişimde,
kumar makinesiyle oynuyorum,
"Bakalım ne tutturacağım?"
Her haber akışında aşağı kaydırışımda,
kumar makinesiyle oynuyorum.
Sonrasında ne tutturacağım?
Sıkıntı şu ki,
yine nasıl işlediğini biliyorum. Ben bir tasarımcıyım,
bu işlerin psikolojisini tam manada biliyorum.
Neler döndüğünü tam manada biliyorum,
fakat bana başka seçenek bırakmıyor.
Yine de beni içine çekiyor.
Peki ne yapacağız?
Bizi teknolojiye karşı ya hep ya hiç
noktasına getiriyor, değil mi?
Ya varsın
ve bağlı kalıyorsun ve sürekli dikkatin dağılıyor
ya da yoksun,
ama bu sefer de meraklanıp
önemli şeyleri kaçırıyor muyum diyorsun.
Diğer bir deyişle, ya dikkatin dağılıyor
ya da bir şeyleri kaçırmaktan korkuyorsun.
Öyle değil mi?
Yani seçeneği tekrar düzenlememiz gerekli.
Teknolojiyle öyle bir ilişki istiyoruz ki,
bize onunla nasıl zaman harcayacağımızı seçmeye yeniden izin versin
ve bunun için bunları tasarlayanların yardımına ihtiyacımız var.
Çünkü bunları bilmek bir işimize yaramayacak.
Tasarım bakımından yardım gerek.
Peki bu nasıl bir şeye benzerdi?
Hepimizin karşılaştığı bir örneği ele alalım:
Sohbetler, mesajlaşmak.
Diyelim ki iki insan var:
Soldaki Nancy ve bir belge üzerinde çalışıyor
John da sağda
John bir anda hatırlar:
"Unutmadan Nancy'den o belgeyi istemeliyim."
John mesajı gönderdiğinde,
Nancy'nin bütün dikkati dağılır.
Sürekli yaptığımız şey de bu, bir şekilde birbirimizin dikkatini dağıtmak.
Ve bunun ciddi bir bedeli var.
Çünkü her birbirimizin işini böldüğümüzde,
dikkatimizi tekrar toplamamız ortalama 23 dakika sürüyor.
Başta yaptığımız temel işe dönene kadar,
aslında iki farklı proje arasında gidip gelmiş oluyoruz
Gloria Mark'ın Microsoft ile yaptığı araştırma sonucu,
bu veri ortaya çıktı.
Araştırma ayrıca bunun kötü alışkanlıkları artırdığını da gösteriyor.
Dışarıdan daha çok kesintiye uğradıkça,
kendi kendimize işimizi bölme eğilimi göstermeye şartlanıyoruz.
Aslında her üç buçuk dakikada bir kendi kendimizi bölüyoruz.
Çok çılgınca bir şey.
Peki bunu nasıl düzelteceğiz?
Nancy ve John bu ya hep ya hiç ilişkisinde oldukları için
Nancy bağı koparmak isteyebilir,
fakat sonra endişelenecektir:
"Ya önemli bir şeyi kaçırıyorsam?"
Tasarım bu sorunu çözebilir.
Diyelim ki, Nancy yine solda
ve sağda John var.
Ve John hatırlar: "Nancy'ye o dokümanı yollamam gerek".
Fakat bu sefer,
Nancy konsantre olduğunu belirtebilir.
Diyelim ki Nancy bir kaydırıcı ayarlayıp:
"30 dakika boyunca odaklanmak istiyorum" der.
Böylece -- bam -- Nancy odağını yitirmez.
John aklındaki işten kurulmak üzere
ona mesaj atmak isteyince ise,
çünkü onun bir ihtiyacı var, aklında bu düşünce var
ve unutmadan bunu eyleme geçirmesi gerekir.
Fakat bu sefer,
program mesajı bekletir ki Nancy'nin konsantrasyonu bozulmasın,
ama aynı şekilde John aklındaki düşünceden kurtulabilir.
Fakat bu sadece son bir şey doğruysa işler:
Nancy'nin bilmesi gerekir ki eğer yaptığı şey gerçekten önemliyse
John hâlâ Nancy'i işinden alıkoyabilir.
Ama sürekli olarak kazara veya anlamsızca bölünmektense,
şimdi sadece kasıtlı kesintiler yaratmış oluyoruz.
Yani burada iki şey yapmış oluyoruz:
Hem Nancy, hem John için bir seçenek oluşturmanın yanında,
bir de zekice ikinci bir şey yapmış oluyoruz.
Aslında cevapladığımız soruyu değiştirmiş oluyoruz.
Konuşmanın hedefinin bu olması yerine:
"Haydi öyle bir tasarım yapalım ki mesaj göndermek çok kolay olsun."
