Kimileri Fransız şaraplarına düşkündür.
Kimileri ise golf oynamaya
ya da edebiyat hatmetmeye bayılır.
İtiraf etmeliyim ki, hayattaki
en büyük zevklerimden biri biraz farklı.
Bir uçak camından aşağıdaki şehirleri
izlemekten ne kadar keyif aldığımı size anlatamam.
Bazı şehirler sakin ve çalışkandır,
Düsseldorf
veya Louisville gibi.
Ötekiler zar zor bastırabildikleri bir enerjiye sahiptirler,
tıpkı New York
ya da Hong Kong gibi.
Ve bir de Paris
ya da İstanbul gibi
tarihi izlerle dolu şehirler var.
Şehirleri yaşayan canlılar olarak görüyorum.
Ve onları çok yükseklerden keşfettiğimde,
şehri biçimlendiren o ana yolları ve otoyolları bulmayı seviyorum.
Özellikle geceleri
işten dönenler ana yolları kırmızı ve altın sarısına boyadığında,
şehrin damar sistemi tam da gözlerinizin önünde
o hayati fonksiyonunu gerçekleştiriyor.
Ama her sabah işe giderken
bir buçuk saati arabada geçirdikten sonra
gerçekler çok daha farklı görünüyor.
(Gülüşmeler)
Hiçbir şey --
ne halk radyosu,
ne de yayın akışı--
(Gülüşmeler)
ne de farkındalık meditasyonu,
bu zamanı yaşamaya değer kılıyor.
(Gülüşmeler)
Garip değil mi,
saatte 200 km hız yapabilen arabalar ürettik
ama şu an onları 19. yy at arabalarıyla aynı hızda kullanıyoruz?
(Gülüşmeler)
Sadece ABD'de
2014 yılında evle iş arası yolda 29,6 milyar saat harcadık.
Bu kadar zamanla
antik Mısırlılar 26 tane Giza Piramiti inşa edebilirlerdi.
(Gülüşmeler)
Biz bunu bir senede yapıyoruz.
Muazzam derecede bir zaman, enerji ve insan potansiyeli kaybı.
Onlarca yıldır,
trafik tıkanıklığının çözümü basitti:
Yeni yollar inşa edin ya da olanları büyütün.
Ve işe yaradı.
Paris'te yüzlerce tarihi bina
136 km'lik ulaşıma elverişli
bulvar yapmak için yıkıldığında
hayranlık verici şekilde işe yaradı.
Ve hâlâ bugün de gelişen, hızlı büyüyen şehirlerde bu devam ediyor.
Ama daha yerleşmiş kentlerde
kayda değer ulaşım ağı genişlemeleri neredeyse imkânsızdır:
Yerleşim çok yoğun,
emlak çok pahalı
ve kamusal finans ise çok hassastır.
Şehirlerimizin damar sistemi tıkanıyor, hastalanıyor
ve bu durumla ilgilenmeliyiz.
Var olan düşünme şeklimiz işlemiyor.
Ulaşımımızın aksamadan devam etmesi için
yeni bir ilhama ihtiyacımız var.
16 yıl taşımacılık sektöründe çalıştıktan sonra 'işte bu' dediğim an
biyoteknoloji uzmanı bir müşterimle konuştuğum sırada oldu.
Bana, uyguladığı tedavi yönteminin damar sistemimizdeki
bazı kısımlarda nasıl bazı özellikleri arttırdığını anlatıyordu.
"Vay canına!" dedim, "Damar sistemimiz --
vücudumuzdaki onca damar ve arter
her gün taşımada mucizeler yaratıyor."
İşte o an fark ettim ki
biyoloji milyarlarca yıldır taşımacılık
sektörünün içindeydi.
Besin, gaz ve proteinleri taşımak için
sayısız testler yapmaktaydı.
Bu gerçekten de dünyanın en gelişmiş taşımacılık laboratuvarı.
Öyleyse, ya trafik sorunlarımızın çözümü içimizdeyse?
Bilmek istiyordum:
Nasıl oluyordu da hayatımız boyunca damarlarımızda kan durmadan akarken,
koca şehirlerimiz her gün tıkanıyordu?
Ve gerçek şu ki iki çok farklı ağa bakıyorsunuz.
