Verdiğim konferanslarda
bana sorulan sorular
çoğunlukla
nelerle mücadele ettiğim,
hangi zorluklarla karşılaştığım ve
pişmanlıklarım hakkında olur.
Yıl 1998
Dört çocuklu bekar bir anne olarak,
sonuncunun doğumundan üç ay sonra
yardımcı araştırmacı olarak
bir iş buldum.
Kuzey Liberya'ya gittim.
Anlaşmam gereği
köy bana bir lojman verdi.
Lojmanı bir kız çocuğu annesi
bir kadınla paylaşıyordum.
Her nasılsa bu kız
bütün köyün
dokuzuncu sınıfa kadar okumayı başarmış
tek kız çocuğuydu.
Köyün neşe kaynağıydı.
Köylü kadınlar kızın annesine sık sık
"sen ve çocuğun
yoksulluk içinde öleceksiniz" derdi.
Köyde çalışarak geçen iki haftanın sonunda
dönme vaktim gelmişti.
Anne yanıma geldi ve
"Leymah, ne olur kızımı da al" diye yalvardı.
"Onun hemşire
olmasını istiyorum"
Ailemin yanında oturuyordum, beş parasızdım
bu yüzden kızı alacak gücüm yoktu.
Gözüm yaşlı,
"Hayır" dedim.
İki ay sonra
yine iş gereği bir başka
köye gittim.
Köyün şefinin evinde kalmamı önerdiler.
Köylü kadınların şefinin yanında
küçük bir kız çocuğu vardı
benim gibi açık kahve teni, kir pas içindeydi.
Sabahtan akşama kadar don paça
ortada dolanıyordu.
Kadına "bu kim?" diye sordum.
"Bu Wei" dedi.
Adının anlamı domuz.
Annesi onu doğururken ölmüş ve
babasının kim olduğunu bilen yoktu.
Küçük kız o iki hafta boyunca bana arkadaşlık etti.
koynumda uyudu.
ona eskiciden birkaç giysi ve
hayatındaki ilk oyuncak bebeği aldım.
Dönmeden önceki son gece
odama geldi
ve "Leymah, beni burda bırakma" dedi
"Seninle gelmek istiyorum.
Okula gitmek istiyorum."
Beş parasız,
ailemle yaşayan ben
yine "hayır" dedim.
İki ay sonra
bu iki köy arasında yeniden savaş çıktı.
Bugün bile o iki kıza
ne olduğu hakkında en ufak fikrim yok.
Zamanı hızla ilerletelim. 2004:
Eylemlerimizin zirvesindeydik.
Liberyanın Kadından sorumlu Bakanı beni aradı ve
"Leymah, yanımda dokuz yaşında bir kız var
onu yanına almanı istiyorum
zira korumalı evlerimiz yok." dedi.
O küçük kızın öyküsü de şöyleydi:
Baba tarafından dedesi
altı ay boyunca her gün
kızın ırzına geçmiş.
Geldiğinde karnı davul gibi şiş ve
solgun bir haldeydi.
İşte eve döndüğüm her gece soğuk zemine uzanırdım
O da benim yanıma yatar ve
"teyze, iyileşmek istiyorum,
okula gitmek istiyorum" derdi.
2010:
Genç bir kadın Başkan Sirleaf'ınkarşısında duruyor
ve anne babaları savaşta ölünce
kardeşleriyle neler yaşadıkları hakkında
ifade veriyor.
19 yaşında. Hayali üniversiteye gidebilmek ve
kardeşlerine bakabilmek.
Son derece atletik bir yapısı var.
Ne yapıyor?
Burs başvurusunda bulunuyor, spor bursu.
Tam burs kazanıyor.
Okula gitmek,
eğitim almak hayali
gerçeğe dönüşüyor.
Okuldaki ilk günü.
Burs programından sorumlu spor bölümü başkanı
onu dersten alıp
çalışma programını konuşmak için odasına çağırıyor.
Sonraki üç yıl boyunca
Kadersiz genç kız,
onu okula kabul etmesinin bir bedeli olarak
her gün o adamla seks yapmak zorunda kalıyor.
Dünyanın her yerinde politikalar,
uluslararası kuruluşlar,
mesleki liderler var.
Büyük insanlar var,
çocuklarımızı yokluktan ve
korkudan korumaya kararlı insanlar.
Birleşmiş Milletlerin Çocuk Hakları Konseyi var.
Amerika gibi ülkelerin "Geride Çocuk Kalmasın" gibi şeyler yaptığını duyduk.
Başka ülkeler başka kampanyalar yürütüyor.
