Çocukken,
her şey mümkündür.
Zorluklar, sık sık, biz büyüdükçe ortaya çıkar.
Dört yaşındayken,
ilk kez denize açılma fırsatım oldu.
Kıyıya yaklaştığımızdaki heyecanımı hiç bir zaman unutmayacağım.
İlk kez bota çıktığım
ve küçük kamaraya bakakaldığım andaki macera hissini
hiçbir zaman unutmayacağım.
Fakat en inanılmaz duygu özgürlük duygusuydu,
onun yelkenlerini açtığımızdaki hissettiğim duygu.
Dört yaşındaki bir çocuk olarak,
bu, hayal edebileceğim en büyük özgürlük hissiydi.
Orada kararımı verdim ve bir gün, bir şekilde
dünyanın etrafını yelkenli ile dolaşacaktım.
Bu hayale ulaşmak için hayatım boyunca elimden geldiği kadarını yaptım.
10 yaşımda, okul yemeğinden artan paramı biriktiriyordum.
8 yıl boyunca her Allah’ın günü patates püresi ve fırında pişmiş
kurufasulye yedim, her biri 4 peniydi ve sos da bedavaydı.
her gün bozuk paraları kumbaramın üzerine dizecektim,
Bunlar 1 pound olunca kutuya atacak,
önceden bir kağıdın üstüne çizdiğim 100 kareden birinin üstünü çizecektim.
Sonunda küçük bir bot satın aldım.
Hedefimi hayal ederek bahçede onun içinde saatlerce oturdum.
Yelkencilik hakkında bulabildiğim her kitabı okudum
ve sonunda okulum tarafından bana
veteriner olmak için yeterince zeki olmadığım söylenince
17 yaşında, yelkenci çıraklık eğitimi için okulu bıraktım.
Sadece dört yıl sonra hayalinizi gerçekteştirebileceğini
bildiğiniz birinin yönetim kurulu toplantı odasının önünde
oturmanın nasıl bir his olduğunu bir hayal edin.
Hayatımın o ana bağlı olduğunu hisseder gibiydim
ve inanılmaz bir şekilde, o evet dedi.
Ve ilk tasarım toplantısında otururken heyecanımı zor bastırabildim,
dünyanın etrafında tek başıma, hiç durmadan
yelken açabileceğim botun tasarımı.
İlk toplantıdan yarışın bitiş çizgisine kadar
her şey hayal ettiğim gibiydi.
Tam da hayal ettiğim gibi, harika ve zor kısımları vardı.
Neredeyse 6 metre ötedeki buz dağına çarpacaktık.
Dokuz defa 27 metrelik direğin en üstüne kadar tırmandım.
Güney Okyanusu'nda rüzgar bizden tarafa doğru esti.
Fakat gün batımları, vahşi yaşam ve uzaklık
kesinlikle nefes kesiciydi.
Denizdeki üç aydan sonra, daha henüz 24 yaşımda
yarışı ikinci olarak bitirdim.
Bu o kadar hoşuma gitti ki altı ay içinde
dünyanın etrafını yalnız başına en hızlı turlayan kişi olmak için tekrar
dünyanın etrafını turlamaya karar verdim, fakat bu sefer bir yarışta değil.
Bunun için daha farklı bir tekneye ihtiyacım vardı:
Daha büyük, daha geniş, daha hızlı ve daha güçlü.
Bu botun ölçüsünü şöyle tarif edeyim,
yelken direğinin en üstüne kadar tırmanabiliyordum.
Uzunluğu 23 metre, genişliği 19 metre.
Sevgiyle ona Moby ismini verdim.
Çok gövdeli bir yelkenliydi.
Onu yaptığımızda, birçoklarının denemesine rağmen henüz hiç kimse
tek başına hiç durmadan dünyanın etrafında tur yapmamıştı,
Fakat biz onu bitirdiğimizde, bir Fransız benimkinden %25 daha büyük bir botla
bunu sadece başarmakla kalmadı, ayrıca 93 gün olan rekoru da
72 güne düşürdü.
Çıta şimdi çok daha fazla yüksekti.
Ve bu botlar yelken açmaya can atıyordu.