Fark ettiniz mi bilmiyorum
ama her birimizin vücudunda 96.560 km damar var --
96.560 km.
Bu dünyanın çevresinin iki buçuk katının
içinizde olması demek.
Bu demektir ki kan damarları içimizde her yere yayılmış,
sadece derimizin altına değil.
Ama şehirlerimize bakarsanız,
evet, yer altı metro sistemlerimiz var,
bazı tünel ve köprüler
ve bir de havada uçan helikopterler.
Ancak trafiğimizin muazzam bir çoğunluğu yere, yüzeye
toplanmış vaziyette.
Yani bir başka deyişle,
damar sistemimiz içimizde üç boyutu kullanırken
kent taşımacılığımız genelde iki boyutlu.
Ve yapmamız gereken şey, bu düşeyselliği benimsemek.
Eğer yüzey ağımız kapasitesini doldurmuşsa,
o zaman trafiği bir üst seviyeye taşıyalım.
Sıkışık trafiğin üzerinden geçebilen bu Çin yapımı otobüs --
şehirlerimizdeki alan ve hareket üzerine yeni yollar
düşünme noktasında ufuk açıcıydı.
Bunu daha da yukarıya taşıyabilir
ve elektrik ağımızda olduğu gibi ulaşımımızı da
bir nevi asılı hâle getirebiliriz.
Tel Aviv ve Abu Dabi'de bu gördüğünüz
manyetik kapsül ağları gündeme gelmeye başladı.
Daha da yükselelim, hatta uçalım.
Şu an Airbus gibi şirketlerin
uçan taksiler üzerinde ciddi bir şekilde çalışıyor olmaları
bize bir şey söylüyor.
Uçan arabalar sonunda bilim kurgu filmlerinden çıkıp
çekici bir iş hâline geliyor.
Bu oldukça heyecan verici bir an.
Bu 3 boyutlu taşıma ağını inşa ederek
trafik sorununu azaltabilir, çözebiliriz.
Fakat tek yol bu değil.
Kullandığımız araçlar gibi,
yaptığımız diğer temel seçimleri de sorgulamalıyız.
Çok tanıdık bir sahne hayal edin:
42 dakikadır araç kullanıyorsunuz.
Arkadaki iki çocuk iyice huzursuzlaşıyor.
Ve geç kaldınız.
Önünüzdeki yavaş arabayı görüyor musunuz?
Ne zaman geç kalsanız sizi bulur değil mi?
(Gülüşmeler)
Bu sürücü park yeri arıyor.
Park alanında boş yer yok,
ama sürücü bunu nasıl bilsin?
Tahminlere göre, trafiği oluşturanların %30'unu
park yeri arayan sürücüler oluşturuyor.
Çevrenizdeki 100 aracı görüyor musunuz?
Bunların 85'i sadece tek yolcu taşıyor.
Oysa bu 85 sürücünün hepsini Londra'da kırmızı bir otobüse sığdırabiliriz.
O zaman soruyorum:
Çok ihtiyacımız olmasına rağmen neden bu kadar yer israf ediyoruz?
Neden kendimize bunu yapıyoruz?
Biyoloji bunu asla yapmaz.
Damarlarımızın içindeki alanlar tamamen değerlendirilmiş.
Her kalp atışında,
yüksek kan basıncı, milyonlarca alyuvarı,
vücudumuzda hızla dolaşan
büyük bir oksijen zincirine sıkıştırır.
Alyuvarlardaki küçücük alanlar bile israf edilmemiş.
Sağlıklı durumlarda,
oksijen kapasitelerinin %95'i değerlendirilir.
Şehirlerimizde kullandığımız araçların
%95'inin dolu olduğunu,
geriye kalan tüm yollarda yürüyüp, bisiklet sürüp
şehrin tadını çıkarabileceğinizi hayal edebiliyor musunuz?
Kanın bu kadar randımanlı olmasının sebebi
alyuvarlarımızın belirli organ
ya da dokulara tahsis edilmemesi;
yoksa damarlarımızda trafik olurdu.
Hayır, paylaştırılmışlar.
Vücudun tüm hücrelerine paylaştırılmışlar.
