Hiç mülteciler ve göçmenlere ilişkin korkularımızın,
gerçeklere dayalı olup olmadığını
düşündünüz mü?
Yoksa bunlar medyanın uydurması mıydı?
Sizlerle medya, göç ve korku ile ilgili
bazı kişisel anılarımı paylaşayım.
Ben ergenlik dönemindeyken, ailem ev taşıdı
ve ben orayı sevmedim.
İçime kapandım, yaptığım tek şey evde kalıp kitap okumaktı.
Endişeli ebeveynlerim beni, bir radyo istasyonunda sunuculuk işi için
seçmelere katılmaya ikna etmeye çalıştılar.
Katıldım, işi aldım ve annemle babam yaptıklarına pişman oldular,
çünkü o günden beri susmadım.
(Gülüşmeler)
18 gibi genç bir yaşta, canlı yayında olmak
çok ürkütücüydü.
Hatalarımın birçoğunu halk içinde yapmış oldum.
Öte yandan bu, karakterimi geliştiren ve heyecan verici bir şeydi.
Hayat boyu sürecek arkadaşlıklar kurdum ve çok şey öğrendim.
Editörüm bana doğruluk ve dürüstlüğün önemini öğretti --
yalnızca bir gazeteci olarak değil, bir insan olarak.
Radyo gazeteciliği yapmaya bayılıyordum.
Neredeyse tam beş yıl sonra, güzel bir Nisan gününde,
tek bir keskin nişancının bir el ateş edişi, hızla silah atışlarına,
daha sonra da yoğun bir bombardımana dönüştü.
Birkaç gün içinde, Saraybosna'ya giriş ve çıkış engellenmişti.
Kuşatma 1425 gün sürdü.
Modern savaş tarihindeki bu tür kuşatmaların en uzunu.
11.541 Saraybosnalı kardeşim,
bu süre içerisinde öldü.
Benim hayatımın
dağlardan şehrime ateş açan Sırp milliyetçileri için,
hiçbir değeri yoktu.
Ben, onlar için hayali bir tehdittim
ve onlar, dengesiz milliyetçilikleri adına
benim ve şehrimin
var olmaması gerektiğine karar verdiler.
Size kuşatma altında bir yaşamın ürkütücülüğünü
anlatmam çok zor --
sürekli nişancı ateşi ve kurşun bombardımanı altında,
yemeksiz, susuz ve elektriksiz.
Kuşatmanın her geçen günü,
birlikte okula gittiğim, çalıştığım,
sevdiğim insanlara karşı insanlığımdan bir şeyler yitirdim.
Hissettiğim korku çok çok farklıydı,
çünkü güvenli hiçbir yer yoktu.
Yani kendin için korkmadığın zaman,
ailen ve arkadaşların için endişeleniyordun.
Bosna'daki savaş sırasında 100.000 insan öldü.
Çok daha fazlası yaralandı, tecavüze uğradı ve işkenceye maruz kaldı.
Ülkemin yarısı sürgüne gönderildi ya da yerinden edildi.
Savaşın başlamasından hemen sonra,
gazeteci olduğum ve İngilizce bildiğim için
uluslararası savaş muhabiri olarak çalışmaya başladım.
İnancım, savaşımızı aktarmanın
onu bitirebileceği yönündeydi.
Bu cehennemde 18 aydan sonra,
Saraybosna'daki kuşatmadan kaçmamı sağladılar
ve kendimi Londra'da buldum.
Şimdi, bir mülteciydim.
Hayatta kalmayı başarmıştım.
Ama tüm hayatım ve kimliğim elimden alınmıştı.
Yavaş yavaş hayatımı yeniden kurmaya başladım ve iyileştim.
Ama Londra gibi çok çeşitli insan barındıran bir metropolde bile
insanlar -- çok iyi insanlar -- bana bir mülteci gibi görünmediğimi
söylerlerdi.
Ben de kibarca onlara sorardım, ''Bir mülteci neye benzer?''
Onlar da bilmediklerini söylerken biraz utanırlardı.
Bir mülteci neye benzer?
Mülteci gibi görünmek diye bir şey var mı?