Bu, Fransa sahillerindeki yelken yarışı deneme yelkeniydi.
Bunu çok iyi biliyorum çünkü güvertedeki beş mürettebattan biri bendim.
Beş saniye içinde her şey berbat oldu,
pencerelerimiz suya batarken hayatımız karardı
ve bu beş saniye o kadar çabuk geçiyor ki.
O insanların ne kadar denizin altında olduklarını görmek.
Karadan binlerce kilometre uzakta Güney Okyanusu'nda
buzlu suya doğru battığınızı bir hayal edin.
Noel günüydü.
Avustralya'nın altında Güney Okyanusu'na doğru ilerliyordum.
Şartlar korkunçtu.
Okyanusun en yakın kasabadan 3200 km
uzakta bulunan bir bölümüne doğru yaklaşıyordum.
En yakın kara Antarktika’ydı ve bana en yakın insanlar da
muhtemelen üzerimdeki Avrupa Uzay İstasyonunda çalışanlardı.
(Gülüşmeler)
Gerçekten hiçbir yerin tam ortasındasınız.
Eğer yardıma ihtiyacınız olsa
ve hâlâ hayattaysanız,
bir geminin sizi alması dört günü alıyor
ve bir de o geminin seni limana geri götürmesi de dört gün.
Hiçbir helikopter sana orada ulaşamaz
ve hiçbir uçak inemez.
Çok büyük bir fırtınaya doğru ilerliyoruz.
Fırtınanın hızı saatte 148 km/h idi ki
bununla ne ben ne de teknem başa çıkabilirdi.
Dalgaların boyu zaten 12-15 metreyi bulmuştu
ve dalga tepesinden gelen su,
tipideki kar gibi yatay bir şekilde esiyordu.
Eğer yeterince hızlı yol almasaydık, fırtınada batardık,
ya alabora olurduk ya da teknemiz parçalara ayrılırdı.
Tabiri caizse hayata pamuk ipiyle bağlıydık
ve bıçağın sırtında devam ediyorduk yola.
Çok ihtiyacım olan hız tehlikeyi de beraberinde getirdi.
Biz arabayla saatte 30, 50, 60 km/h gitmenin nasıl bir şey olduğunu biliyoruz.
Çok zor değil. Konsantre olabiliriz.
Radyoyu açabiliriz.
Hızlanın ve bu 80, 95, 110 km/h’i 130, 145, 160 km/h’e çıkarın.
Şimdi biraz gerildiniz, direksiyona sıkıca yapıştınız.
Şimdi geceleyin bu arabayı araziye çıkarın
ve ön cam sileceklerini, ön camı çıkarın,
farları ve frenleri de.
İşte Güney Okyanusu aynen böyle.
(Gülüşmeler) (Alkışlar)
Böyle bir durumda
uyumanın yolcu olarak bile ne kadar zor olacağını
hayal edebilirsiniz.
Fakat sen bir yolcu değilsin.
Üzerinde güç bela ayakta durabildiğin botta yalnızsın
ve güvertedeki her kararı sen vermek zorundasın.
Fiziksel ve ruhsal olarak tamamen tükenmiştim.
12 saatte sekiz defa yelken değişimi.
Ana yelken benim ağırlığımdan üç kat fazlaydı
ve her değişimden sonra
genzimi yakan Güney Okyanusu’nun dondurucu havası ile
kan ter içinde neredeyse yere yığılıyordum.
Fakat orada, sıklıkla
ifrat ve tefrit birbirine karışıyor.
Birkaç gün sonra en kötü durumu atlatmıştık.
Bütün tuhaflıklara karşın bu kadar depresyonunun içinde
rekoru egale edebilmeyi başardık.
Hava açıldı, yağmur durdu
ve kalp atışlarımız, etrafımızdaki korkunç denizler
en güzel mehtaplı dağlara dönüştü.
Açıklaması zor, ama yola çıkınca bambaşka bir moda giriyorsun.
Teknen senin tüm dünyan
ve ayrılırken yanına aldığıkların sahip olduğun her şeydir.
Şimdi hepinize: “Vancouver’a gidin
ve gelecek üç ayda yaşamınızı sürdürmek için ihtiyacınız olan her şeyi bulun.”
desem bu epey bir iş yani.
