Chúng ta cần thay đổi văn hóa trong nhà tù và nhà giam,
đặc biệt là đối với những tù nhân trẻ.
New York là một trong hai bang duy nhất ở Mỹ
cho phép bắt và xét xử thanh niên 16, 17 tuổi như người lớn.
Văn hóa bạo lực này đã chiếm lấy những người trẻ
và đẩy họ vào một môi trường thù hận,
nơi mà quản giáo không màng đến bất kì cái gì đang diễn ra.
Chẳng có gì cho những người trẻ này làm
để thực sự bồi dưỡng tài năng hay cải tạo họ.
Cho đến khi tuổi chịu trách nhiệm hình sự được nâng lên 18,
chúng ta cần tập trung thay đổi lối sống của những người trẻ này.
Tôi biết điều này rõ nhất.
Trước khi tôi 18,
Tôi đã trải qua khoảng 400 ngày ở đảo Rikers,
và thêm vào đó
là 300 ngày biệt giam,
và để tôi nói cho các bạn điều này:
suốt ngày la hét đến bể phổi trước song sắt
hay hét ra ngoài cửa sổ,
làm tôi mệt đứ đừ.
Bởi vì chẳng có gì để làm khi bạn ở đó,
bạn bắt đầu tiến tiến lùi lùi trong phòng,
bắt đầu tự nói chuyện với bản thân,
dòng suy nghĩ bắt đầu chạy như hoang dại,
và rồi ý nghĩ trở thành kẻ thù lớn nhất của bạn.
Nhà giam đáng lẽ phải là nơi để giáo dục một con người,
không để tạo cho họ cảm giác giận dữ,
chán nản, hay cảm thấy tuyệt vọng.
Bởi lẽ chẳng có kế hoạch nào ngoài kia khi họ ra khỏi tù,
họ sớm thôi sẽ quay trở lại xã hội gần như với bàn tay trắng.
Và cũng chẳng có gì làm để ngăn cản họ tái phạm cả.
Thế nhưng, mọi chuyện bắt nguồn từ những quản giáo (QG) này.
Nhiều người dễ dàng cho rằng
những quản giáo (QG) này là người tốt
và những thằng tù là người xấu,
hoặc là ngược lại với vài người,
nhưng cũng hơn thế một tí.
Đấy, QG là những người bình thường.
Họ đến từ những vùng giống như những con người họ "phục vụ".
Họ bình thường vậy đấy.
Họ chẳng phải robot, và chẳng có gì đặc biệt cả.
Họ làm những việc cũng na ná như việc người khác làm.
Những anh QG thì muốn nói chuyện và tán tỉnh những cô QG.
Họ chơi những trò như bọn nhóc trung học chơi với nhau.
Họ cũng thận trọng với nhau.
Và những cô QG thì ngồi tán dóc.
Thì, tôi dành rất nhiều thời gian với rất nhiều QG,
để tôi kể cho các bạn nghe về gã này, hắn tên Monroe.
Một ngày nọ, hắn kéo tôi vào giữa hai cửa A và B
cái mà ngăn cách phía nam bắc của trại giam tụi tôi.
Hắn kéo tôi ra vì tôi đang có một cuộc cãi nhau tay đôi
với một thằng tù khác chung phòng,
hắn cảm thấy là, bởi có bà QG trực chung tầng lúc đó,
tôi đang phá hoại giờ làm việc của hắn.
Thế là hắn đấm vào ngực tôi một cái.
Kiểu như đấm bay lồng ngực tôi ra vậy.
Tôi không thất lễ, chưa vội phản ứng ngay,
bởi tôi biết đây là nhà tụi nó.
Tôi không thể thắng.
Tất cả những gì hắn cần làm là bấm nút và gọi viện trợ đến ngay tức khắc.
Thế nên tôi chỉ nhìn sâu vào mắt hắn
và tôi nghĩ hắn cảm thấy sự tức giận và bất mãn tuôn trào của tôi,
rồi hắn nói với tôi,
"Đôi mắt đó sẽ đem cho mày nhiều rắc rối đấy nhóc,
bởi vì mày nhìn như đang muốn đánh nhau vậy."
Thế là hắn bắt đầu tháo dây nịt chuyên dụng ra,
cởi áo và phù hiệu,
rồi tên QG nói, "Chúng ta có thể đánh."
Rồi tôi hỏi hắn, "Mày sẽ giữ kín chuyện này chứ?"
Vâng, đó là một điều kiện hay dùng ở đảo Rikers
nghĩa là bạn sẽ không nói với ai bất cứ điều gì,
và bạn sẽ không báo cáo lại điều đó.
Hắn nói: "Ừ, tao sẽ im miệng. Còn mày?"
Tôi chẳng cần trả lời mà
đấm thẳng vào mặt hắn,
và chúng tôi bắt đầu đánh ngay tức khắc.