Kız çocuklarına odaklı
Üçüncü Binyıl Gelişimi var.
Yüce gönüllü insanların başlattığı
tüm bu büyük hareketler
gençleri, istediğimiz yere getirmekte
bence başarısız olmuştur.
Örneğin Liberya'da
her on kızdan üçü
çocuk yaşta gebe kalıyor.
Ergenler arasında fahişelik oranı hızla artıyor.
Bir topluluk mensuplarının dediğine göre
sabah gözünüzü açıyorsunuz ve her yerde
atılmış ciklet kağıdı gibi kullanılmış kondomlar görüyorsunuz.
12 yaşında fuhuşa zorlanan bir kızın
gecelik fiyatı 1 doların altında.
Umut kırıcı, üzüntü verici.
TED konferansımdan birkaç gün önce
biri bana geldi ve
"umut nerede?" diye sordu.
Yıllar önce birkaç arkadaşımla
genç kadınlarla bizim kuşak kadınlar
arasındaki kopukluğu gidermemiz
gerektiğine karar vermiştik.
Liberya Cumhuriyeti Nobel ödülü kazanmış
iki kişi çıkardı demenin hiç faydası yok.
Kızlarımızın çocukları ortadayken
hiç umut yok.
Genç Kızların Dönüşümü Projesi
adında bir oluşum kurduk.
Kırsalda yaşayan topluluklara gidiyor
ve burada yapıldığı gibi
bir ortam yaratıyoruz.
Bu kızları karşınıza oturttuğunuzda
zekanın kapısını açıyorsunuz,
tutkunu kapısını açıyorsunuz,
kararlılığın kapısını açıyorsunuz,
hedefin kapısını açıyorsunuz,
büyük liderlerin kapısını açıyorsunuz,
Bugün itibarıyla 300 kızla çalıştık.
Aralarından bazıları
içeri başları eğik, mahcup girdi,
ama cesur adımlar attı ve
genç anneler olarak genç kızların haklarını
savunmak için harekete geçtiler.
10'lu yaşlarında dört çocuk annesi
bir genç kızımız
hiç umudu yokken
liseyi başarıyla bitirdi,
hatta aklında bile geçmezken
üniversiteye kaydoldu.
Bir gün bana
"üniversite eğitimimi tamamlamak ve
çocuklarıma tek başıma bakabilmek istiyorum" dedi.
Yaşadığı yerde okula gidecek
para bulması imkansız.
Su ve meşrubat satarak geçiniyor ve
cep telefonları için şarj kartları satıyor.
Bunlardan kazandığı parayı
eğitimi için harcayacağını düşünebilirsiniz.
Adı Juanita.
Ama o parayla
çevresinde yaşayan bekar anneleri
okula gönderiyor.
Diyor ki, "Leymah, dileğim okuyabilmek.
Ama ben eğitim alamıyorsam
kardeşlerimin okuduğunu
görmekle dileğimin
gerçek olduğunu düşünüyorum.
Daha iyi bir hayat diliyorum.
Çocuklarımı doyurabilmeyi diliyorum.
Cinsel tacizin ve okullardaki istismarın sona ermesini diliyorum"
İşte Afrikalı kızın hayali.
Yıllar önce
bir Afrikalı kız vardı.
Bir oğlan doğurdu.
Oğlan bir parça çörek istedi
çünkü çok açtı.
Açtı, yılgındı
son derece gergindi
yaşadığı toplumun haline
çocuğunun haline bakıca öfkeleniyordu.
Bu genç kız bir hareket başlattı.
Sıradan kadınların
birleşmesiyle oluşan
bir barış hareketi.
"Onun dileğini ben yerine getireceğim."
Bu da bir başka Afrikalı kızın dileği.
O iki kızın hayalini gerçekleştiremedim.
Başaramadım.
Diğer genç kadınların aklından geçen düşünce buydu:
başaramdım, başaramadım, başaramadım.
Öyleyse ben yapacağım.
Zalim bir diktatörü
korkusuzca protesto eden
kadınlar çıktı ortaya.
Yalnızca bir parça çörek hayali değil,
barış hayali de gerçek oldu.
Bu genç kadın aynı zamanda
okula gitmeyi de diliyordu.
Okula gitti.
Başka şeylerin gerçekleşmesini diliyorudu,
onlar da oldu.
Bugün, bu genç kadın benim.
Nobel ödüllü ben.
Bugün Afrikalı
küçük kızların hayalini
okuma hayalini gerçekleştirmek için
ufacık kapasitemle geçekleştirmek için
bir yolculuğa çıktım.
Bir vakıf kurduk.
Potansiyel gördüğümüz köylü kızlara
dört yıl süreyle tam burs veriyoruz.
