Paranız veya mesleğiniz olmaksızın, evinizden binlerce
kilometre uzağa gönderiliyorsunuz.
Böyle bir durumda çoğu insan çaresiz kalıp kaderini lanetleyebilir.
Fakat Kıbrıslı Zenon için bu, işi ve mirasının temelleri hâline gelmişti.
Bir zamanlar zengin olan tüccar, M.Ö. 300 yılında Atina'da geçirdiği
gemi kazasında, her şeyini kaybetti.
Yapabileceği bir şey yoktu ve bir kitap mağazasına girdi,
orada Sokrates okumaya meraklandı ve şehrin
en bilinen filozoflarını aramak ve onlarla çalışmak için yola koyuldu.
Zenon, kendi öğrencilerine
eğitim vermeye başladığında erdem, tolerans ve irade öğretileri
yıllar boyunca düşünürlere ve liderlere ilham veren,
Stoacılık olarak bilinen felsefesini üretti.
Stoacılık, Zenon ve öğrencilerinin tartışmak üzere toplandığı
süslü umumi sütunları olan
Stoa Poikile'den gelmektedir.
Günümüzde stoik kelimesini halk arasında, baskı altında
sakin kalan ve duygusal aşırılıklardan kaçınan
insanlardan bahsetmek için kullanıyoruz.
Bu anlam Stoacılık'ın önemli yönlerini yakalıyor olsa da,
orijinal felsefesi bir tavırdan çok daha fazlasıydı.
Stoacılar, etrafımızdaki her şeyin
bir sebep-sonuç ağına bağlı olarak işlediğine ve sonucunda da
logos adını verdikleri, evrenin rasyonel bir yapısının ortaya
çıktığına inanıyorlardı.
Bizleri etkileyen olayları her zaman kontrol edemesek de,
bazı şeylere yaklaşımımız üzerinde kontrolümüz vardır.
Stoacılar, ideal bir toplum hayal etmektense,
dünyayı olduğu gibi ele alırlar
ve dört önemli erdem aracılığıyla öz-gelişim amacı güderler:
Pratik bilgelik,
karmaşık durumları mantıklı, bilinçli ve sakin bir yolla idare etme yeteneği;
aşırıya kaçmama,
yaşamın tüm yönlerinde öz-hakimiyet ve ılımlılık uygulamak;
adalet,
insanlar yanlış bir şey yapsalar bile onlara insaflı davranmak
ve cesaret,
yalnızca olağan dışı durumlara değil,
günlük görevlere de netlik ve dürüstlükle göğüs germek.
En ünlü Romalı Stoacılardan olan Seneca'nın da dediği gibi,
"Bazen, yaşamak bile cesurluk sergilemektir."
Stoacılık kişisel gelişime odaklansa bile,
ben-merkezci bir felsefe değildir.
Roma kanunları köleleri mülk olarak gördüğü zamanlarda,
Seneca onlara insancıl davranılmasını istedi
ve hepimizin aynı insanlık temelini paylaştığımızı vurguladı.
Stoacılık, pasifliğe teşvik etmez.
Ana fikir, yalnızca erdem ve irade sahibi olan insanların
diğer insanlarda olumlu bir değişiklik sağlayabilecek olmasıdır.
En ünlü Stoacı yazarlarından birisi, Roma'nın en büyük imparatorlarındandı.
19 yıllık egemenliği boyunca Stoacılık,
Marcus Aurelius'a, çocuklarının çoğunun kaybıyla baş ederken,
iki büyük savaşta imparatorluğu yönetme azmi verdi.
Asırlar sonra Marcus'un günlükleri, Güney Afrika'da
ırksal eşitlik için verdiği mücadele esnasındaki
27 yıllık tutukluluğunda, Nelson Mandela'ya yol gösterdi ve huzur verdi.
Tahliyesi ve nihai zaferinden sonra Mandela, barış ve uzlaşma vurgusu yaptı
ve geçmişteki adaletsizlikler değiştirilemeyecek olsa da,
insanların şimdiki zamanda onlarla yüzleşebileceğine ve daha iyi,
daha adil bir gelecek kurmaya çalışacaklarına inandı.
Stoacılık, Yunanistan ve Roma'da birkaç asır boyunca
aktif bir felsefe okuluydu.
Resmi bir enstitü olarak, yok oldu,
fakat etkisi günümüze dek geldi.
Thomas Aquinas gibi Hristiyan teologlar,
Stoacılık'ın erdem odağına hayran oldu ve onu benimsedi
ve Stoik sükûnet veya zihnin dinginliği ve Budizm'deki Nirvana kavramı
arasında paralellik vardır.
Özellikle etkileyici bir Stoacı olan filozof Epiktetos,
ıstırabın yaşamdaki olaylardan değil,
onları değerlendirme biçimimizden ortaya çıktığını söylemiştir.
Bu ifade, modern psikoloji ve kişisel gelişim hareketiyle
yankılanmıştır.
Örneğin, akılcı duygusal davranışsal terapi,
insanların kendi yaşam şartları hakkında oluşturdukları,
kendilerini engelleyen tutumları değiştirmeye odaklanır.
Bir de Viktor Frankl'ın logoterapisi var.
Frankl'ın bir toplama kampı esiri olarak geçen zamanından esinlenen
logoterapi, en kasvetli anlarda bile yaşamımızı anlamla
doldurmak için, kararlılığımızı kontrol edebileceğimizi belirten
Stoacılık ilkesine bağlıdır.