Oto intrygujący fakt.
We wszystkich krajach rozwiniętych
kobiety żyją średnio sześć do ośmiu lat dłużej od mężczyzn.
Sześć do ośmiu lat dłużej.
Brzmi jak przepaść.
W 2015 roku "Lancet" opublikował artykuł
ukazujący, że mężczyźni w bogatych krajach
są dwa razy bardziej narażeni na śmierć niż kobiety
niezależnie od wieku.
Lecz istnieje miejsce na świecie,
gdzie mężczyźni i kobiety żyją równie długo.
To oddalona górska strefa,
niebieska strefa,
gdzie ekstra długowieczność
dotyczy obu płci.
To niebieska strefa na Sardynii,
włoskiej wyspie na Morzu Śródziemnym,
między Korsyką a Tunezją,
gdzie jest sześć razy więcej stulatków
niż na włoskim stałym lądzie,
oddalonym o niecałe 320 km.
Jest tam dziesięć razy więcej stulatków
niż w Ameryce Północnej.
To jedyne miejsce, gdzie mężczyźni żyją tak długo jak kobiety.
Ale dlaczego?
Wzbudziło to moją ciekawość.
Postanowiłam zbadać to miejsce i panujące tam zwyczaje.
Zaczęłam od profilu genetycznego.
Szybko odkryłam,
że geny odpowiadają tylko za 25% długowieczności tych ludzi.
Pozostałe 75% to styl życia.
Dzięki czemu żyją ponad 100 lat?
Co robią dobrze?
To widok z lotu ptaka na Villagrande,
miejscowość w epicentrum niebieskiej strefy,
którą pojechałam zbadać.
Jak widać, piękno architektury to nie jedyna zaleta tego miejsca.
Jego zabudowa to
ciasno stojące domy,
przeplatane alejami i ulicami.
Oznacza to, że mieszkańcy ciągle wpadają na siebie.
Kiedy szłam przez miasteczko,
czułam, jak setki oczu obserwują mnie
zza drzwi, firan
i okiennic.
Bo jak wszystkie stare miasteczka,
Villagrande nie mogłoby przetrwać,
bez swojej struktury, murów, katedry,
rynku,
bo obronność i spójność socjalna określała jej wygląd.
Priorytety miejskie zmieniły się, kiedy wkroczyła rewolucja przemysłowa,
bo największym zagrożeniem stała się choroba zakaźna.
A teraz?
Obecnie izolacja społeczna jest zagrożeniem dla zdrowia publicznego.
Jedna trzecia populacji twierdzi,
że ma dwie lub mniej osób, na których może polegać.
Przenieśmy się dla kontrastu do Villagrande
i poznajmy niektórych stulatków.
Oto Giuseppe Murinu. Ma 102 lata.
Mieszka całe życie w Villagrande.
Był towarzyski.
Lubił opowiadać historie,
na przykład o tym, kiedy żył jak ptak,
żywiąc się tym, co znalazł w leśnym poszyciu
podczas nie jednej, ale dwóch wojen światowych.
O tym, jak razem z żoną, która też żyła ponad 100 lat,
wychowali szóstkę dzieci w małej, przytulnej kuchni,
w której rozmawialiśmy.
To on z synami Angelo i Domenico,
obaj po 70., opiekują się ojcem.
Dość nieufni wobec mnie i mojej córki,
która odbyła ze mną tę podróż badawczą,
bo minusem spójności socjalnej
jest nieufność wobec obcych.
Ale Giuseppe nie był podejrzliwy.
Był beztroskim gościem,
bardzo otwartym, o pozytywnym nastawieniu.
Pomyślałam, czy właśnie to sprawia, że ludzie żyją ponad 100 lat?
Pozytywne myślenie?
Otóż nie.
(Śmiech)
Poznajcie Giovanniego Corriasa, który ma 101 lat
i jest największym zrzędą, jakiego poznałam.
(Śmiech)
Zadał kłam twierdzeniu,
że to radość pozwala długo żyć.
Oto dowód.