Eğer bir mülteci veya göçmenle bizzat tanıştıysanız,
bu deneyim, görüşlerinizi etkileyecektir.
Pozitif de olabilir, negatif de.
Evet, tüm mülteciler ve göçmenler hoş insanlar değiller,
bu bir kişilik yarışması değil.
Fakat eğer hiçbiriyle bizzat tanışmadıysanız
ve yalnızca yayımlanan fotoğraflara güveniyorsanız,
etkisinde bırakıldığınız şey bu:
Her geçen gün, olumsuz medya imajları sağanağına tutuluyoruz;
akıntılara dönüşen sellerce
mülteci ve göçmen, buraya işlerimizi,
hastane yataklarımızı almaya geliyor.
Aman Tanrım! Sınırlarımız kontrolden çıkmış!
Bizi almaya geliyorlar!
Bu, yeni bir olgu değil.
Oxford Göçmenlik Gözlemevi, iki yıl içerisinde yayımlanmış
58.000 gazete yazısını inceledi.
Bu, 43 milyon kelime demek.
Vardıkları sonuç şuydu:
Göçmen kelimesiyle en sık ve yaygın olarak ilişkilendirilen kelime,
''yasadışı".
2003'te şu başlık, bir ön sayfa haberiydi:
''Mülteciler kuğuları yedi.''
Bu olayın ne bir görgü tanığı vardı,
ne de olayla ilgili bir polis raporu.
Böyle bir haber çıkarmaları gerçekten kafa karıştırıcıydı.
Fakat basın o kadar yetersiz denetlenmekte ki,
bu tür yalan haberlerle ilgili şikayette bulunmak hasarı düzeltmiyor.
Uzun bir şikayet sürecinden sonra,
gazetenin özür dilemesi gerekmedi,
fakat 41. sayfanın minicik bir köşesinde
tekzip yayınlamak zorunda kaldılar.
Kuğuların hikayesi epey popüler.
Birkaç yılda bir yeniden karşımıza çıkıyor.
2010 yılında mültecilerin yerini,
Doğu Avrupalı göçmenler almıştı.
Bu tür olumsuz kalıp yargılar,
günlük hayatlarımızın her anında mevcut
ve kimse bunlara karşı çıkmıyor.
Mülteci ve göçmenlerin sesi hemen hemen hiç duyulmuyor
ve bu, bir korku iklimi yaratıyor.
Toplumumuzdaki her kötülük için göçmenleri suçluyoruz.
Halkın göçten bu kadar korkmasına şaşırmamalı.
Üst üste yapılan anketler gösteriyor ki, Britanya halkı
göçmenlerin sayısını ve toplumdaki etkisini gözünde büyütüyor.
Tabii bu durumda, politikacılar da
insanların yaşadığı bu korkuya bir tepki vermek zorunda.
Ne yazık ki, ne halkın içini rahatlatıyorlar,
ne de onlara gerçekleri anlatıyorlar.
Aksine, yanıtları ve davranışları bu korkuları tetikliyor.
Sınırları kontrol etmekten,
sayıları azaltmaktan bahsediyorlar.
İnsanların haklarını kısıtlayan uygulamalar getiriyorlar
ve hizmetlere ulaşımı kısıtlıyorlar.
Tüm bunlar yalnızca
korkuyu gittikçe büyüyecek şekilde tetiklemeye yarıyor.
Bunun hepimize verdiği zararı,
en iyi şekilde, en sevdiğim Jedi Ustası Yoda'nın sözleri özetler:
''Korku, karanlık tarafa giden yoldur.
Korku, öfkeye yol açar. Öfke, nefrete sebep olur.
Nefret, acıya neden olur.''
Bu beni endişelendiriyor.
İnsanlığımdan bir şeyler eksildiğini hissediyorum.
Şu, beni endişelendiriyor:
Benim gibi aktivist ve avukatlar,
gerçekler hakkında konuşmaya
ve insanların neden göç ettiğini açıklamaya çalıştığımızda,
siyaseten doğrucu, naif ve duygusal diye damgalanarak savuşturuluyoruz.
