Czy ktoś z was miał kontakt z gazem łzawiącym?
Gaz łzawiący? Ktokolwiek?
Przykro mi to słyszeć. Wiecie więc, że to bardzo toksyczna substancja,
ale możecie nie wiedzieć, że to bardzo prosta molekuła
z trudną do wymówienia nazwą:
Nazywa się chlorobenzylidenomalononitryl.
Ja ją stworzyłem.
Liczy dziesiątki lat, ale robi się bardzo popularna
wśród policji na całym świecie.
Jako doświadczony, niedobrowolny wdychacz wiem,
że gaz łzawiący ma dwa przeciwstawne skutki.
Pierwszy: może naprawdę wypalić ci oczy,
i drugi: może pomóc ci je otworzyć.
Zdecydowanie gaz łzawiący pomógł mi otworzyć oczy
i tym chcę się z wami dzisiaj podzielić:
nadawanie na żywo niezależnych sprawozdań w sieci
może być punktem zwrotnym w dziennikarstwie,
aktywizmie, i moim zdaniem, również w debatach politycznych.
Pomysł ten wpadł mi do głowy na początku 2011 roku,
kiedy relacjonowałem protest w São Paulo.
Był to marsz zwolenników marihuany.
Chcieli, by marihuana była legalna.
Kiedy grupa zaczęła iść,
policyjne oddziały prewencji zaskoczyły ich od tyłu kulami gumowymi,
bombami, a potem gazem.
Mówiąc krótko
zacząłem udział w proteście jako redaktor naczelny znanego magazynu,
dla którego pracowałem przez 11 lat,
ale dzięki nieproszonym skutkom gazu łzawiącego
skończyłem go jako dziennikarz, zdecydowany zmienić sposób
dzielenia się doświadczeniem faktycznego pobytu w takim miejscu.
Tydzień później wróciłem na ulice,
ale nie jako członek żadnego z mediów.
Nadawałem niezależnie,
mając ze sobą tylko pożyczony sprzęt.
Miałem bardzo prostą kamerę i plecak z modemami 3G.
Miałem też link gotowy do wrzucenia na media społecznościowe,
na dowolną stronę,
ale tym razem protest poszedł gładko.
Nie było przemocy.
Nie było scen akcji.
Ale było w tym coś niezwykle ekscytującego,
bo z daleka widziałem stacje telewizyjne robiące relacje,
ich duże wozy transmisyjne, zespoły i kamery,
a ja robiłem to samo,
mając przy sobie tylko plecak.
Wspaniała chwila dla dziennikarza,
ale najciekawiej zrobiło się, kiedy wróciłem do domu
i dowiedziałem się, że moją relację obejrzało
ponad 90 000 ludzi.
W setkach maili i wiadomości pytano,
jak to zrobiłem,
jak się coś takiego robi.
Dowiedziałem się też wtedy,
że po raz pierwszy ktoś nadawał z ulicy podczas protestu
w kraju.
I to mnie zszokowało,
bo nie byłem żadnym technoświrem,
cały potrzebny sprzęt
był łatwo dostępny.
Zdałem sobie sprawę, że jest pewna granica,
bardzo ważna granica,
która zależy jedynie od zmiany perspektywy
i internet mógłby być używany
jako olbrzymi i niekontrolowany
i wysoce samowolny kanał telewizyjny, sieć telewizyjna,
gdzie z podstawowymi umiejętnościami i bardzo prostym sprzętem
każdy, nawet ktoś, kto się trochę jąka,
jeśli zacznę się jąkać, proszę o cierpliwość,
nawet taki ktoś, jak ja, mógł zostać komentatorem.
To brzmiało dla mnie rewolucyjnie.
Dlatego przez następnych kilka lat
eksperymentowałem z nadawaniem na różne sposoby,
nie tylko na ulicach, ale głównie w studiach i domach
aż do początku 2013 roku,
kiedy założyliśmy grupę Mídia NINJA.
NINJA to akronim
od Narrativas Independentes Jornalismo e Ação
czyli "Niezależne sprawozdania, dziennikarstwo i działanie".
Była to grupa medialna bez planu medialnego.
Nie mieliśmy żadnej struktury finansowej.
Nie planowaliśmy zarobić, co było mądre,
bo nie powinno się chcieć zarabiać dziś na dziennikarstwie.
Byliśmy wtedy mocno przekonani,
że silnie powiązane środowisko mediów społecznościowych
pozwoli nam stworzyć
ogólnokrajową sieć dziennikarzy eksperymentalnych.
Utworzyliśmy stronę na facebooku, a potem manifest,
i zaczęliśmy relacjonować z ulic w bardzo prosty sposób.
Wtedy zdarzyło się coś nie do przewidzenia,
czego nikt się nie spodziewał.
Zaczęły się protesty uliczne w São Paulo.
Najpierw bardzo lokalnie i specyficznie.
Protestowano przeciwko wzrostowi cen biletów autobusowych w mieście.
To jest autobus.
Napisane jest na nim: "Złodziejstwo".
Te manisfestacje zaczęły się rozrastać
i trwały nieprzerwanie.
Przemoc policji wobec nich też wzrosła.
Ale miał miejsce też inny konflikt,
moim zdaniem ważniejszy niż inne,
bo był to konflikt sprawozdawczy.
Mieliśmy mainstreamową wersję wiadomości,
którą protestujący mogliby spokojnie podważyć,
gdyby przestawili swoją wersję wydarzeń.
To zderzenie wersji wydarzeń, zderzenie sposobu relacjonowania
sprawiło, że protesty zmieniły się
w długi okres politycznych rozrachunków w kraju,
gdzie setki tysięcy ludzi,
może ponad milion ludzi,
wyszło na ulice w całym kraju.
