لە ساڵی 1965، ڕاندی گاردنەر کە تەمەنی 17 ساڵان بوو
بۆ ماوەی 264 کاتژمێر نەخەوت.
ئەمە 11 ڕۆژ دەکات. توانی بەبێ خەوتن بژیت.
ڕۆژی دواتر چاوی گرفتی تێکەوت.
دواتر نەیدەتوانی شتەکان لە ڕێگەی دەست لێدانەوە بناسێتەوە.
ڕۆژی سێهەم، میزاجی و شڵەژاو بوو.
لە کۆتایی تاقیکردنەوەکەدا، توانایی تێڕمانینی نەما،
و گرفت لە یادەوەری کورت مەودا بۆ دروست بوو
توشی شلڵەژان بوو.
وردە وردە لەبەر خۆیەوە قسەی دەکرد..
لەگەڵ ئەوەی گاردنەر بەبێ هیچ زیانێکی دەروونی و جەستەیی
ئەم کێشانەی تێپەڕاند،
بەڵام بۆ خەڵکانیتر ئەم ئەزموونە توشی تێکچوونی هۆڕمۆنیان دەکات،
نەخۆش دەبن،
لە خراپترین حاڵەتدا، دەمرن.
دەمانەوێت بزانین بۆچی دەخەوین،
دڵنیاین کە زۆر گرنگە.
مرۆڤی پێگەیشتوو ڕۆژانە دەبێت حەفت تا هەشت کاتژمێر بخەوێت،
نەوجەوانان پێویستیان بە 10 کاتژمێرە.
ئێمە خەواڵو دەبین بە هۆی هێماکانی جەستەمانەوە
کە بە مێشک دەڵێن ئێمە ماندووین،
و هێمایی ژینگە کە پێمان دەڵێت ئێستا تاریکە.
بەرزبوونەوەی هێما کیمیایەکانی خەوتن لە جەستە
وەک، ئەدینۆسین و میلاتۆنین
جەستە بۆ خەوێکی سووک دەنێرێت، کە قووڵ دەبێتەوە
و هەناسە و لێدانی دڵمان خاو دەکاتەوە
و ماسولکەکانیشمان پشوو دەدەن.
ئەم خەوە DNA مان چاک دەکاتەوە
جەستەشمان خۆی بۆ ڕۆژی داهاتوو ئامادە دەکات.
لە ئەمریکا،
نزیکەی 30 لە سەدی پێگەیشتووان و 60 لە سەدی نەوجەوانان
لە خەو بێ بەشن.
ئەمە تەنها کێشەیەکی بچووک نییە.
نەخەوتن دەبێتە هۆی زیانگەیاندن بە جەستە.
کاتێک ناخەوین،
فێربوون،
یادگار،
میزاج،
و هەستی کات لە دەست دەدەین.
نەخەوتن لەوانەیە ببێتە هۆی هەوکردنیش،
شڵەژان،
بەزبوونەوەی پەستانی خوێن
و دەبێتە هۆی شەکرە و قەڵەوبوونیش.
لە ساڵی 2014، هاندەرێکی تۆپی پێ گیانی سپارد
بەهۆی ئەوەی بۆ ماوەی 48 کاتژمێر سەیری جامی جیهانی کرد.
هۆکاری مردنەکەی جەڵتە بوو،
لێکۆڵینەوەکان سەلماندوویانە کە خەوتن بۆ ماوەی کەمتر لە 6 کاتژمێر
لە شەوان دەبێتە هۆی بەرزبوونەوەی ئەگەری جەڵتە بە ڕێژەی 4.5
بە بەراورد بەو کەسانەی شەوانە 7 کاتژمێر دەخەون.
هەندێک خەڵک هەیە کە گۆڕانی جینیان هەیە
نەخەوتن شتێکی ئاساییە.
ئەم حاڵەتە ناو نراوە Fatal Familial Insomnia
جەستە لە بارودۆخێکی قورس دایە و
ڕێگەی خەوتنی مێشک نادات.
لە ماوەی چەند مانگێک یان چەند ساڵێک،
لەگەڵ تێپەڕبوونی کات، حاڵەتەکە خراپتر دەبێت و تا دەگاتە مردن.
چۆن نەخەوتن دەبێتە هۆکاری ئەم هەموو دەردە؟
زاناکان پێان وایە هۆکارەکەی کۆبوونەوەی پاشماوەکانە
لە ناو مێشک.
لە ماوەی بەخەبەربوونماندا
خانەکانی جەستە وزە بەکاردەهێنن
کە ئەم وزەیە تێکدەشکێت بۆ چەند مادەیەکیتر
لەوانەش ئەدینۆساین.
لەگەڵ بەرزبوونەوەی ئەدینۆساین،
هانی خەوتن دادات، کە بە فشاری خەوتن ناسراوە.
کافاین، ڕێگە لە کۆبوونەوەی ئەدۆنسین دەگرێت.
پاشماوەیتر لە مێشک کۆدەبێتەوە،
ئەگەر ئەم پاشماوانە خاوێن نەکرێنەوە، فشار لە سەر مێشک دروست دەکەن
و دەبنە هۆکاری کۆمەڵێک زیان کە بە مێشک دەگات کە دەبێتە نیشانەکانی نەخەوتن.
باشە، کاتێک دەخەوین چی لە ناو مێشک ڕوودەدات بۆ ڕێگە گرتن لەمە؟
زاناکان سیستەمێکی لیمفەویان دۆزیتەوە،
کە کاری پاکردنەوەی مێشک لە پاشماوەکان دەکات کاتێک ئەمە دەخەوین.
ئەم سیستەمە لە کاتی خەوتن زۆر چالاکترە.
شلەیەکی دڕکەپەتک بۆ پاکردنەوەی پاشماوە ژەهراویەکان بەکاردەهێنێت
کە لە ناو خانەکان کۆدەبنەوە.
خڕۆکە لیمفاویەکان کە وەک ڕێرەوە بۆ خانەکانی بەرگری
لەم ماوانە لە ناو مێشک دۆزراینەوە
لەوانەیە ڕۆڵیان لە پاکردنەوەی مێشک لە پاشماوەکان هەبێت.
لەو کاتەی کە زاناکان بە دوای دۆزینەوەی میکانیزمی پاکردنەوەی مێشک وێڵن
دەتوانین دڵنیات بکەینەوە کە خەوتن زۆر گرنگە
ئەگەر دەمانەوێت تەندروستی جەستە و مێشکمان باش بێت.