Bu, yiyecek, yakıt, elbise,
hatta tuvalet kağıdı ve diş macunu demek.
İşte bizim yaptığımız bu
ve ayrıldığımızda yakıtın son damlasından
son paket yiyeceğe kadar her şeyi idare ediyoruz.
Hayatımdaki hiçbir tecrübe bana
“sonlu” kelimesinin tarifini daha güzel anlatamazdı.
Sahip olduğumuz her şey sadece orada olan şeyler.
Dahası yok.
Bitiş çizgisinde rekoru kırmış olarak bottan aşağı inene kadar
güvertede yelkenin dışındaki her şeye karşı hissetmiş olduğum
sonlu olmak kavramını hayatımda hiç tercüme etmemiştim.
(Alkışlar)
Birden noktaları birleştirdim.
Küresel ekonomimiz bundan pek de farklı değil.
O, insanlık tarihinde yalnızca bir kez sahip olduğumuz
sonlu olan maddelere tamamen bağımlı durumda.
Ve bu biraz bir taşın altında ummadığın bir şeyi görmek
ve iki seçeneğin olmak gibi bir şey:
Ya bu taşı bir tarafa koyarım ve onun hakkında
daha fazla şeyler öğrenirim ya da taşı geri koyar hayalimdeki iş olan
dünyanın etrafında yelkenliyle dolaşmaya devam ederim.
Ben ilkini seçtim.
Taşı bir tarafıma koydum ve küresel ekonomimizin
nasıl işlediğini anlamak için yöneticiler, uzmanlar, bilim adamları,
ekonomistlerle konuşarak yeni bir öğrenme macerasına çıktım.
Ve merakım beni sıra dışı yerlere götürdü.
Bu fotoğraf bir termik santralin ocağında çekildi.
Kömür, küresel enerji ihtiyacının temeli olması ve fakat aynı zamanda
aileme çok yakın olmasıyla beni şaşırttı.
Benim büyük büyükbabam bir kömür madencisiydi
ve yaşamının 50 yılını yer altında geçirdi.
Bu onun bir fotoğrafı ve bu fotoğrafı gördüğünüzde,
başka bir çağdan birisini görürsünüz.
Bugün bu çağda hiç kimse bu kadar yüksek belli
bir pantolon giymez. (Gülüşmeler)
Buna rağmen, bu ben ve büyük büyük babam.
Bu arada onlar gerçek kulakları değil. (Gülüşmeler)
Biz çok yakındık. Dizinde oturup maden hikayelerini dinlediğimi hatırlıyorum.
O, yer altındaki arkadaşlıktan
ve sandviçlerinin hamurunu bozulmasın diye orada
birlikte çalıştıkları midilli atlarına verdiklerinden bahsederdi.
Sanki dün gibi.
Ve öğrenme maceramda,
Dünya Kömür Birliği’nin web sitesine girdim
ve anasayfanın ortasında şöyle diyordu:
”Yaklaşık 118 yıllık kömürümüz kaldı.”
Ve kendi kendime düşündüm, peki, bu benim ömrümden daha fazla
ve petrol hakkındaki tahminlerden çok, çok fazla.
Bir hesap yaptım, büyük büyükbabamın tam olarak
o yıldan 118 yıl önce doğduğunu fark ettim
ve ben onun kucağında 11 yaşına kadar oturmuştum
ve bunun ne şimdi ne de tarihte
hiçbir şey olmadığını fark ettim.
Bu, bana yapacağımı hiç düşünmediğim bir karar aldırdı:
bireysel yelkencilik sporunu arkada bırakmak
ve hayatımda karşılaştığım en büyük zorluğa odaklanmak:
küresel ekonomimizin geleceğine.
Bunun sadece enerjiyle alakalı olmadığı hemen fark ettim.
Aynı zamanda materyallerle alakalıydı.
2008'de elime değerli madenleri çıkarmak için
kaç yılımız olduğunu anlatan
bir bilimsel çalışma aldım:
bakır, 61; kalay, çinko, 40; gümüş, 29.
Bu rakamlar tam olmayabilir, fakat biz bunların sonlu olduğunu biliyorduk.