Kiedy spytałam go, dlaczego żyje tak długo,
łypnął na mnie spod opadających powiek
i warknął: "Nie musicie znać moich sekretów".
(Śmiech)
Ale choć był marudą,
mieszkająca z nim siostrzenica-opiekunka
nazywała go "il tesoro", "skarbem".
Szanowała go i kochała,
a na pytanie o oczywistą utratę wolności odparła:
"Pani tego nie rozumie.
Opiekowanie się nim to przyjemność.
Wielki przywilej.
To moje dziedzictwo".
Rzeczywiście, podczas każdego wywiadu z tymi stulatkami
trafiałam na imprezę w kuchni.
To Giovanni z dwoma siostrzenicami,
Maria, nad nim,
a obok, córka jego siostrzenicy, Sara,
która podczas mojej wizyty przyszła ze świeżymi owocami i warzywami.
Będąc tam, szybko odkryłam,
że w niebieskiej strefie ludzie starzeją się,
a nawet spędzają całe życie,
w otoczeniu wielopokoleniowej rodziny, przyjaciół,
sąsiadów, księdza, właściciela baru i sklepikarza.
Zawsze ktoś u nich jest albo wpada na chwilę.
Nigdy nie żyją w samotności.
W przeciwieństwie do reszty rozwiniętego świata,
gdzie, jak żartował George Burns: "Szczęście to posiadanie dużej,
kochającej się, troskliwej i zżytej rodziny w innym mieście".
(Śmiech)
Na razie poznaliśmy tylko mężczyzn,
długowiecznych, ale spotkałam też kobiety.
To Zia Teresa.
Mając ponad 100 lat, nauczyła mnie, jak zrobić lokalny przysmak,
"culurgiones",
czyli duże pierogi,
jak ravioli,
tyle że takie duże,
nadziewane tłustym serem ricotta i miętą
i polane sosem pomidorowym.
Pokazała mi, jak je zlepić,
żeby się nie rozleciały.
Robi je z córką co niedzielę
i rozdaje tuzinami sąsiadom i przyjaciołom.
Wtedy odkryłam, że to nie dieta niskotłuszczowa i bezglutenowa
pomaga dożyć 100 lat w niebieskiej strefie.
(Brawa)
Te historie stulatków podparte nauką
skłoniły mnie do zadania kilku pytań.
Kiedy umrę? Jak mogę oddalić ten dzień?
Jak zobaczycie, odpowiedź jest nieoczekiwana.
Julianne Holt-Lunstad jest naukowcem na Uniwersytecie Brighama Younga.
Szukała odpowiedzi na to pytanie,
robiąc serię badań
na dziesiątkach tysięcy ludzi w średnim wieku,
jak większość osób dziś na sali.
Przyglądała się każdemu aspektowi ich życia,
jak dieta, ćwiczenia,
stan cywilny,
częstotliwość wizyt u lekarza,
palenie czy picie i tak dalej.
Nagrała to
i ze swoimi współpracownikami czekała spokojnie przez siedem lat,
patrząc, kto będzie nadal oddychał.
A spośród tych, którzy zostali,
co najbardziej przyczyniło się do zmniejszenia ryzyka śmierci?
To było jej pytanie.
Spójrzmy na podsumowanie wyników,
patrząc od najsłabszego wskaźnika do najsilniejszego.
OK?
Czyste powietrze, co jest znakomite,
nie ma wpływu na długość życia.
Jeśli leczycie nadciśnienie,
to dobrze.
Ale nadal nie jest to silny wskaźnik.
I chudzi, i otyli mogą pozbyć się poczucia winy,
bo ten wskaźnik jest na trzecim miejscu.
Następne jest to, ile ćwiczycie.
Nadal tylko średni wskaźnik.
Jeśli mieliście problemy z sercem i jesteście w trakcie rehabilitacji,
to idziemy wyżej.
Czy szczepiliście się przeciw grypie.
Wiedzieliście,
że szczepionka przeciw grypie chroni was bardziej niż ćwiczenie?