Konuşmanın hedefi budur,
birine mesaj göndermek gerçekten kolay olmalı.
Asıl hedefi çok daha derin ve insani bir değere değiştirmeliyiz:
"Haydi iki insanın ilişkisinde en yüksek kalitede
iletişimi kurmasını hedefleyelim."
Böylece hedefi geliştirmiş olduk.
Şimdi, peki ya tasarımcılar bunu gerçekten umursuyor mu?
Biz bu derin insani hedeflerin ne olduğunu tartışmak istiyor muyuz?
Peki, size bir hikâye anlatayım.
Aşağı yukarı bir yıl önce,
Thich Nhat Hanh ve teknolojinin önde gelen tasarımcıları için
bir toplantı organize etme şansım oldu.
Thich Nhat Hanh, odaklı meditasyon dalında uluslararası bir konuşmacı.
Ve bu katıldığım en harika toplantıydı.
Hayal edin, bir oda düşünün:
Odanın bir kenarında bir grup teknoloji kurdu;
diğer tarafında ise,
bir takım uzun kahverengi elbiseleri ve kazınmış kafalarıyla Budist keşişler.
Ve toplantıdaki sorular en derin insani değerlerle ilgiliydi.
Mesela, teknolojinin geleceğinin,
onu en derin sorular ve insani değerler için tasarladığımız takdirde
nasıl olacağı gibi.
Konuşmanın odağı,
bu insani değerlerin neler olabileceğine kulak vermenin önemiydi.
Konuşmada Thich bir de şaka yaptı:
"Ya yazım denetimi yerine,
şefkat denetimi olsaydı?"
Yani, birinin istemsizce sinirlenebileceği kelimenin altını çizdirsek,
birinin alınabileceği bir kelimeyi.
Peki bu tarz konuşmalar gerçek hayatta da geçiyor mu,
yoksa sadece bu tarz tasarım toplantılarıyla mı sınırlı?
Cevap: Evet.
Benim favorilerimden biri de Couchsurfing.
Bilmiyorsanız, Couchsurfing bir web sitesi.
Ücretsiz bir kalacak yer arayanları,
boş bir koltuğu, yeri olanlarla eşleştiren bir site.
Yani, harika bir hizmet.
Bu sitenin tasarım hedefi ne olabilir?
Couchsurfing'de çalışsaydınız ne amaçla tasarlardınız?
Ev sahipleriyle ziyaretçileri eşleştirmek için olduğunu düşünürdünüz.
Değil mi?
Bu harika bir hedef.
Ama bu, bir nevi önceki mesajlaşma örneğindeki hedefe benziyor.
O zaman da sadece bir mesaj iletmeye çalışıyorduk.
Peki buradaki derin, insani hedef ne?
Onlar hedeflerini,
birbirini tanımayan insanlar arasında
uzun süren pozitif tecrübe ve ilişkiler kurmak olarak belirlemişler.
Ve bunun hakkındaki en muhteşem şey ise 2007 yılında,
onlar bunu ölçmenin bir yolunu buldular.
Bu inanılmaz.
Nasıl çalıştığını anlatayım:
Sahip olduğunuz her tasarım hedefi için
uyumlu bir ölçümünüzün olması gerekir,
nasıl gittiğinizi bilmek için.
Başarıyı ölçmenin bir yolu.
Onların yaptıkları ise,
diyelim ki elimizde buluşan iki insan var.
Onların birlikte geçirdiği gün sayısını alıp
bu günlerde kaçar saat olduğunu kestirip
-- bu iki insanın kaçar saatini birlikte geçirdiğini --
ve birlikte geçirdikleri saatlerden sonra
ikisine de şunu sormuşlar:
Tecrübeniz ne kadar olumluydu?
Buluştuğunuz bu insanla iyi deneyimler edindiniz mi?
Sonra bu pozitif saatlerden
web sitesinde harcadıkları saati çıkarmışlar.
Çünkü bu o insanların yaşamından bir bedel.
O saatleri neden başarı olarak sayalım ki?
Ve ellerinde kalan sayıyı
"Net organize edilmiş keyif" diye adlandırmışlar.
veya direkt yaratılmış net "iyi zaman" miktarı.
Couchsurfing olmadan var olamayacak olan net saat sayısı.
Her gün işe gelip de başarı miktarınızı insanların hayatına kattığınız yeni net
pozitif saatlerle,
o gün yapacağınız işi yapmasaydınız var olamayacak saatlerle
ölçmenin ne kadar da ilham verici olduğunu bir düşünsenize.
Bütün dünyanın böyle işlediğini düşünebiliyor musunuz?
Şöyle bir sosyal ağ düşünebiliyor musunuz?
Diyelim ki yemek yapmayı önemsiyorsunuz
ve başarısını organize ettiğiniz yemek yapma geceleriyle
ve okuduğunuza memnun olduğunuz aşçılık yazılarıyla ölçüyorsunuz.
