1965 թվականին 17-ամյա ավագ դպրոցի աշակերտ՝ Ռենդի Գարդները
մնաց արթուն 264 ժամ:
Նրա տասնմեկ անքուն մնացած օրերը այսպիսին էին:
Երկրորդ օրը նրա աչքերը կորցրեցին կենտրոնանալու ունակությունը:
Հետո կորավ օբյեկտները շոշափելով բացահայտելու կարողությունը:
Երեք օր անց Գարդները մռայլ էր և անկազմակերպ:
Փորձարկման վերջում նա չէր կարողանում կենտրոնանալ,
ուներ խնդիր կարճաժամկետ հիշողության հետ,
դարձել էր պարանոյիկ,
և նրա մոտ սկսվել էին հալյուցինացիաներ:
Չնայած նրան, որ Գարդները վերականգնվեց առանց
երկարաժամկետ հոգեբանական միջոցների, երկարատև արթուն մնալը
այլ մադկանց մոտ կարող է բերել հորմոնալ անհավասարության,
հիվանդության,
և ծայրահեղ դեպքերում՝ մահվան:
Մենք միայն սկսում ենք հասկանալ, թե ինչու ենք քնում,
բայց հասկանում ենք դրա կարևորությունը:
Չափահասներին հարկավոր է յոթ-ութ ժամվա հանգիստ
իսկ դեռահասներին՝ մոտ տաս ժամ:
Մեր քունը տանում է շնորհիվ մեր ուղեղին փոխանցվող
հոգնածության
և մթության մասին ազդակների:
Քնին նպաստող քիմիական նյութերը՝
Ադենոսինը և Մելատոնինը,
մեզ են ուղարկում թեթև քուն, որը գնալով խորանում է,
դանդաղեցնում է շնչառությունը և սրտի աշխատանքը
և թուլացնում է մկանները:
Խորը, առանց երազների քնում վերանորոգվում է ԴՆԹ-ն
և մարմինը վերալիցքավորվում է գալիք օրվա համար:
Ենթադրվում է, որ Միացյալ Նահանգներում
մեծահասակների 30%-ը և դեռահասների 66%-ը
զրկված է կանոնավոր քնելուց:
Սա փոքր խնդիր չէ:
Երկար արթուն մնալը կարող է բերել լուրջ առողջական հետևանքների:
Չքնելը ազդում է
ուսման վրա,
հիշողության,
տրամադրության,
և բերում հակազդեցության կորուստի:
Չքնելը կարող է նաև առաջացնել բորբոքում,
հալյուցինացիաներ,
արյան բարձր ճնշում,
նրա հետ փոխկապակցված է շաքարախտը և ճարպակալությունը:
2014 թվականին ֆուտբոլային երկրպագու է մահացել
չքնելով 48 ժամ, աշխարհի գավաթի առաջնությոընը դիտելուց:
Նրա վաղաժամ մահը պայմանավորված էր ինսուլտով;
ուսումնասիրությունները ցույց են տվել՝ գիշերը վեց ժամից քիչ քնելը,
քրոնիկ դառնալով, ավելացնում է կաթվածի վտանգը չորս-հինգ ամգամ,
ի համեմատ նրանց հետ, ովքեր քնում են յոթ - ութ ժամ:
Չքնելը սովորական է հազվագուտ ժառանգակար խնդիրներ ունեցող
մարդկանց փոքրամասնության համար:
Այս վիճակը հայտնի է որպես ֆատալ ընտանեկան անքնություն ախտանիշ,
որը պահում է մարմինը մղձավանջային անքուն վիճակում,
արգելելով մուտք գործել քնի սրբավայր:
Ամիսներ կամ տարիներ անց՝ վիճակի աստիճանաբար վատթարացումը
հանգեցնում է թուլամտության և մահվան:
Ինչու է անքնությունը առաջացնում այսպիսի հսկայական տառապանք:
Գիտնականների կարծիքով, հարցի պատասխանը՝
ուղեղում կուտակված թափոններն են:
Արթուն ժամանակ
մեր բջիջները զբաղված են, օգտագործելով տարբեր ապրանքերից
ստացվող էներգետիկ աղբյուրներ,
ներարյալ Ադենոզինը:
Ադենոզինը աստիճանաբար շատանալով,
ուժեղացնում է քնելու ձգտումը և հայտնի է նաև որպես քնաբեր:
Ի դեպ, կոֆեինը արգելափակում է Ադենոզինի ռեցեպտորների ուղին:
Այլ թափոններն էլ են կուտակվում ուղեղում,
և եթե ժամանակին չեն մաքրվում, ծանրաբեռնում են ուղեղի աշխատանքը
և նպաստում բազմաթիվ բացասական անքնության ախտանիշների:
Ի՞նչ է տեղի ունենում ուղեղում քնելու ժամանակ այն կանխարգելու համար:
Գիտնականները բացահայտել են նոր գյուտ՝ Գլիմֆատիկ համակարգ,
մաքրող մեխանիզմ, որը հեռացնում է թափոնները
և շատ ավելի ակտիվ է, երբ մենք քնած ենք:
Այն աշխատում է, օգտագործելով ողնուղեղային հեղուկը,
բջիջներում կուտակված թունավոր նյութերից ազատվելու համար:
Որպես իմունային բջիջների ուղիներ ծառայող Լիմֆատիկ անոթները,
վերջերս հայտնաբերված ուղեղում,
կարող են դեր խաղալ թափոնների ուղեղից ամենօրյա հեռացման մեջ:
Մինչ հետազոտվում են քնի վերականգնողական մեխանիզմները,
մենք կարող ենք վստահ լինել, որ քնելը անհրաժեշտ է,
եթե ուզում ենք պահպանել նորմալ հոգեկան վիճակը և առողջությունը: