Hiếm những cá nhân đã ảnh hưởng tới thế giới và trí thức ngày nay như Plato.
Một nhà triết học thế kỉ 20 thậm chí đã
coi toàn bộ triết học phương Tây như một loạt chú thích so với Plato.
Ông thành lập trường đại học phương Tây đầu tiên
và giảng dạy những bộ óc vĩ đại nhất của Hi Lạp cổ đại,
bao gồm cả Aristotle.
Nhưng ngay cả một trong những người tìm ra triết học cũng không hoàn hảo.
Ngoài những ý kiến xuất sắc,
còn có một số tư tưởng của Plato không hoàn toàn đứng vững qua thời gian.
Đây là sơ lược về một vài ý tưởng xuất sắc nhất và tồi tệ nhất của ông.
Plato cho rằng bên ngoài thế giới không hoàn hảo của chúng ta
là một thế giới hoàn hảo vĩnh hằng của các Hình mẫu.
Hình mẫu là những phiên bản lí tưởng của các sự vật và khái niệm xung quanh ta.
Chúng phục vụ như một loại hướng dẫn sử dụng cho thế giới của chúng ta.
Trong thế giới của các Hình mẫu là cái cây lí tưởng,
và kênh YouTube lí tưởng,
và thậm chí cả sự công bằng lí tưởng,
hay tình yêu lí tưởng.
Thực tại chúng ta được tạo nên bởi những bản sao không hoàn hảo của các Hình mẫu.
Plato cho rằng các nhà triết học nên cố gắng chiêm nghiệm
và hiểu về những Hình mẫu hoàn hảo đó
để có thể định hướng tốt hơn cho thực tại đang lạc lối của chúng ta.
Mặc dù nghe có vẻ ngu xuẩn,
sự tách biệt giữa vẻ bề ngoài của thế giới
và sự thật lớn hơn ẩn sau nó
là một trong những vấn đề đau đầu nhất trong triết học.
Nó là chủ đề của hàng ngàn trang luận của các nhà lý luận học,
triết học,
và biên kịch phim.
Nó đặt ra những câu hỏi như chúng ta có nên dùng những giác quan để tìm ra sự thật
hay dùng lý lẽ của chúng ta?
Với Plato, câu trả lời là lý lẽ.
Chỉ mình nó đã cho chúng ta khả năng để chiêm nghiệm về các Hình mẫu.
Nhưng lý lẽ không phải lúc nào cũng hiệu quả với chính Plato.
Khi ông cố gắng đặt con người giữa các loài động vật,
ông nhóm chúng ta với loài chim.
"Loài vật đi bằng hai chân không có lông vũ" là cái tên ông đặt chính thức.
Diogenes Người hoài nghi, khó chịu với định nghĩa này,
đã xông vào lớp của Plato với một con gà bị vặt lông,
tuyên bố rằng, "Hãy nhìn đây. Con người của Plato."
Nhưng trở lại với một vài phát kiến tốt.
Plato là một trong những triết gia chính trị sớm nhất được ghi nhận,
cùng với Aristotle được coi là một trong những người tạo ra khoa học chính trị.
Ông lí luận rằng làm nguyên thủ không khác gì làm các nghề nghiệp khác,
như thợ gốm hay bác sĩ,
và chỉ những người thành thạo việc đó mới phù hợp để lãnh đạo.
Cai trị là công việc chiêm nghiệm các Hình mẫu.
Trong 'Cộng hòa', Plato tưởng tượng ra một xã hội lí tưởng nơi công lý là mục đích cao nhất.
Thành phố lí tưởng của ông hướng tới một sự hòa hợp giữa những phần tử riêng lẻ
và sự cai trị của một vị vua hiền triết.
Hàng thiên niên kỉ trước thời của ông,
Plato còn cho rằng phụ nữ cũng có năng lực tương tự để cai trị thành phố này.
Thật không may là Plato lại không nhất quán về phụ nữ,
đâu đó còn hạ thấp trẻ em so với họ.
Ông còn tin rằng dạ con của người phụ nữ là một động vật sống
có thể lang thang quanh cơ thể cô ấy và gây ra bệnh tật.
Ý kiến tồi tệ này, được ủng hộ bởi những người đương thời,
đáng buồn thay đã ảnh hưởng đến y học châu Âu hàng trăm năm sau.
Hơn nữa, ông nghĩ rằng xã hội nên được chia ra thành 3 nhóm người:
những người lao động,
quân nhân,
và tầng lớp cai trị,
và một lời nói dối cao thượng vĩ đại nên khiến cho mọi người tuân theo trật tự này.
Lời nói dối cao thượng ông đề xuất
là chúng ta đều được sinh ra với vàng, bạc hay một hỗn hợp giữa đồng và sắt
trong tâm hồn chúng ta,
thứ quyết định vai trò của chúng ta trong cuộc sống.
Một số trí thức còn cho khái niệm lời nói dối cao thượng
như một nguyên mẫu của tuyên truyền chính trị thế kỉ 20,
và vị vua hiền triết như một cảm hứng cho các nhà độc tài sử dụng nó.
Vậy những ý kiến tồi tệ
có nên hạ thấp vị trí của Plato như một trong những triết gia vĩ đại nhất lịch sử?
Không!
Plato đã cho những nhà lãnh đạo và trí thức sau ông một điểm khởi đầu.
Qua nhiều thế kỉ,
chúng ta đã có cơ hội kiểm nghiệm những ý kiến đó qua văn chương và trải nghiệm,
và đã chấp nhận một số chúng trong khi đào thải một số khác.
Chúng ta sẽ tiếp tục chắt lọc, cải tiến và chỉnh sửa những ý kiến của ông,
thứ đã trở thành nền tảng của thế giới hiện đại.