Biz onlara bir defalık sahibiz.
Ve maalesef bu materyalleri kullanma hızımız süratle,
katlanarak arttı.
Dünyadaki daha fazla insan ve nesneyle gerçekten gördük ki
bu temel emtialardaki 100 yılın fiyat düşüşü
sadece 10 yılda bitti.
Ve bu hepimizi etkiliyor.
Bu fiyatları uçurdu,
öyle ki 2011’de,
ortalama bir Avrupalı araç üreticisi
tamamen kontrollerinin dışındaki bir şeyden dolayı
faaliyet kârlarının yarısını silip süpüreren
500 milyon Avroluk
bir ham madde fiyat artışı gördü.
Daha fazla öğrendikçe hayatımı daha fazla değiştirmeye başladım.
Daha az seyahat etmeye, daha az şey yapmaya ve kullanmaya başladım.
Daha az şey yapmayı yapmak zorunda olduğumuz bir şeymiş gibi hissettim.
Fakat bu beni rahatsız etti.
Doğru olmadığı hissi uyardı.
Zamana oynadığımızı hissettim.
Resmen top çeviriyorduk.
Herkes değişse bile, bu problemi çözmeyecektir.
Sistemi tamir etmeyecektir.
Bu, geçiş aşamasında önemliydi, fakat beni asıl meraklandıran şey
neye geçildiğiydi. Aslında ne işe yarabilirdi?
Beni asıl vuran çerçevesi içinde yaşadığımız
temeli çatlamış sistemin kendisiydi.
Ve sonunda anladım ki,
işletme sistemimiz, ekonomimizin işleme biçimi,
ekonomimizin kuruluş biçimi kendi içinde bir sistemdir.
Denizdeyken karmaşık sistemleri anlamak zorunda kalmıştım.
Birden fazla girdiyi almak,
onları işlemek
ve kazanmak için sistemi anlamak zorundaydım.
Onu anlamlandırmalıydım.
Küresel ekonomimize baktığımda fark ettim ki o da bir sistem,
fakat uzun vadede etkili bir şekilde sürdürülebilir olmayan bir sistem.
Ve fark ettim ki 150 yıldır doğrusal ekonomiyi
geliştirmeye çalışıyoruz.
Bir materyali yerin altından çıkardığımızda
ondan bir şey yapıyoruz ve en sonunda
bu ürün atılıyor, evet, bazısını geri dönüştürüyoruz,
başta öyle planlandığı için değil,
başka çare olmadığı için.
Bu öyle bir ekonomi ki aslında uzun vadede sürdürülemez
ve sonlu materyellerimizin olduğunu da biliyorsak,
peki o zaman neden nesneleri tüketen
ve çöp üreten bir ekonomi kuralım ki?
Hayat milyarlarca yıl önce oluştu
ve sürekli materyalleri etkin bir şekilde kullanmaya adapte oldu.
Çok karmaşık bir sistem ama içinde bir tane bile çöp yok.
Her şey metabolize ediliyor.
Bu kesinlikle doğrusal bir ekonomi değil, fakat döngüsel.
Ve ben bahçedeki o çocuk gibi hissettim.
Bu yeni maceramda ilk kez, nereye yöneldiğimizi tam olarak görebiliyordum.
Nesneleri tüketmekten ziyade kullanan bir ekonomi kurabilsek,
gerçekten uzun vadede işleyecek bir gelecek inşa edebiliriz.
Heyecanlanmıştım.
Bu çözüm üretecek bir şeydi.
Nereye doğru gittiğimizi tam olarak biliyorduk. Oraya ulaşmak için
çok çalışmak zorunda kaldık. Bu duygu ve düşüncelerle
2010 yılı Eylül ayında Ellen MacArthur Vakfı'nı kurduk.
Bir çok düşünce okulu düşüncemizi besledi ve bizi bu modele yönlendirdi:
Sanayisel ortak yaşam, performans ekonomisi, paylaşım ekonomisi, biyomimikri
ve elbette, “beşikten beşiğe tasarım” anlayışı.
Materyaller ya teknik ya da biyolojik olarak tarif edilecek.