Już nie chodziło o podwyżki cen biletów.
Powodem było wszystko.
Żądania ludzi, ich oczekiwania,
powody, dla których wyszli na ulice,
były równie różnorodne, co sprzeczne.
Gdybyście umieli to przeczytać, zrozumielibyście mnie.
Środowisko politycznego oczyszczenia,
przetaczające się po całym kraju,
dotyczyło polityki,
ale również nowego sposobu organizacji
poprzez nowy sposób komunikacji.
W takim środowisku wzeszło Mídia NINJA
z anonimowości do zjawiska narodowego,
bo mieliśmy właściwy sprzęt.
Nie używamy dużych kamer.
Używamy tego.
Używamy smartfonów.
Dzięki temu jesteśmy niewidzialni podczas protestów,
pozwoliło to nam też pokazać,
jak to jest być w samym środku protestu
i zaprezentować ludziom w domach subiektywną perspektywę.
Ale czymś ważniejszym od sprzętu,
moim zdaniem,
był nasz sposób myślenia,
bo nie zachowywaliśmy się jak media.
Nie konkurujemy z wiadomościami.
Próbujemy zachęcić ludzi,
zaprosić ich i nauczyć, jak to się robi,
żeby sami mogli nadawać.
Trzeba było przekształcić Mídia NINJA
w kilka tygodni z małej grupy
w wykładniczo rosnącą grupę ogólnokrajową.
W parę tygodni podczas protestów
my byliśmy setkami młodych ludzi,
połączonych na przestrzeni całego kraju.
Nadawaliśmy z ponad 50 miast równocześnie.
Kanał telewizyjny nigdy by nie dał rady.
Dzięki temu nagle staliśmy się
mainstreamowym medium społecznościowym.
Mieliśmy 2000 śledzących na facebooku,
a wkrótce potem ćwierć miliona.
Nasze posty i filmy
oglądało tygodniowo 11 milionów ludzi.
Więcej niż umiałaby zgromadzić jakakolwiek gazeta czy magazyn.
To przeistoczyło Mídia NINJA w coś innego,
w coś więcej niż medium czy projekt medialny.
Stało się niemalże usługą publiczną
dla obywateli, protestantów,
aktywistów,
bo mieli proste, wydajne i pokojowe narzędzie,
by zmierzyć się z policją i władzami medialnymi.
Wiele z naszych zdjęć pojawiło się na tradycyjnych kanałach.
Nasze nagrania zaczęto nadawać w tradycyjnej telewizji,
kiedy zaczęło być naprawdę ciężko.
Dzięki niektórym zdjęciom ludzie wyszli z więzienia,
ludzie, których niesłusznie aresztowano
pod fałszywymi zarzutami, a my mogliśmy udowodnić, że są niewinni.
To wkrótce zmieniło Mídia NINJA
w niemal wroga policjantów, niestety,
zaczęto nas bić i w końcu aresztowano nas na ulicach.
Zdarzyło się to wiele razy.
Ale było to też użyteczne, bo wciąż byliśmy w sieci,
więc pomogło to w wywołaniu ważnej debaty w kraju
na temat samej roli mediów
i stanu wolności prasy w kraju.
Mídia NINJA ewoluowało
i zjednoczyło się tak, jak sobie wymarzyliśmy,
w krajową sieć setek młodych ludzi,
samorzutnie organizujących się lokalnie,
by mówić o kwestiach społecznych i prawach człowieka
i wyrażać siebie nie tylko politycznie,
ale również dziennikarsko.
Na początku tego roku,
jako że Mídia NINJA jest teraz samozarządzająca się siecią,
zacząłem nowy projekt.
Nazywa się "Fluxo", czyli po portugalsku "strumień".
To studio dziennikarskie w centrum São Paulo,
gdzie kiedyś nadawałem w ramach eksperymentu
w formatach post-telewizyjnych, jak je nazywam.
Szukam też sposobów na finansowanie niezależnego dziennikarstwa
przez bezpośredni kontakt z publicznością,
z aktywną publicznością,
bo teraz naprawdę chcę zarobić
na tamtym postanowieniu pod wpływem gazu łzawiącego.
Ale nie to jest najważniejsze.
Jest coś ważniejszego niż mój osobisty przykład.
Nadawanie na żywo
mogłoby przekształcić internet w kolosalną sieć telewizyjną,
ale, moim zdaniem, w coś jeszcze,
bo obserwując, jak ludzie z niego korzystają,
nie tylko do sprawozdań,
ale i do wyrażania opinii, organizacji politycznej,
wierzę, że nadawanie na żywo może przekształcić cyberprzestrzeń
w globalną polityczną arenę,
gdzie każdy może mieć głos, prawdziwy głos,
bo relacja na żywo odbiera monopol politycznych debat,
czyli werbalny aspekt politycznego dialogu,
politykom i ekspertom
i pozwala obywatelom, przez bezpośrednią siłę bez mediacji,
na wymianę doświadczeń i dialog,
umacnia zadawanie pytań i wpływ na na władze
w sposób, o którym się jeszcze przekonamy.
Osobiście wierzę, że jest coś jeszcze bardziej istotnego:
łatwość technologii może połączyć obiektywizm z subiektywizmem
w bardzo polityczny sposób,
bo naprawdę pomaga publiczności,
obywatelom zobaczyć świat oczami kogoś innego.
Pomaga obywatelom postawić się
na miejscu innych ludzi.
Ta idea powinna być głównym zamiarem,
celem dobrego dziennikarstwa i dobrego aktywizmu,
a przede wszystkim dobrej polityki.
Dziękuję bardzo. To był dla mnie zaszczyt.
(Oklaski)