Okuduğunuza memnun olmadıklarınızı ise ölçümünüzden çıkarıyorsunuz
veya sevmediğiniz bir yazıyı gözden geçirmeye harcadığınız süreyi.
Profesyonel bir sosyal ağ düşünün.
Bu ağ başarısını, yarattığı bağlantılar veya
gönderilen mesajlarla değil;
insanların heyecan duyduğu alanda aldıkları iş tekliflerine göre
ölçüyor olsun.
Ve insanların bu sitede geçirdikleri zamanı başarı ölçümünden çıkartalım.
Veya bir arkadaş bulma hizmeti hayal edin,
mesela Tinder veya başka bir tanesi,
sağa sola atılan profil sayılarını ölçmek yerine,
ki şu an başarılarını bununla ölçüyorlar,
insanların kurduğu bağlantıların ne kadar
derin, romantik ve tatminkâr olduğunu ölçen bir hizmet.
Veya onlar için her ne önemliyse.
Bu şekilde işleyen bir dünya hayal edebiliyor musunuz?
Zamanınızı iyi bir şekilde geçirmenize yardımcı olan bir dünya?
Bunu yapmanız için yeni bir sistem de gerekli.
Çünkü muhtemelen şunu düşünüyorsunuz:
Bugünün internet ekonomisi,
günümüz ekonomisi,
harcanılan zaman ile ölçülüyor.
Ne kadar fazla üyeniz varsa,
ne kadar fazla kullanılıyorsanız,
insanlar o kadar fazla zaman geçiriyorsa.
Ve başarıyı bu şekilde ölçüyoruz.
Ama biz bu sorunu önceden çözmüştük.
Ürünlere farklı şekilde değer biçmemiz gerektiğini fark ettiğimiz zaman,
"organik" diye etiketlendirerek çözdük.
Bunların farklı çeşit yiyecekler olduğunu söyledik.
Onları yalnızca ücretleri üzerinden kıyaslayamayız.
Bu farklı bir kategori yiyeceği.
"LEED" Sertifikası da bir çözümdü.
"Bu farklı türden bir bina" dedik.
Birçok çevresel sürdürebilirlik değerini temsil ettiğini belirttik.
Peki böyle bir şeyi teknoloji için yapsak nasıl olurdu?
Tüm amacı ve hedefi, insan hayatına yeni pozitif katkılar
oluşturulmasına yardımcı olmak olan bir şey nasıl olurdu?
Acaba ona farklı bir şekilde değer biçebilseydik
gerçekten işler hâle gelir miydi?
Buna uygulama mağazalarında seçkin listelerde yer verdiğinizi düşünün.
Sizi bu tür tasarımlara yönlendiren
internet tarayıcıları olduğunu hayal edin.
Bu dünyayı oluşturmak ve içinde yer almak ne kadar heyecan verici olurdu?
Bu dünyayı bugün oluşturabiliriz.
Şirket başkanları, tek yapmanız gereken,
ancak siz yeni bir ölçüt getirebilirsiniz,
insan hayatına net pozitif katkı sağlayacak bir ölçüte önem vermek.
Ve bu konuda dürüstçe tartışmalısınız.
Belki de buna başlamakta zorluk çekiyorsunuz,
ama gelin bu tartışmayı başlatalım.
Tasarımcılar, başarıyı yeniden tanımlayabilirsiniz,
tasarımı yeniden tanımlayabilirsiniz.
Muhtemelen, hepimizin seçeneklerini yeniden oluşturmak için
bulunduğunuz yerdeki herkesten daha yetkinsiniz.
Mesela belki tıpta,
hastaları tedavi etme zorunluluğunun
sorumluluğu ve üstün değerini
tanımlayan Hipokrat Yemini var.
Mesele tasarımcıların da
bu tür yeni tasarım hakkında benzer bir şeyi olsa?
Ve kullanıcılar olarak hepimiz adına
bu şekilde işleyen yeni bir teknoloji talep edebiliriz.
Şu anda bu zor gözükebilir,
ama müşterileri talep edene kadar McDonald's salata satmıyordu.
Müşteri talebi olmadan önce Walmart'ta organik yiyecek yoktu.
Bu şekilde işleyen yeni teknolojiyi biz talep etmeliyiz.
Ve bunu başabiliriz.
Ve bunu yaparak
yalnızca harcanan zaman üzerinden işleyen bir dünyadan,
faydalı şekilde harcanan zamana önem veren bir dünyaya geçebiliriz.
Ben o dünyada yaşamak istiyorum
ve bu tartışmayı hayata geçirmek istiyorum.
Bu tartışmayı şu anda başlatalım.
Teşekkür ederim.
(Alkışlar)