Çöp tamamen düzenlenecek
ve biz uzun vadede işleyecek
bir sisteme sahip olacaktık.
Peki bu ekonomi neye benzetilebilir?
Belki aydınlatma cihazlarını satın almazdık, fakat elektrik
hizmeti için para öderdik, üreticiler materyalleri tamir eder
ve daha iyi ürünler olduğunda cihazları değiştirirlerdi.
Ya ambalajlar toksik olmasa ve suda çözülebilse
ve biz onu içebilsek ve hiç çöp olmasa?
Ya motorlar tekrar üretilebilir olsa
ve biz bileşen malzemeleri tamir edebilsek
ve enerji talebini önemli bir oranda azaltabilsek?
Ya devre kartlarının bileşen malzemeleri tamir edebilsek,
ikinci bir aşama yoluyla içindeki materyalleri
tamamıyla tamir edebilsek?
Ya yiyecek ve insan artıklarını toplayabilsek?
Ya onlardan gübre, ısı, enerji,
nihayetinde besleyici sistemleri tekrar birbirine bağlasak
ve doğal sermayeyi tekrar kursak?
Ve arabalar -- istediğimiz şey bir yerlere gitmek.
İçindeki materyallere sahip olmamız gerekmiyor.
Arabalar bir hizmet olabilir
ve gelecekte bize hareketlilik sağlayabilir mi?
Bunlar kulağa çok hoş geliyor, fakat bunlar sadece fikir değil, artık gerçek
ve bunlar döngüsel ekonominin başında yer alıyor.
Bizim önümüzde olan şey bunları genişletmek ve büyütmek.
Peki doğrusaldan döngüsele nasıl geçiş yapardınız?
Takımım ve ben vakıfta düşündük ki
siz dünyanın en iyi üniversiteleriyle
dünyadaki öncü işletmelerle,
dünyada bir çok kişinin katıldığı platformlarla
ve hükümetlerle çalışmak istersiniz.
Düşündük ki, en iyi analistlerle çalışıp
onlara şunu sormak istersiniz:
"Döngüsel ekonomi büyümeyi kaynak kısıtlılığından ayrıştırabilir mi?
Döngüsel ekonomi doğal sermayeyi yeniden kurabilir mi?
Döngüsel ekonomi mevcut kimyasal gübre kullanımının yerini alabilir mi?"
Ayrıştırabilmeye olan cevap evetti,
mevcut kimyasal gübre kullanımının değiştirilmesine de evetti,
çarpıcı bir şekilde 2.7 kat fazla.
Fakat bana döngüsel ekonomi hakkında en çok ilham veren şey
gençlere ilham verme yeteneğiydi.
Gençler ekonomiyi dairesel bir lensle görürlerse,
tamamen aynı ufukta yepyeni fırsatları görürler.
Onlar sistemin tümünü yeniden kurmak için
yaratıcılık ve bilgilerini kullanabilirler
ve işte orada şu an sizin almanızı bekliyor,
ve bunu ne kadar hızlı yaparsak o kadar iyi.
Buna ulaşmaya onların ömrü yeter mi?
Bu gerçekten mümkün mü?
Ben inanıyorum ki evet.
Büyük büyükbabamın hayatına bakarsanız, her şey mümkün.
O doğduğunda dünyada sadece 25 tane araba vardı;
daha yeni icat edilmişlerdi.
O 14 yaşındayken, tarihte ilk kez uçtuk.
Şimdiyse her gün 100 bin adet
çarter uçuşu yapılıyor.
O 45 yaşındayken, ilk bilgisayarı yaptık.
Çokları “Tutmaz bu.” dediler, fakat tuttu,
sadece 20 yıl sonra onu bir mikroçipe dönüştürdük
ki bugün bu salonda binlercesi var.
O ölmeden 10 yıl önce ilk taşınabilir telefonunu yaptık.
Açıkçası çok da taşınabilir değildi,
fakat şimdi gerçekten de öyle.
Büyük büyükbabam dünyadan göçtüğünde, internet geldi.
Şimdi her şeyi yapabiliriz,
fakat daha da önemlisi,
şimdi bizim bir planımız var.
Teşekkür ederim.
(Alkışlar)