Czy piliście kiedyś,
czy pijecie umiarkowanie,
czy nie palicie lub czy rzuciliście palenie.
Dochodząc do najsilniejszych wskaźników,
mamy dwie cechy życia społecznego.
Pierwsza - bliskie relacje.
To ludzie, których można poprosić o pożyczkę
w nagłej potrzebie,
którzy wezwą lekarza, jeśli poczujecie się źle,
lub zawiozą was do szpitala,
którzy będą przy was podczas kryzysu egzystencjalnego,
w czasie rozpaczy.
Ta garstka ludzi,
jeśli ich macie, jest mocnym wskaźnikiem długiego życia.
A teraz coś, co mnie zaskoczyło,
tak zwana integracja społeczna,
czyli jak współżyjecie z ludźmi
spotykanymi każdego dnia.
Z iloma osobami rozmawiacie?
Chodzi tu zarówno o silne i słabe więzi,
czyli nie tylko o osoby, z którymi jesteście blisko,
którzy dużo dla was znaczą,
ale czy rozmawiacie z gościem, który codziennie robi wam kawę?
Albo z listonoszem?
Z kobietą, która codziennie spaceruje z psem koło waszego domu?
Czy gracie w brydża lub pokera? Czy należycie do klubu książki?
Te wzajemne relacje są jednym z najsilniejszych wskaźników
długiego życia.
Dochodzimy do kolejnego pytania.
Jeśli spędzamy więcej czasu online niż na innych czynnościach,
łącznie ze snem,
a obecnie to 11 godzin dziennie,
godzinę więcej niż w zeszłym roku,
czy to ma znaczenie?
Dlaczego jest różnica między komunikowaniem się na żywo,
a tym przez media społecznościowe?
Czy bycie z dziećmi jest tym samym,
co ciągły kontakt z nimi przez SMS-y?
Odpowiadając krótko - nie,
to nie to samo.
Kontakt twarzą w twarz uwalnia kaskadę neuroprzekaźników,
które jak szczepionka chronią nas teraz
i na przyszłość.
Wystarczy kontakt wzrokowy,
podanie dłoni, przybicie piątki,
żeby wytworzyła się oksytocyna,
która podnosi poziom zaufania
i obniża poziom kortyzolu,
czyli zmniejsza stres.
Wytwarza się dopamina, która daje uczucie rozluźnienia
i łagodzi ból.
To jak naturalnie produkowana morfina.
Uchodzi to uwadze naszej świadomości
i dlatego kojarzymy kontakt online z czymś prawdziwym.
Ale mamy nowe dowody,
że to nie to samo.
Spójrzmy na pewne zagadnienia z neurobiologii.
Elizabeth Redcay, neurobiolog z Uniwersytetu w Maryland,
próbowała pokazać różnice
w reakcji mózgu na komunikację na żywo
w porównaniu do obserwacji czegoś statycznego.
Porównała funkcjonowanie mózgu
u dwóch grup ludzi,
tych komunikujących się na żywo
z nią lub jednym z jej asystentów
w dynamicznej konwersacji,
z aktywnością mózgu ludzi,
którzy oglądali jej prelekcję na ten sam temat,
ale z nagrania video, jak YouTube.
Jeśli chcecie wiedzieć,
jak zmieściła dwie osoby na raz w skanerze MRI,
spytajcie mnie później.
Jaka jest zatem różnica?
To jest wasz mózg podczas rzeczywistej rozmowy.
Widzicie różnicę w aktywności mózgu
między komunikacją osobistą a statyczną.
Na pomarańczowo widać obszar mózgu kojarzony z uwagą,
inteligencją społeczną,
czyli przewidywaniem tego, co rozmówca myśli,
czuje i planuje,
i emocjonalną nagrodą.
Ten obszar jest bardziej aktywny,
kiedy komunikujemy się z kimś na żywo.
Bogatsze sygnatury mózgu
mogły powodować, że osoby rekrutujące do firm z Fortune 500
wyżej oceniały inteligencję kandydatów,
słysząc ich głos,
niż tylko czytając o nich tekst,
maila czy list.