Ve yapı ağımız o kadar geniş ki,
37 trilyon hücrenin her biri ihtiyaç anında
kendi oksijen dağılımına sahip.
Kan, taşımacılığın hem toplu, hem de bireysel şeklidir.
Fakat şehirlerimizi düşünürsek
sıkışıp kalmışız.
Araba merkezli bir toplum ya da yaygın toplu taşıma
sistemi oluşturma arasındaki sonsuz tartışmada sıkışıp kalmışız.
Bunu aşmamız gerektiğini düşünüyorum.
Arabaların elverişliliği ile tren ve otobüslerin etkinliğini
birleştiren araçlar yapabiliriz.
Hayal edin.
1200 yolcuyla birlikte hızlı ve düzgün bir şehir treninde
rahatça oturuyorsunuz.
Şehir trenlerinin sorunu şu ki
ineceğiniz yere gelmeden önce
beş, on ve hatta on beş kez durmak zorundasınız.
Peki ya bu trende durmak zorunda olmasaydınız?
Bu trende
vagonlar hareket hâlindeyken ayrılabiliyor
ve ayrı bir yol ağında hareket eden
ekspres, sürücüsüz otobüsler olabiliyor.
Böylece siz de hem duraksamadan,
hem de yolu uzatmadan,
mahallenize giden otobüste oturuyorsunuz.
Mahallenize yaklaştıkça,
oturduğunuz bölüm ayrılıyor
ve sizi doğrudan kapınızın önüne getiriyor.
Aynı anda hem toplu, hem de bireysel.
Bu, yarının ortak, modüler ve sürücüsüz araçlarından biri olabilir.
Şimdi...
Eğer dronlar, uçan taksiler, modüler otobüs
ve asılı manyetik kapsüllerle dolu bir şehirde yürümek
yeterince egzotik değilse,
şehir trafiğini büyüleyici bir hâle getirmek için
yapabileceğimiz başka bir güç daha var.
Düşünürseniz,
sürücüsüz arabaların şu anki oluşumu,
insanlar için, insanların oluşturduğu trafikte sadece yer edinmeye çalışıyor.
Oldukça basit olan trafik kurallarını öğrenmeye
ve insanların tahmin edilemezliğiyle baş etmeye çalışıyorlar
ki bu daha da zor.
Peki tüm şehir sürücüsüz araçlardan oluşsaydı ne olurdu?
Trafik ışıklarına gerek duyar mıydık?
Şeritlere ihtiyacımız olur muydu?
Peki ya hız limitleri?
Alyuvar hücreleri şeritlerde akmaz.
Kırmızı ışıklarda asla durmazlar.
İlk sürücüsüz araçlı şehirlerde,
ne kırmızı ışıklar, ne de şeritler olurdu.
Ve bütün araçlar sürücüsüz ve birbirlerine bağlı olduğunda,
her şey tahmin edilebilir ve tepki süresi en aza indirilirdi.
Çok daha hızlı sürüp
kendi hızlarını ya da diğer araçların
hızlarını arttıracak makul girişimlerde bulunabilirler.
Sabit trafik kurallarından ziyade akış,
dinamik ve kendini sürekli geliştiren bir algoritmalar ağı tarafından düzenlenecek.
Sonuç: Alman otoyollarının hızlı ve düzenli akışıyla,
Bombay kavşaklarının yaratıcı canlılığını karıştıran
garip bir trafik.
(Gülüşmeler)
Trafik işlevsel olarak hareketli olacak.
Tıpkı kanımız gibi akışkan olacak.
Garip bir paradoks tarafından
trafik akışımız robotik hâle geldikçe,
devinimi de o kadar organik ve canlı olacak.
Yani, evet,
biyoloji bugün taşımacılık dehasının tüm özelliklerine sahip.
Fakat bu süreç milyarlarca yıl aldı
ve türlü yenileme ve mutasyona uğradı.
Kendi taşıma sistemimizi geliştirmek için milyarlarca yıl bekleyemeyiz.
Şimdi 3 boyutlu taşıma ağları oluşturacak,
yeni araçlar icat edecek
ve şehirlerimizdeki akışı değiştirecek
hayallere,
fikirlere
ve teknolojiye sahibiz.
Hadi yapalım şunu.
Teşekkür ederim.
(Alkış)