Önleyici saldırı olarak, bizlere sıklıkla
göçmenlik hakkında konuşmanın ırkçı olmadığı söyleniyor.
Bir kez olsun katılıyorum.
Göçmenlik hakkında konuşmak ırkçı değildir.
Ben bundan hep bahsediyorum.
Farkı yaratan şey, mülteciler ve göçmenler hakkında
nasıl konuştuğumuz.
Geçen yıl Nisan'da, İtalyan kıyılarındaki kitlesel boğulma olayının ardından,
The Sun köşe yazarı, başka aşağılayıcı yorumlara ek olarak,
insanlardan hamam böcekleri diye bahsetti.
Bu tür dil bizi neden endişelendirmeli?
Konuşma özgürlüğünün anlamı tam da bu değil mi?
Her tür düşüncenin paylaşılıp tartışılabilmesini sağlamak?
Bu beni endişelendiriyor çünkü insanlıktan çıkarma,
soykırıma giden sekiz basamağın üçüncüsü.
Bu sınıflandırmayı, Soykırım Nöbeti'nin kurucusu Prof. Gregory Stanton yapmış.
1. Evre, sınıflandırma:
Kendimizi ''biz'' ve ''onlar'' olarak ikiye ayırıyoruz.
2. Evre, simgeleştirme:
Farklı gruplara isimler ve semboller veriyoruz.
Birbirimize Yahudi ve Alman, Tutsi ve Hutu, Sırp ve Bosnalı diyoruz.
Sınıflandırma ve simgeleştirmenin soykırıma yol açması zorunlu değil,
eğer insanlıktan çıkarmaya yol açmıyorlarsa.
Peki tüm bu korku tellallığının,
sadece mülteciler ve göçmenler için değil,
hepimiz için anlamı ne?
Bu hayali korkulara odaklanmışken,
hakkında konuşmadığımız şeyler neler?
Tüm bu sessiz kalışlar demokrasimize nasıl etki edecek?
Gerçeklerle ilgili konuşacak çok fazla fırsatım olmuyor,
bu yüzden lütfen müsaade edin.
Haydi bazı gerçeklere bakalım --
hepimizin ve gazetecilerin
telefonlarımızdan kolayca bulabileceği gerçeklere.
Gerçek şu ki, 2015'te, 244 milyon insan
yani dünya nüfusunun tam olarak % 3,3'ü,
ana vatanlarının dışında yaşadılar.
Bu sayı 1995'te, %2,6 idi.
Gerçek şu ki, hiçbir ülke göçmenliğin kontrolünü kaybetmiş değil --
buna şu anda nüfusunun %88'i göçmenlerden oluşan Katar da dahil.
Gerçek şu ki, şu anda dünyada yerinden edilmiş
60 milyon insan var
ve hayatları için korku içinde yaşayanlar onlar.
Gerçek şu ki, gelişmekte olan ülkeler,
dünyadaki mülteci nüfusunun %86'sına ev sahipliği yapıyor.
Gerçek şu ki, bu mültecilerin yarısından fazlası 18 yaşından küçük.
Gerçek şu ki, bu insanların yaklaşık üçte ikisi, geri dönme olasılığı olmadan
5 yıldan fazla süredir sürgünde yaşıyor.
Maalesef, bir diğer güçlü gerçek de şu ki, gerçekler sıkıcıdır,
özellikle de medya için:
Drama yok ve olumlu hikayeler pek ilgi çekmiyor.
Bir dakikalığına yeniden gazeteci olmama izin verin.
Yalnızca medyayı suçlayabilir miyiz?
Yakın tarihimiz,
nefret, dışlama ve insanlıktan çıkarmanın nasıl hayal edebileceğimiz
en kötü felaketlere yol açabileceğinin örnekleriyle dolu:
Nazi soykırımı. Bosna ve Ruanda'daki soykırımlar.
Tarihte daha geriye gidecek olursak,
bulunan ilginç örneklerden bir tanesi,
çok nadir bulunan dökümanlardan
Shakespeare'in el yazısıyla
yazılmış bir şeydi.
