Ponad sto lat po tym jak się pojawił
w mglistym, oświetlonym latarniami, wiktoriańskim Londynie,
Sherlock Holmes jest ogólnie rozpoznawalny.
Nawet jego garderoba i akcesoria są kultowe,
jak peleryna,
czapka myśliwska,
fajka z tykwy,
a postacie, jak jego najlepszy przyjaciel i współlokator doktor Watson,
największy wróg Moriarty
i gosposia pani Hudson
funkcjonują w powszechnej świadomości,
tak jak jego niezwykłe i niezawodne zdolności dedukcyjne
stosowane w imieniu prawa,
osławiony pociąg do używek
oraz jego ulubione powiedzonko: "To proste, mój drogi Watsonie.".
Jednakże wiele z najbardziej rozpoznawalnych cech Holmesa
nie pojawia się w powieściach Arthura Conana Doyle'a.
Doyle'owski superdetektyw rozwiązuje zagadki kryminalne wszelkimi metodami,
nie tylko za pomocą dedukcji.
Spekuluje, czasem wręcz zgaduje, a jego przypuszczenia często są błędne.
Postać pani Hudson jest epizodyczna,
Holmes wcale nie mawia: "To proste, mój drogi Watsonie.",
a detektyw i jego pomocnik mieszkają przez większość czasu osobno.
Czarny charakter Moriarty występuje w dwóch opowiadaniach,
detektyw sporadycznie korzysta z używek, poza dwiema pierwszymi powieściami,
rzadko zachwyca się angielskim systemem prawnym
i woli stosować własną formę sprawiedliwości
niż trzymać się litery prawa.
Wielu kultowych przedmiotów z historii o Holmesie
również nie wymyślił Doyle.
Myśliwską czapkę i pelerynę wykreował Sidney Paget,
pierwszy ilustrator opowieści,
a zakrzywioną fajkę wprowadził amerykański aktor William Gillette,
żeby widzowie lepiej widzieli jego twarz na scenie.
Słowa: "To proste mój drogi Watsonie"
ukuł pisarz i satyryk P.G. Wodehouse.
Kim więc jest Sherlock Holmes?
Kto tak naprawdę jest wielkim detektywem i gdzie możemy go znaleźć?
Puryści odpowiedzą, że Sherlock wzorowany
na postaci dr. Josepha Bella, uniwersyteckiego mentora Doyle'a,
jest tym prawdziwym.
W rzeczywistości ta wersja pozostaje w cieniu
niezwykle licznych interpretacji,
przez co trudno rozpoznać Doyle'owskiego detektywa.
Pozostaje więc bardziej złożona,
ale może też i satysfakcjonująca odpowiedź na to pytanie,
ale najpierw musimy przyjrzeć się ogromowi interpretacji
postaci wielkiego detektywa.
Od czasu pierwszej powieści Conana Doyle'a z 1887 roku
ukazały się tysiące adaptacji historii Holmesa
i jest ona prawdopodobnie jedną z najczęściej adaptowanych na świecie.
Zaczęło się od wiktoriańskich inscenizacji
a nabrało rozpędu z pojawieniem się filmu.
Ponad 100 filmowych adaptacji powstało
w dwóch pierwszych dekadach XX wieku.
Od tamtej pory tysiące adaptacji ukazało się drukiem,
na ekranach kin,
telewizorów,
w teatrach
i w radiu.
Holmesa interpretowano na całym świecie,
na zupełnie inne i często sprzeczne sposoby.
Te adaptacje pokazują popularność Holmesa
i jego plastyczność.
Pojawił się w wielu alianckich filmach antynazistowskich
podczas II wojny światowej.
Winston Churchill i Franklin Delano Roosevelt
byli jego wielkimi fanami,
a ten drugi nawet wstąpił do Baker Street Irregulars,
towarzystwa sympatyków Holmesa,
i nadał nazwę Baker Street tajnej siedzibie wywiadu.
W tym samym czasie
Holmes pojawiał się w niemieckojęzycznych filmach,
a fanem niektórych z nich był podobno Adolf Hitler.
Wróćmy jednak do naszego pytania.
Czy prawdziwy Sherlock Holmes mógłby się wreszcie pokazać?
Prawda jest taka, że świat adaptacji przeistoczył go w palimpsest.
Sherlock jest wytworem kultury,
ciągle zmienianym,
bo interpretacje nakładają się na siebie,
co oznacza, że Sherlock ciągle ewoluuje,
ucieleśniając idee oraz wartości, często bardzo odmienne
od tych występujących u Conana Doyle'a.
Ilekroć jakaś opowieść dobiega końca, Sherlock powstaje ponownie,
może z drobnymi zmianami,
jak nowa twarz, maniera czy nowe powiedzonka,
ale to w gruncie rzeczy ciągle nasz Sherlock.