Gezegenimizdeki farklı ve muazzam ekosistemler, değişmez şeyler gibi
gözükseler de aslında bozulmalara karşı çok hassaslar.
Ormanlar çöllere,
mercanlar cansız kayalara dönüşebilir,
hem de volkanlar ve asteroitler gibi afetler olmaksızın.
Peki değişikliklere karşı bir ekosistemi güçlü, diğerini zayıf yapan şey ne?
Cevap, büyük ölçüde biyoçeşitlilik.
Biyoçeşitlilik, iç içe geçmiş üç bileşenden oluşur:
ekosistem çeşitliliği,
tür çeşitliliği,
ve genetik çeşitlilik.
Bu bileşenler birbirine ne kadar sıkı bağlanırsa,
oluşacak örgü de o kadar sık ve dirençli olur.
Mesela, Amazon yağmur ormanı
karmaşık ekosistemleri,
geniş tür yelpazesi ve
bu türler arasındaki genetik çeşitlilik sayesinde
biyoçeşitlilik açısından en zengin bölgelerden biridir.
Burada, tropik sarmaşıklar,
orman tabanından kanopiye tırmanır,
ağaç tepelerine sarılır ve
kalın odunsu saplar geliştirerek bu yüksek ağaçlara destek olurlar.
Sarmaşıkların yardım ettiği
bu ağaçlar agutiler ve tapirler gibi otçulların beslendiği
tohum, meyve ve yaprakları sağlar,
otçullar da tohumları büyüyebilmeleri için ormana dağıtır.
Artıklar, milyonlarca ayrıştırıcı böcek tarafından
tüketilerek besin döngüsüne geri kazandırılır böylece toprak zenginleşir.
Yağmur ormanı, bu örnekteki gibi, birbiriyle bağlantılı türlerden oluşan
daha küçük sistemlerle dolu dev bir sistemdir.
Her bağlantı, bir sonraki için denge sağlayarak
biyoçeşitlilik örgüsünü güçlendirir.
Bu örgü, türlerin değişimlere uyum
sağlayabilmelerine olanak tanıyan tür içi
genetik çeşitlilik ile daha da güçlenir.
İzolasyon yada nüfus azlığı gibi sebeplerden dolayı
genetik çeşitliliği az olan türler
iklim değişimi, hastalık ve habitat bölünmesinin
getirdiği sorunlara karşı çok daha savunmasızdır.
Bir tür, zayıflayan gen havuzu yüzünden kaybolduğunda,
bir ilmek çözülmüş olur ve ağın parçalarının bütünlüğü bozulur.
Peki yağmur ormanından bir türü çıkarsaydık ne olurdu?
Bütün sistem çöker miydi?
Muhtemelen hayır.
Tür sayısı,
türlerin genetik çeşitliliği
ve ekosistemlerin karmaşık yapısı bu ormanda
öyle zengin bir biyoçeşitlilik oluşturur ki
bir türün boşluğu bütün örgünün çözülmesine sebep olmaz.
Orman direncini koruyup, değişikliklerden sonra iyileşebilir.
Ama bu her durum için geçerli değil.
Bazı ortamlarda, önemli tek bir bileşenin çıkarılması
bile bütün bir sisteme zarar verebilir.
Mesela mercan kayalıklarını ele alalım.
Bu kayalıklardaki pek çok organizma mercana bağımlıdır.
Mercan, binlerce balık, kabuklu ve yumuşakçaya temel yaşam alanı,
üreme yeri ve korunma sağlar.
Mercanların, mantar ve bakterilerle de birbirine bağımlı ilişkileri vardır.
Mercan, karmaşık biyoçeşitlilik
ağının üstünde örüldüğü bir dokuma tezgahı gibidir.
Bu da mercanı, yaşamak için kendisine bağımlı
pek çok canlı olan kilit bir organizma yapar.
Peki ya tahrip edici balıkçılık uygulamaları, kirlenme
ve okyanus asitleşmesi mercanlara zarar verir
ya da hepsini öldürürse ne olur?
Tam olarak aklınıza gelen şey olur.
Kilit bir türün kaybı, bütün resif sistemini tehdit ederek
kendine bağımlı diğer canlıları da kayba sürükler.
Ekosistem çeşitliliği, tür çeşitliliği ve genetik çeşitlilik,
Dünya'daki canlıların varlıklarını sürdürebilmesi için
hayati önem taşıyan karmaşık biyoçeşitlilik örgüsünü oluşturur.
Biz insanlar da bu biyoçeşitlilik örgüsünün parçasıyız.
Sadece bir kaç iplik kaybedildiğinde,
bizim kendi refahımız tehdit altına girer.
Pek çok bağlantı koparsa, tüm örgünün çözülmesi riskini almış oluruz.
Geleceğin ne getireceği bilinmez,
ama biyoçeşitlilik bize bir sigorta poliçesi sunabilir;
Dünya'nın hayatta kalmamızı sağlayabilecek kendi emniyet ağı.