Bu, yakın zamanda Londra'da sergilendi.
Shakespeare, bir oyununda
Londralıların işlerini çalmakla suçlanan mültecilere,
insancıl şekilde davranılmasını
tutkulu bir biçimde savunan bir konuşma yazmış.
Bu metnin yazıldığı zaman, Fransız Protestanları'nın
başkente gelip sığınma aradığı zaman.
1600.
Bu hikayede beni etkileyen şey,
sadece Shakespeare'in ne kadar mükemmel olduğu değil,
aynı zamanda onun benim tarafımda olduğu,
ama öte yandan, oyunun yazıldığı dönemde kargaşaya yol açabileceği korkusuyla
sahnelenmemiş olması.
Daha yakın bir zamanda, Almanya'da, ''Der Spiegel'' ateş altında kaldı
çünkü bazı okurları onları
hiçbir kanıta dayanmadan, mültecilerle ilgili olumlu hikayeler
uydurmakla suçladı.
Anketçiler, Almanların sadece dörtte birinin,
medyanın mültecilerin eğitim düzeyi
ve aralarındaki kadın ve çocuk oranıyla ilgili
doğru bilgi aktardığına inandığını ortaya çıkardılar.
Ee, karanlık tarafa geçtik mi?
Ne yapabiliriz?
Ben yaptığım şeyi yapıyorum çünkü benim umudum var
ve umudumun kaynağı körü körüne insanlığa inanmam değil.
Umudumun kaynağı, her gün tanıştığım harika insanlar,
mülteciler ve göçmenler, yanı sıra vatandaşlar --
ki onların küçük iyi niyet gösterileri,
bu insanlar için çok büyük bir fark yaratıyor.
Bir yandan, medyayı bu tarz haberciliği değiştirmeye ikna edemezdim.
Öte yandan, gerçeklerin işe yaramadığı gerçeğiyle yaşayamazdım.
Bu yüzden farklı bir şey denemeye karar verdim:
İş arkadaşlarımla, ''Hareket Halindeki Kadınlar Ödülü'''nü kurduk.
Her yıl Kraliyet Festival Salonu'nda,
inanılmaz mülteci ve göçmen kadın liderleri kutluyor,
onlara hikayelerini anlatabilmeleri ve yaptıkları katkıların fark edilebilmesi
için bir platform yaratıyoruz.
Diğer güçlü kadınları, güçlerini paylaşmaları ve onları desteklemeleri için
davet ediyoruz.
İşlerini dürüstlükle yapan,
insan hikayelerini ve gerçekleri aktaran gazetecileri övüyoruz.
Ayrıca, şampiyonları, dikkate değer insanları da kutluyoruz --
küçük iyi niyet gösterileriyle
bütünleşmenin günlük hayatta işlemesini sağladıkları için.
Bu sene bu şampiyonlar zorlu bir görev üstlendiler.
Mültecileri karşılama sorumluluk ve görevleriyle ilgili
daha farklı düşünebileceklerine karar verdiler.
Aslında koruma gücünü içlerinde barındırdıklarına
ve insanları hoş karşılama hakları olduğuna karar verdiler.
Şimdi, daha fazla mülteciyi güvenli bir şekilde getirmek
ve onlara destek olmak için ülke çapında para topluyorlar.
Şimdi baştaki soruma geri dönüyorum:
Mülteciler ve göçmenlerle ilgili fikirlerimizin,
gerçeklere dayalı olup olmadığını hiç düşündünüz mü?
Sizi, sadece gerçekleri görmeye değil,
mültecileri ve göçmenleri hareket halinde, dirençli bir şekilde sağ kalmış
yakında vatandaş olacak insanlar olarak görmeye davet ediyorum.
Sizi, kendimizi mültecileri koruyabilme gücüne
ve onları hoş karşılama hakkına sahip vatandaşlar olarak
görmeye davet ediyorum.
Bunu yaptığımızda, göç etmeyi hayatın bir gerçeği olarak gördüğümüzde,
ondan korkmayı keseceğiz
ve onu düzenleyecek öz güveni bulacağız.
Teşekkür ederim.
(Alkışlar)