Tới gần kết cuộc đánh thì hắn ném tôi vào tường,
trong khi tôi đánh với hắn thì hắn có hỏi, "Mày tốt không?"
như thể là hắn biết tất về tôi vậy,
nhưng trong đầu thì tôi biết là tôi hiểu rất rõ về hắn,
thế nên tôi trả lời rất vênh váo,
"Oh, tao tốt, mày tốt?"
Hắn đáp, "Ừ, tao tốt, tao tốt mà."
Rồi chúng tôi thả nhau ra, hắn bắt tay tôi nói hắn cho tôi chút tôn trọng rồi
cho tôi điếu thuốc và gửi tôi về phòng.
Dù tin hay không bạn sẽ bắt gặp những QG trên đảo Rikers
mà sẵn sàng chơi một-một với bạn.
Họ biết rõ việc họ đang làm ra sao,
và họ cảm thấy rằng họ sẽ hiểu rõ bạn dù bạn có ở đâu.
Vì đây là cách bạn phổ biến để giải quyết xung đột,
chúng ta có thể giải quyết theo cách đó.
Tôi bước đi như một thằng đàn ông, bạn bước đi như một thằng đàn ông.
Và nó là như vậy đó.
Một vài QG cảm thấy họ giống như đang bị giam cùng bạn vậy.
Đó là vì sao họ hành xử thế
và họ sống theo chân lý đó.
Đôi khi chúng tôi cũng sống như thế với tụi QG.
Tuy nhiên, bản thân tôi thấy những QG này cần được
có những buổi tập huấn phù hợp trong việc hành xử với vị thành niên,
và họ cũng cần được tập huấn trong việc
đối phó hiệu quả với những người bị bệnh về tâm lý nữa.
Những QG này giữ vai trò quan trọng trong cuộc sống của những tù trẻ
trong một khoảng thời gian x đến khi họ hình thành một lối sống.
Vậy tại sao không dạy họ ngay khi còn ở trong tù?
Tại sao không cho họ một vài bài học để tạo nên một sự thay đổi,
để rồi khi họ hòa nhập lại cộng đồng,
họ sẽ làm một điều gì đó có ích?
Điều thứ hai để giúp người trẻ trong tù là một chương trình hoàn thiện hơn.
Khi tôi còn ở đảo Rikers, một vấn đề đau đầu chính là biệt giam.
Biệt giam ban đầu được thiết kế
để phá nát tinh thần, thân thể, và cảm xúc của một con người.
Đó là lí do mà nó được tạo ra.
Hội Luật Gia Mỹ vừa đưa ra một báo cáo,
đề xuất họ sẽ bãi bỏ phương pháp biệt giam
ở New York đối với giới trẻ.
Một điều giữ tôi tỉnh táo khi còn trong biệt giam đó là đọc sách.
Tôi cố gắng tự giáo dục bản thân hết sức có thể.
Tôi đọc bất cứ thứ gì tôi có thể cầm được trên tay.
Và bên cạnh đó, tôi cũng viết nhạc và truyện ngắn.
Một số chương trình mà tôi thấy sẽ giúp ích cho giới trẻ
chính là chương trình điều trị bằng hội họa
dành cho những đứa thích và giỏi vẽ,
còn những cá nhân có thiên hướng âm nhạc thì như thế nào?
Một chương trình âm nhạc thật sự dạy được cho họ
cách viết và làm nhạc thì sao?
Chỉ là một suy nghĩ.
Khi những người trẻ phạm tội đến đảo Rikers,
C74, RNDC sẽ là nơi họ sẽ được đặt ở.
Nơi đây có tên gọi khác là "trường đấu sĩ,"
bởi vì khi có một đứa bụi bặm đường phố
nghĩ rằng mình giỏi,
bị bao quanh bởi một đám những đứa khác,
từ cả năm khu, và cả bọn đều nghĩ là mình giỏi cả.
Và giờ bạn có một đống những quý ông trẻ tuổi vỗ ngực
nghĩ rằng phải chứng tỏ mình cũng ngon không kém thằng khác
hay tôi ngon hơn thằng này, thằng này và thằng này.
Nhưng thật lòng mà nói thì:
Lối sống này rất nguy hiểm và đang hại những người trẻ của chúng ta.
Ta cần giúp những trung tâm và người trẻ nhận ra rằng
họ không cần phải sống theo cách mà họ đã làm
dù họ còn ở ngoài đường phố, họ thật ra có thể thay đổi.
Đó là một điều đáng buồn khi chia sẻ rằng khi tôi còn ngồi trong tù,
I từng nghe nhiều phạm nhân nói rằng khi họ được thả thì
những loại tội gì họ sẽ tiếp tục phạm
khi họ trở lại làm những gã đường phố.
Cuộc trò chuyện nghe chút gì đó như thế này:
"Ồ, khi mà tao ra tù, anh tao có mối quan hệ
cho việc này, kia, nọ,"
hay là "Người của tao có mối cho một cái giá khá rẻ.
Muốn có thông tin chứ."
và, "Khi mà tụi mình đến phố thì sẽ làm một vố thật to."