Głos i języka ciała przekazują silny sygnał.
Pokazują, że myślimy, czujemy,
jesteśmy wrażliwą istotą ludzką,
która jest czymś więcej niż algorytmem.
Badanie Nicholasa Epleya
ze Szkoły Biznesu Uniwersytetu Chicago
jest dość zadziwiające, bo mówi nam o prostej rzeczy.
Kiedy ktoś słyszy twój głos,
myśli, że jesteś mądrzejszy.
To dość proste.
Wracając do początku,
dlaczego kobiety żyją dłużej od mężczyzn?
Głównie dlatego, że kobiety przywiązują większą wagę
do relacji twarzą w twarz
w ciągu całego życia.
Nowe dowody pokazują,
że przyjaźń w realu
wytwarza biologiczne pole siłowe wobec chorób i różnych trudności.
Nie dotyczy to tylko ludzi,
ale też relacji w świecie naczelnych.
Antropolożka Joan Silk pokazuje, że samice pawiana,
które mają grupkę stałych przyjaciółek,
wykazują niższy poziom stresu, czyli mniej kortyzolu,
żyją dłużej, a ich młode mają większe szanse na przetrwanie.
Przynajmniej trzy stałe relacje.
Magiczna liczba.
Pomyślcie o tym.
Mam nadzieję, że macie trzy.
Dzięki sile kontaktu twarzą w twarz
notujemy najniższy poziom demencji
wśród ludzi zaangażowanych społecznie.
Dlatego kobiety z rakiem piersi
mają cztery razy większe szanse na przeżycie, jeśli nie są samotne.
Dlatego mężczyźni po wylewie, którzy regularnie spotykają się na pokera,
na kawę,
na hokeja dla seniorów,
w końcu jestem Kanadyjką...
(Śmiech)
są lepiej chronieni przez taki kontakt społeczny
niż przez leki.
Dlatego mężczyźni po wylewie, którzy spotykają się regularnie,
właśnie tak mogą najlepiej sobie pomóc,
Kontakt twarzą w twarz przynosi zadziwiające korzyści,
a prawie ćwierć populacji twierdzi, że nie ma z kim porozmawiać.
Możemy coś z tym zrobić.
Jak dla mieszkańców Sardynii,
naszym celem biologicznym jest przynależność.
I nie chodzi tylko o kobiety.
Budowanie osobistych relacji w miastach, miejscach pracy,
terminarzach,
wzmacnia system immunologiczny,
wysyła do krwiobiegu i mózgu hormony wywołujące dobre samopoczucie
i pomaga dłużej żyć.
Nazywam to budowaniem swojego miasteczka,
a jego budowanie i utrzymanie to sprawa życia i śmierci.
Dziękuję.
(Brawa)
Helen Walters: Susan, wróć. Mam pytanie.
Zastanawiam się, czy jest jakieś rozwiązanie pośrednie.
Mówisz o łączeniu neuroprzekaźników podczas kontaktu twarzą w twarz,
a co z technologią cyfrową?
Mamy tu niesamowite ulepszenia,
jak FaceTime, czy inne.
Czy to też działa?
Obserwuję mojego siostrzeńca.
Gra w Minecraft i krzyczy na kolegów.
Wygląda na to, że ma z nimi dobry kontakt.
Czy to jest przydatne i pomocne?
Susan Pinker: Właśnie wychodzą nowe wyniki badań.
To są nowe dane,
które podążają za rewolucją cyfrową.
Dopiero się uczymy,
ale myślę, że są pewne rzeczy,
które można ulepszyć w technologii.
Na przykład, kamerka w laptopie jest na górze ekranu,
więc kiedy patrzysz na ekran,
nie utrzymujesz kontaktu wzrokowego.
Nawet patrzenie w kamerkę
może zwiększyć ilość neuroprzekaźników
albo zmiana pozycji kamerki.
To nie to samo, ale myślę, że idzie nam coraz lepiej z technologią.
HW: Świetnie. Dziękuję bardzo.
SP: Dziękuję.
(Brawa)