Pak njerez kane influencuar boten dhe filozofet e sotem si Platoni.
Nje filozof i shekullit te 20 arriti
te pershkruaje te gjithe filozofine perendimore si seri shenimesh te Platonit.
Ai krijoi universitetin e pare europian
dhe ishte profesori i mendjeve te medha te Greqise se lashte
duke perfshire Aristotelin.
Por edhe nje nga themeluesit e filozofise nuk ishte perfekt.
Bashke me idete e medha
Platoni kishte disa qe nuk i kane rezistuar testit te kohes.
Ja nje pershkrim i shkurter te disa nga idete me te mira dhe me te keqija.
Platoni argumentonte qe pertej botes imperfekte
ekzistonte bota e Ideve, perfekte dhe te pandryshueshme.
Idete jane versioni ideal i objekteve dhe koncepteve qe na rrethojne.
Ato sherbejne si nje lloj manuali udhezimesh per vete boten tone.
Ne boten e Ideve gjejme pemen ideale,
kanalin YouTube ideal,
dhe bile drejtesine ideale,
apo dashurine ideale.
Realiteti yne permban kopje imperfekte te Ideve.
Platoni argumentonte qe filozofet duhet te perpiqen te mendojne
dhe kuptojne keto Ide perfekte
qe te behen me te zote per te lundruar ne realitetin çorientues.
Ndersa duket qesharake,
shkeputja midis botes qe duket
dhe te vertetes qe qendron pas saj
eshte nje nga problemet me te nderlikuara te filozofise.
Ka qene subjekti i mijera faqeve te teologjisteve,
filozofeve,
dhe skenaristeve.
Ngre pyetje si, per te gjetur te verteten,
ti besojme shqisave apo arsyes?
Per Platonin, pergjigja eshte arsyeja.
Ajo e vetme na jep mjetet e mundshme per te kuptuar Idete.
Por arsyeja nuk punonte gjithmone edhe per vete Platonin.
Kur ai u mundua te klasifikonte gjinine njerezore midis kafsheve,
ai na grupoi me shpendet.
"Dy kembesh pa pupla" ishte emertimi zyrtar.
Ciniku Diogjen, i irrituar nga ky emertim,
i nderpreu mesimin ne klase Platonit me nje pule te shpupluar,
duke thirrur, "Shikoni! Njeriu i Platonit"
Por le te kthehemi te idete e mira.
Platoni eshte nje nga teoricienet e pare politike te dokumentuar,
dhe bashke me Aristotelin, ai konsiderohet nje nga themeluesit e shkences politike.
Ai arsyetoi qe puna e sovranit nuk ishte e ndryshme nga punet e tjera,
nga ajo e poçarit apo e doktorit,
dhe vetem ata qe e kishin mesuar zanatin ishin te denje per te udhehequr.
Te mbreteroje ishte zanat i soditjes se Ideve.
Ne vepren Republika, ai imagjinoi nje utopi ku drejtesia eshte qellimi kryesor.
Qyteti ideal i Platonit kerkon nje balance harmonike midis pjeseve
dhe duhet te drejtohet nga nje mbret filozof.
Mijevjeçare para kohes se tij,
ai arsyetoi qe grate jane barazisht te zonjat te drejtojne kete qytet model.
Fatkeqesisht, Platoni ishte kontradiktor me grate,
nganjehere i krahasonte me femijet.
Ai po ashtu besonte qe mitra e gruas eshte nje kafshe e gjalle
qe mund te levize neper trup e te shkaktoje semundje.
Kjo teori, e perqafuar nga bashkekohesit e tij,
ka influencuar, per fat te keq, mjekesine europiane per shekuj.
Ai mendonte se shoqeria duhet te ndahet ne tri grupe:
prodhuesit,
ushtria,
dhe udheheqesit,
e nje genjeshter fisnike duhet ti bindte ato te ndiqnin kete strukture.
Genjeshtra fisnike qe propozoi
ishte qe ne kemi lindur me ar, argjent, ose nje perzierje bakri me hekur
ne shpirtin tone,
qe percakton rolet tona ne jete.
Disa filozofe kane vazhduar ta kreditojne idene e genjeshtres fisnike
si prototip i propagandes se shekullit 20-te,
dhe mbretin filozof si nje frymezim per diktatoret qe e perdornin.
A munden idete e keqija
te demtojne statusin e Platonit si nje nga filozofet me te mire?
Jo!
Ai i ka dhene mendimtareve me te medhenj qe e ndoqen nje vend nga ta fillonin.
Pergjate shekujve,
kemi pasur shansin te testojme keto ide me shkrim dhe eksperience,
kemi pranuar disa dhe hedhur poshte te tjerat.
Ne vazhdojme te permiresojme, ndryshojme e modifikojme idete e tij
qe jane pilastrat e botes moderne.