Tôi từng nghe những cuộc đối thoại đó và tự ngẫm,
"Wow, mấy thằng này thật sự đang nói về chuyện trở lại
và tiếp tục gây tội."
Và tôi nghĩ ra một cái tên cho nó:
Tôi gọi nó là kế hoạch quay-lại-tù-nhanh
bởi vì thật sự vì, những việc đó sẽ diễn ra được bao lâu chứ?
Bạn sẽ có một cuộc sống về hưu như thế á?
Một món tiền hưu nho nhỏ? 401(k)? 403(b)?
Bạn có bảo hiểm y tế chứ? Nha khoa thì sao?
(Tiếng cười)
Nhưng để tôi nói với bạn điều này:
Ở trong tù và nhà giam,
Tôi bắt gặp một trong những người thông minh, tuyệt vời,
và tài năng nhất mà tôi từng biết
Tôi đã gặp những người dùng bao khoai tây
và biến nó thành một tấm khung tranh đẹp nhất.
Tôi đã gặp những người dùng xà bông được cấp miễn phí
và biến nó thành những điêu khắc ấn tượng nhất
khiến cho Michelangelo giống như là sản phẩm của một đứa trẻ mẫu giáo vậy.
Ở tuổi 21, tôi đã ở trong một nhà tù bảo mật tối cao
gọi là Cơ sở cải tạo Elmira.
Khi tôi vừa bước ra một tấm lều khi mới làm việc xong,
tôi nhìn thấy một người đàn ông lớn tuổi mà tôi biết, đứng giữa sân
chỉ nhìn lên trời.
Lưu ý rằng, người đàn ông này đang trả án 33-năm-rưỡi tù
và ông ta đã thi hành được 20 năm rồi.
Kế đó, tôi bước đến ông ta rồi nói,
"Này ông, có chuyện gì vậy, khỏe không?"
Ông ta nhìn tôi rồi trả lời "Ừm, tao khỏe nhóc à."
Tôi kiểu như, "Vậy ông đang nhìn cái gì ở trên trời vậy?
Có cái gì hấp dẫn trên kia à?"
Ông ta nói, "Mày nhìn lên rồi nói tao nghe mày thấy gì."
"Mây." (Tiếng cười)
Ông ta tiếp, "Được rồi. Mày thấy gì nữa?"
Lúc đó có một chiếc máy bay bay ngang qua.
Tôi nói "Vậy tôi thấy một chiếc máy bay."
Ông ta trả lời "Chính xác, và cái gì trên cái máy bay đó?' "Người."
"Chính xác. Thế cái máy bay và những người đó đang đi đâu?"
"Tôi không biết. Ông biết hả?
Làm ơn nói tôi nếu ông biết đi. Rồi để tôi lấy vài tờ vé số."
Ông ta nói, "Mày đang không thấy bức tranh lớn, nhóc à."
Chiếc máy bay và những người đó đang đi nơi khác,
còn mình thì đang kẹt ở đây.
Bức tranh lớn là thế này:
Chiếc máy bay và những con người đang đi đâu đó,
Đó là cuộc sống đi ngang qua ta khi mà ta thì còn đằng sau bức tường này, bế tắc."
Kể từ hôm đó,
nó lóe lên đầu tôi một điều gì đó và khiến tôi hiểu rằng tôi cần thay đổi.
Lớn lên, tôi luôn là một đứa trẻ ngoan, thông minh.
Vài người còn nói rằng tôi hơi thông minh quá mức mà mình cần biết.
Tôi có ước mơ trở thành một kĩ sư hay một nhà khảo cổ.
Giờ tôi đang làm ở sở Phúc lợi Xã hội,
là một chương trình tái hòa nhập,
và tôi là quản lý, làm việc với người người có khả năng tái phạm tội cao.
Và tôi kết nối họ với những dịch vụ mà họ cần
để khi họ được thả ra tù thì
họ có thể có một bước đệm tích cực trở lại cộng đồng.
Nếu tôi có thể gặp bản thân tôi lúc 15 tuổi bây giờ,
tôi sẽ ngồi xuống và nói với hắn, và cố dạy bảo hắn
và tôi sẽ cho hắn biết rằng, "Nghe này, đây là mày. Tao chính là mày.
Chúng ta là một.
Mọi việc mà mày sẽ làm, tao đều biết rõ cả, ngay cả
trước khi mày làm điều đó, bởi vì tao đã làm nó rồi",
và tôi sẽ bảo ban hắn không giao lưu với người x, y và z
Tôi sẽ nói với hắn không nên ở những nơi này-và-này.
Tôi sẽ nói với hắn, "Ráng ở trường đi, nhóc,
bởi vì đó là nơi mày cần được ở,
bởi vì đó là nơi giúp mày có được một chỗ đứng sau này."
Đó chính là thông điệp mà chúng ta nên chia sẻ
với những thanh niên trẻ hiện nay.
Chúng ta không nên xem chúng là người lớn và áp dụng những cách cư xử bạo lực
những cách sẽ kìm hãm và nhấn chìm chúng.
Xin cảm ơn.
(Vỗ tay)