Địa lý hành tinh của chúng ta biến đổi liên tục.
Mỗi lục địa đã trôi dạt liên tục và va chạm một hoặc nhiều mảng kiến tạo khác,
biến đổi khá nhanh chóng theo thời gian.
Hôm nay, chúng ta sẽ tập trung vào Bắc Mỹ
và cách mà quang cảnh và các đặc trưng quen thuộc
xuất hiện trong hàng trăm triệu năm qua.
Câu chuyện của chúng tôi bắt đầu vào khoảng 750 triệu năm trước.
Khi siêu lục địa Rodinia trở nên không ổn định,
nó nứt dọc theo phía mà nay là bờ biển phía tây Bắc Mỹ
và tạo ra đại dương Panthalassa.
Bạn đang nhìn thấy 1 lục địa tổ tiên gọi là Laurentia,
được hình thành trong hơn vài trăm triệu năm sau
khi mà các chuỗi đảo va chạm với nó và tạo ra 1 vùng đất rộng lớn.
Chúng ta hiện đang ở thời điểm 400 triệu năm trước.
Xa bờ phía đông ngày nay, mảng kiến tạo Châu Phi to lớn dần dịch về phía tây,
che lấp đại dương cổ Iapetus.
Cuối cùng nó va vào Laurentia vào khoảng 250 triệu năm
để hình thành 1 siêu lục địa khác là Pangea.
Áp suất lan rộng tạo ra những vết nứt và nếp gấp,
chồng các tảng đá lên nhau tạo thành dãy núi Appalachian.
Hãy tiến nhanh hơn 1 chút.
Khoảng 100 triệu năm sau, Pangea gãy đôi,
mở ra vùng phía nam Đại Tây Dương
giữa mảng kiến tạo mới Bắc Mỹ và mảng kiến tạo Châu Phi.
Chúng ta đi tiếp,
và giờ là mảng kiến tạo đang trôi về phía đông - Farallon
hội tụ với bờ biển phía tây ngày nay.
Vận mệnh lớn lao hơn của mảng Farallon khiến nó chìm dưới đáy Bắc Mỹ.
Đây được gọi là sự hút chìm,
và nó làm tràn nước vào lớp vỏ đầy nham thạch
Điều đó khiến macma tan chảy dễ dàng hơn
và làm nó tràn lên mảng kiến tạo Bắc Mỹ nằm phía trên.
Từ một tầng ngầm, macma đã nổi lên trên
và theo đó là 1 chuỗi núi lửa phun trào.
Dung nham vẫn nằm sâu dưới lòng đất thì nguội dần,
kết tinh thành đá cứng,
bao gồm đá granite mà giờ được tìm thấy ở công viên quốc gia Yosemite
và ở dãy núi Sierra Nevada.
Chúng ta sẽ quay lại đó sau.
Giờ, là 85 triệu năm trước.
Mảng kiến tạo Farallon trở nên thoải hơn,
khiến cho núi lửa trải dài về phía đông và cuối cùng ngừng lại.
Khi mảng Farallon chìm xuống,
nó ép lên vùng Bắc Mỹ,
đẩy các rặng núi như núi dãy Rockies lên,
trải rộng ra hơn 3000 dặm.
Không lâu sau đó, mảng kiến tạo Á - Âu tách khỏi Bắc Mỹ,
mở ra Bắc Đại Tây Dương.
Chúng ta sẽ lại tiến nhanh 1 chút.
Cao nguyên Colorado giờ được nâng lên,
dường như là do sự kết hợp của dòng chảy hướng lên của lớp vỏ
và 1 mảng Bắc Mỹ dày.
Hàng ngàn năm sau đó, sông Colorado cũng sẽ khoét sâu vào cao nguyên này
tạo nên hẻm núi Grand Cayon huyền thoại
30 triệu năm trước, phần lớn mảng Farallon chìm dưới phần vỏ,
chỉ để lại những góc nhỏ vẫn đang chìm dần
Mảng Thái Bình Dương và mảng Bắc Mỹ cùng hội tụ
và hình thành 1 ranh giới mới gọi là đứt gãy San Andreas.
Tại đây, Bắc Mỹ di chuyển về phía nam,
trượt ngược lại mảng Thái Bình Dương di dời về phía bắc.
Ranh giới mảng kiến tạo này vẫn tồn tại đến ngày nay,
và dịch chuyển khoảng 30 mm mỗi năm
có khả năng gây ra những trận động đất khủng khiếp.
San Andrea cũng kéo phía tây Bắc Mỹ ra
qua 1 khu vực nứt gãy rộng lớn.
Miền mở rộng này được gọi là Xứ Lòng Chảo và Rặng Núi,
và thông qua nâng địa hình và xói mòn,
đã góp phần làm lộ ra đá granite ẩn dưới công viên Yosemite và dãy Sierra Nevada,
15 triệu năm nữa trôi qua,
và macma từ lớp vỏ ăn mòn tạo ra 1 cái hố khổng lồ ở phía tây Bắc Mỹ,
phun trào lên mặt đất theo chu kì.
Ngày nay, chảo lửa này tạo ra 1 siêu núi lửa vẫn đang hoạt động
bên dưới công viên quốc gia Yellowstone.
Nó đã không phun trào trong 174,000 năm vừa qua,
nhưng nếu hoạt động,
sức mạnh kinh hoàng của nó có thể reo rắc tro tàn lên hầu hết lục địa
nhuộm đen bầu trời và đe dọa sự sống nhân loại.
Siêu núi lửa Yellowstone chỉ là 1 ví dụ
nhắc nhở rằng trái đất vẫn luôn tiếp tục sục sôi bên dưới chân chúng ta.
Các mảng kiến tạo di động khiến hành tinh luôn trong trạng thái dao động.
Trong vài trăm triệu năm tới,
ai mà biết được quang cảnh của Bắc Mỹ sẽ thay đổi như nào.
Bởi lục địa này vẫn đang chầm chậm thay đổi thành những thứ mới mẻ,
chỉ có thời gian địa chất mới có thể trả lời được.