Sizden pek birşey istediğim yok.
ABD'de çeşitli yerlere gittim
ve biliyorum ki bu ülkenin kızları da
hayaller kuruyor.
Bronx'ta bir yerde
daha güzel bir hayatı düşlüyor,
Los Angeles'te bir yerde
Teksas'ta bir yerde daha güzel bir hayatı düşlüyor,
New York'ta bir yerde daha güzel bir hayatı düşlüyor,
New Jersey'de bir yerde
daha güzel bir hayatı düşlüyor,
Benimle yola çıkar mısınız?
o kıza yardım edelim mi?
o Afrikalı, Amerikalı ya da Japon kızın
hayalini gerçekleştirmeye
dileğini geçekleştirmeye
ona ulaşmasını
sağlamaya var mısınız?
Çünkü biliyorum ki
bu günlerde tanıştığım
bütün büyük mucitler
ve kaşifler aslında
dünyanın farklı yerlerinde
köşelerinde oturuyor ve
bizden bir ortam yaratmamızı bekliyor
bu ortam sayesinde
zekanın kapısını
tutkunun kapısını
bütün büyük şeylerin kapısını açarak
onların içindeki ortaya çıkaracağız.
Haydi yola çıkalım. Haydi yola çıkalım.
Teşekkür ederim.
(Alkış)
Chris Anderson: Çok teşekkür ederiz.
Şu anda Liberya'da
gördüğünüz en büyük
problem sizce nedir?
LG: Benden Liberya Uzlaşma Girişimine
liderlik etmem istendi.
Görevimin bir parçası olarak
bu turları gerçekleştiriyorum.
değişik köy ve kasabalara gidiyor
berbat yollarda 13 - 15 saat yolculuk ediyorum
ve gittiğim her yerde
zeki kızlarla karşılaşıyorum
Maalesef
parlak bir gelecek vizyonu
parlak bir gelecek hayali
sadece bir hayal.
O kadar çok ahlaksızlık var ki.
10'lu yaşlarda anne olmak, dediğim gibi adeta bir salgın halinde.
Beni asıl dertlendiren
burada veya
bulunduğum başka bir yerde
tek olmak istemiyorum,
tek ben olmayayım.
Diğer kızların da benimle
olmasının çarelerini arıyorum.
20 yıl sonra geriye dönüp
Liberyalı,
Ganalı, Nijeryalı, Etyopyalı bir kızın
burada, TED sahnesinde olmasını isiyorum.
Muhtemelen,
"Sırf o Nobel ödülünü aldım
diye bugün buradayım".
Dolayısıyla
onları umutsuz görmekten yana dertliyim.
Ama karamsar da değilim
zira biliyorum ki onları harekete
geçirmek çok da zor değil.
CA: geçen yıl olan ve
size umut veren
bir olayı anlatır mısınız?
LG: Size bir çok umut dolu örnek verebilirim.
Ama geçen sene
Başkan Sirleaf'un köyüne
bu kızlarla çalışmaya gittik.
ve liseye devam eden
25 kız bulamadık.
Tümü altın madeninde çalışıyor,
büyük kısmı fahişelik ve
başka şeyle yapıyordu.
Bu kızlardan 50'sini aldık
ve kendileriyle çalıştık.
Seçimlerden hemen önceydi.
Burası öyle bir yer ki,
kızların hatta yaşlı kadınların
erkeklerle bir arada oturması mümkün değil.
Bu kızlar bir grup kurdular ve
bir kampanya başlattılar.
Seçmen kayıtları için.
Hem de o ücra köyde.
Sloganları şöyleydi:
"Güzel kızlar da oy verir"
Genç kadınları harekete geçirmeyi başardılar.
Bununla da kalmayıp
adaylara gittiler ve
"seçildiğinizde genç kızlarımız için
ne yapacaksınız?"
diye sordular.
Adaylardan biri
ki zaten parlamento üyesiydi
Liberya'da en sert tecavüz kanunları var
bu adam da
yasaya karşı mücadele ediyor
çünkü yasanın barbarca olduğunu savunuyor.
Ona göre tecavüz barbarca değil de yasa barbarca.
Kızlar onunla görüşmeye gittiğinde
çok düşmanca bir tavır takındı.
Bu küçük kızlar adama dönüp
"Sizin meclis dışında kalmanız için oy vereceğiz" dediler.
Adam seçimi kaybetti.
(Alkış)
CA: Leymah, teşekkürler. TED'e geldiğiniz için çok teşekkür ederiz.
LG: Rica ederim. (CA: Sağ olun)
(Alkış)