شاید زیستبومهای گوناگون و در حال نموِ سیاره ما شبیه اثاثیه همیشگی آن به نظر برسد
امّا این زیستبومها واقعاً آسیبپذیر و خطر فروپاشی آنها وجود دارد
جنگلها شاید به کویر تبدیل شوند
و آبسنگها به تخته سنگی بدون حیات
حتی بدون وقوع حوادث فاجعهآمیزی مانند آتشفشانها و شهابسنگها
چه چیزی باعث تقویت یک زیستبوم یا تضعیف دیگری در برابر تغییرات میشود؟
پاسخ تا حد زیادی «تنوع زیستی» است
تنوع زیستی بر پایه سه ویژگیِ در هم تنیده استوار است
تنوع زیستبوم
تنوع گونهای
و تنوع ژنتیکی
هر چه در هم تنیدگی این سه ویژگی بیشتر باشد
بافت محیطی مقاومتر خواهد بود و تراکم بیشتری خواهد داشت
مانند جنگلهای بارانی آمازون
که به دلیل تنوع زیستی پیچیدهاش
آمیختگیِ عظیم گونههایش
و تنوع ژنتیکی در بین آن گونهها
یکی از متنوعترین نواحی از نظر زیستی در زمین است
در اینجا تاکهای بالا رونده پیچان را میبینید
که از کف جنگل به سمت تاجپوشه (سقف کاذب گیاهی جنگل) به صورت
در هم تنیده با سرشاخهها میخزند
و باعث رشد بدنههای ضخیم چوبی میشوند که پشتیبان این درختان بلند قامت هستند
با کمک تاکها
درختان دانه، میوه و برگ برای گیاه خواران فراهم میکنند
مانند تاپیر (نوعی خوک) و آگوتی (نوعی جونده)
بدین ترتیب بذر درختان را سراسر جنگل بارانی پخش میکنند تا رشدشان ممکن شود
پسماندهها توسط میلیونها حشره مصرف میشوند
که با تجزیه مواد مغذّی، خاکی غنی ایجاد میکنند
جنگل بارانی سیستمی عظیم شامل تعداد زیادی سیستم کوچکتر مانند این است که
هرکدام حاوی گونههای به هم پیوسته هستند
هر حلقه باعث استحکام حلقه دیگر میشود
که در نهایت به تقویت بافت متنوع زیستی منجر میگردد
این بافت هر چه بیشتر به واسطه
تنوع ژنتیکی درون هر گونه تقویت میشود
که به آنها امکان تحمل تغییرات را میدهد
گونههایی که به دلیل اِنزوا یا جمعیت اندک
از تنوع ژنتیکی بی بهرهاند
بیشتر در برابر نوسانات آسیب پذیرند
نوساناتی که عاملشان تغییر اقلیم، بیماری یا فروپاشی زیستگاه است
هر زمان یک گونه به دلیل ضعف خزانه ژنیاش ناپدید میشود
یک گره باز میشود و بخشی از بافت طبیعی فرو میپاشد
اگر قصد داشته باشیم یک گونه را از جنگل بارانی حذف کنیم چه خواهد شد؟
آیا سیستم از هم خواهد پاشید؟
احتمالاً نه
فراوانی گونهها
تنوع ژنتیکیشان
و پیچیدگی زیستبومها
چنان تنوع زیستی غنی در این جنگل شکل میدهند
که جای خالی یک گونه باعث از همپاشیدگی آن نخواهد شد
جنگل میتواند سازگار باقی بماند و تغییرات را جبران کند
اما این در همه شرایط درست نیست
در برخی محیطها، برداشتن حتی یک جز مهم
میتواند کل سیستم را سست کند
مانند آبسنگهای مرجانی
موجودات زنده زیادی در یک آبسنگ به مرجان وابسته هستند.
مرجان، ریز زیستگاههای کلیدی، پناهگاه و محل زاد و ولد
برای هزاران گونه ماهی، سخت پوست و نرمتن فراهم میکند.
مرجانها همچنین روابط همبستهای با قارچها و باکتریها تشکیل میدهند.
مرجان خودش یک ماشین بافندگیست
که امکان تنیده شدن بافت متنوع زیستی را فراهم میکند.
و مرجان را به یک جاندار اساسی تبدیل میکند
جانداری که عدهی زیادی برای بقا به آن وابستهاند
پس زمانی که کسب و کارهای ماهیگیری مخرب
آلودگی و اسیدی شدن اقیانوس
مرجان را تضعیف کند یا حتی کلاً از بین ببرد چه اتفاقی میافتد؟
دقیقاً همان چیزی که شما احتمالاً فکر میکنید.
از بین رفتن این گونهی اساسی، وابستگان آن را نیز از بین خواهد برد،
و کل بنای آبسنگ را با خطر مواجه میکند.
زیستبوم، گونهها و تنوع ژنتیکی
به همراه هم، بافت در هم تنیده و پیچیده تنوع زیستی را شکل میدهند
که برای بقای جانداران زمین حیاتی است.
ما انسانها هم در این تنوع زیستی بافته شدهایم.
زمانی که چند عضو از بین بروند،
رفاه ما نیز با تهدید مواجه میشود.
با حذف حلقههای زیاد، ما با خطر از هم پاشیدگی همه آن روبرو خواهیم شد.
آینده غیر قابل پیش بینی است،
امّا تنوع زیستی میتواند بیمه نامهی ما باشد،
تور ایمنی خود زمین برای تضمین بقای ما.